ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلتتىق كەڭەستىڭ ءۇشىنشى وتىرىسىندا ءبىلىم سالاسىندا قوردالانىپ قالعان ماسەلەلەردى سارالاي كەلە, اۋىل مەكتەپتەرىن قالا مەكتەپتەرىمەن تەڭەستىرۋ قاجەتتىگىن ايتقان بولاتىن. شىنىندا دا, بۇل – شالعاي اۋىلداعىلاردىڭ شىمبايىنا باتاتىن دۇنيە.
سونىمەن, قاراعاندى وبلىسىندا جالپى ءبىلىم بەرەتىن 402 مەكتەپ بار. ونىڭ 231-ءى اۋىلدا. 172 425 وقۋشىنىڭ 40 753-ءى اۋىل مەكتەبىندە ءبىلىم الىپ وتىر. الىس-جاقىن اۋىلدا 160 شاعىن مەكتەپ بولسا, وندا باعامداي بەرىڭىز, مۇعالىم جەتىسپەۋشىلىگى قانشا مەكتەپتە بارىن… ماسەلەن, تەمىرتاۋ قالاسىنان اسا قاشىقتا ەمەس كراسنونيۆسكايا اۋىلىنداعى مەكتەپتە 40 بالا ءبىلىم الادى. جاڭا وقۋ جىلى باستالعانىمەن, باستاۋىش سىنىپ مۇعالىمىندە 11 ساعات, ورىس تىلىندە 12 ساعات, قازاق تىلىندە 4 ساعات بار. مۇنىمەن قوسا, فيزيكا, ينفورماتيكا پانىنەن ساباق بەرەتىن مۇعالىم جوق. بىراق امالداۋعا تۋرا كەلەدى. كورشى اۋىلدىڭ مۇعالىمدەرى قاتىناپ ىستەيدى. ماسەلەن, فيزيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى اپتاسىنا ءبىر مارتە كەلىپ, كۇنى بويى ساباعىن بەرىپ كەتەدى. ساباق كەستەسىنىڭ رەتىن وسىلاي قۇرۋعا ءماجبۇر.
«ەشكىمگە كىنا ارتا المايمىز. 4-5 ساعاتقا قاي مۇعالىم كەلەدى؟ بىراق سوندا دا «enbek.kz» ەلەكتروندى پورتالىنا بوس جۇمىس ورنىن جۇكتەيمىز. اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمى دە تۇيىندەمە جولداپ وتىرادى. قاتىناپ ساباق بەرۋگە ەشكىم نيەتتى ەمەس. «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسى بويىنشا جاس مامان ەسىگىمىزدى مۇلدەم اشپاعان. جابىلىپ قالار دەگەن قورقىنىشىمىز دا جوق ەمەس. جىلدا ءبىر سىنىپ كەمىپ وتىرادى. مىسالى, بيىل 6-سىنىپ جوق. ينفورماتيكا مۇعالىمى قىزىلجار اۋىلىنان جۇماسىنا ءبىر مارتە كەلەدى. دەنە شىنىقتىرۋ ءپانىنىڭ مۇعالىمى جۇماسىنا ەكى رەت كەلىپ, 7 ساعات وتكىزەدى. ماتەماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى دە اپتاسىنا ءۇش مارتە كەلىپ, ساباعىن بەرەدى. ول مۇعالىمىمىز زەينەتتە. جىبەرمەي وتىرمىز. قولدان كەلەر شارۋامىز وسى بولىپ تۇر, وكىنىشكە قاراي, دەيدى مەكتەپ ديرەكتورى اعزيا جۇمابەكقىزى.
ونىمەن قوسا حيميا, بيولوگيا, فيزيكا كابينەتتەرىندە زەرتحانا جوق. سول سەبەپتى اتتەستاتسيادان وتپەي قالعان. «باسقا مەكتەپتەرگە قاراستىرىلسا, ەسكى بولسا دا سولاردان كەرەك-جاراق الار ەدىك. مەكتەبىمىزدەگى وقۋشىلار زەرتحانا جۇمىسىن كوزبەن كورىپ, قولمەن ۇستاۋشى ەدى», دەيدى ديرەكتور.
مەكتەپ باسشىسى تەمىرتاۋدان اۋىلدارىنا قاتىنايتىن اۆتوبۋس كەستەسىن وڭتايلاندىرىپ بەرسە دەيدى. مۇمكىن سوندا قالاداعى مۇعالىمدەر ەمىن-ەركىن قاتىناپ, بالالار ساپالى ءبىلىم الار ەدى.
بۇقار جىراۋ اۋدانى, ىنتىماق اۋىلىنداعى ورتا مەكتەپكە حيميا ءپانىنىڭ مۇعالىمى كەرەك. مۇندا 43 بالا ءبىلىم الاتىندىقتان, 3 ساعاتقا عانا قاجەت. قازىر ماتەماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى بەرىپ جاتىر.
«امالىمىزدىڭ جوقتىعىنان حيميادان ماتەماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى بەرىپ وتىر. كورشى اۋىلدان ءبىر مۇعالىم قاتىناپ, ىستەيمىن دەگەن. ءالى حابار جوق. مەكتەبىمىزدە بۇرىن-سوڭدى اسحانا بولماعان. ءۇش جىلداي بولدى, بۇل ماسەلە وڭتايلى شەشىمىن تاپتى. مەكتەبىمىز قۇلاي جازداپ, «ىنتىماق» شارۋا قوجالىعى توبەنى شاتىرلاپ بەرگەن. ەندى سپورت زالىمىز كۇردەلى جوندەۋدى قاجەت ەتەدى», دەيدى مەكتەپ ديرەكتورى باقىت اماندىققىزى.
اقتوعاي اۋدانىنداعى شالعاي مەكتەپتەرگە حيميا, بيولوگيا, گەوگرافيا سەكىلدى پاندىك مۇعالىمدەر جەتىسپەيدى. قايتا دايارلاۋ كۋرستارى ارقىلى اۋىل مۇعالىمدەرىن وقىتىپ, سول كىسىلەرگە جۇكتەپ, امالداپ وتىرعان كورىنەدى.
«توعىز جىلدىق مەكتەپتە ساعات سانى از بولعاندىقتان, مۇعالىم دە تاپشى. 4 ساعاتقا بولا ەشكىم كەلمەيدى اۋىلعا. جاراتىلىستانۋ-ماتەماتيكا باعىتىندا مۇعالىمدەردىڭ ساعاتى از. بۇل – اۋدانىمىزداعى شالعايدا جاتقان بارلىق اۋىلدا بار ماسەلە. زاڭ بويىنشا كونكۋرس جاريالايمىز. 5 ساعاتقا 30-40 مىڭ تەڭگە تولەنەدى دەيىك, بۇل ءۇشىن ەشكىم كەلمەيدى. مۇندايدا «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىنىڭ كومەگى بار. ەڭ تومەنگى پايىزبەن ءۇي الۋ مۇمكىندىگى بەرىلەدى. بيىل جاڭا وقۋ جىلىندا شاشۋباي, تاسارال سەكىلدى ۇلكەن اۋىلدارعا 25 جاس مامان كەلدى. زەينەتكە شىققان مۇعالىمدەردىڭ ورنىنا قابىلدادىق. وتپەي جاتقان ساباق جوق. باسقا مۇعالىمدەر ارقىلى ءبىلىم بەرىپ جاتىرمىز», دەيدى اقتوعاي اۋدانى ءبىلىم ءبولىمىنىڭ باسشىسى ايدوس قۋانىشباەۆ.
بيىل اقتوعاي اۋدانىندا بالا سانى جەتىسپەۋشىلىگىنەن قاراقوي, نۇركەن اۋىلى مەن قاراتال ەلدى مەكەنىندەگى مەكتەپ جابىلدى.
وسىلايشا, شالعايداعى اۋىل مەكتەبىندە امالسىزدان زەينەت جاسىنداعى ۇستازدار مەن باسقا ءپاننىڭ مۇعالىمدەرى ساباق بەرىپ وتىر. «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىنان, وكىنىشكە قاراي, قايىر شامالى. باعدارلاما يگىلىگىن كورەمىن دەگەن جاس پەداگوگتەردىڭ شالعايداعى شاعىن اۋىلعا ات باسىن بۇرۋى سيرەك, ءتىپتى جوق دەۋگە دە بولادى. ونىڭ باستى سەبەبىن اينالىپ كەلىپ تاعى مەكتەپتەگى ساعات سانىنىڭ ازدىعىنا تەليمىز. ويتكەنى جاس مامان جارىتىمسىز جالاقىعا جۇمىس ىستەگىسى جوق.
«اۋىل مەكتەپتەرىن دامىتۋ ماقساتىندا مەكتەپ تاجىريبەسىن جەتىلدىرۋ, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋ جانە مۇعالىمدەردىڭ شىعارماشىلىق الەۋەتىن ارتتىرۋ ارقىلى «اۋىل مەكتەبى» جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر. ساپالى بىلىمگە قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا 128 ماگنيتتىك مەكتەپتى بىرىكتىرەتىن 32 نەگىزگى مەكتەپ قۇرىلدى. جاقىن ماڭداعى ءبىلىم بەرۋ رەسۋرستارى قىسقامەرزىمدى سەسسيالىق ساباقتار مەن وقۋشىلاردى ارالىق ءارى قورىتىندى اتتەستاتتاۋ ءۇشىن بىرىكتىرىلگەن. اۋىل مەكتەپتەرىنە ادىستەمەلىك, پراكتيكالىق كومەك كورسەتۋ, عىلىمي-ادىستەمەلىك جانە پراكتيكالىق باعىتتاعى جۇمىستاردى ساپالى ۇيىمداستىرۋ, اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا وبلىستاعى اۋىل مەكتەپتەرى وبلىستىق مامانداندىرىلعان مەكتەپ-ينتەرناتتارىنا بەكىتىلگەن», دەيدى وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى گۇلباقىت ءجۇنىسوۆا.
ءبىلىم سالاسىنداعى ماسەلەلەردى ءماسليحات مىنبەرىندە سالماقتى كوتەرىپ جۇرگەن دەپۋتات اباي قالىقوۆ قالا مەن اۋىل مەكتەبىندەگى ءبىلىم ساپاسى جەر مەن كوكتەي دەيدى.
«اشىعىن ايتقاندا, اۋىل مەكتەبىنىڭ جاعدايىن تۇزەمەي, ءبىلىم كوشى وڭالمايدى. ءبىر عانا مىسال, لينگافوندى جانە مۋلتيمەديالىق كابينەت, ينتەراكتيۆتى تاقتا قالا مەكتەبىندە قاراپايىم وقۋ قۇرالىنا اينالعان. شالعاي اۋىلداردا مۇنداي جۇيەدەگى پاندىك كابينەتتى كوپ كەزدەستىرمەيسىز. بۇل دا بالانىڭ تەرەڭ ءبىلىم الۋىنا كەدەرگى. سول سەبەپتى, قالا مەكتەپتەرى مەن اۋىل مەكتەپتەرى اراسىنداعى ءبىلىم ساپاسىنىڭ دەڭگەيى جەر مەن كوكتەي. سالىستىرۋعا مۇلدەم كەلمەيدى. اۋىلداعى ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋعا بىرنەشە جوبا جاسالىپ, باعدارلامالار قابىلداندى. ساپالى كادر تاپشىلىعى مەن مەكتەپتىڭ ماتەريالدىق بازاسىنىڭ السىزدىگىنەن بۇل ماسەلە ءالى كۇنگە دەيىن شەشىلمەي تۇر. اۋىلعا ءبىلىمدى, كرەاتيۆتى مامان بارمايىنشا ءبىلىم ساپاسى كوتەرىلمەيتىنى انىق. وسى جونىندە پرەزيدەنت ق.توقاەۆ الشاقتىقتى ازايتۋ ءۇشىن اۋىلداعى شاعىن جيناقتالعان مەكتەپتەردى بىلىكتى وقىتۋشىلار قۇرامىمەن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ وتكەن ەدى. ۇكىمەت دەڭگەيىندە شەشىلەتىن ۇلكەن ماسەلە بۇل. شاعىن مەكتەپتى جويساق, اۋىلدى جويامىز», دەيدى وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتى اباي قوبىلاندى ۇلى.
شالعايدا جاتقان اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ احۋالى اسا ءماز ەمەس. وسىنداي ءالجۋاز كۇي كەشسە دە وقۋ وشاقتارى ءبىر-ءبىر اۋىلدى امان الىپ قالىپ وتىر. ال شاعىن مەكتەپتىڭ شارۋاسى تىنسا, اۋىل توزادى. اۋىل توزسا, ءارى قارايعى شارۋا بارىمىزگە بەلگىلى…
ساپالى بىلىمنەن قاعىلاتىنداي اۋىل بالالارىنىڭ كىناسى قايسى؟ سونى ويلاۋىمىز كەرەك...
قاراعاندى وبلىسى
