كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
شەكارالاس ايماقتارداعى ساۋدانى دامىتۋ, وتاندىق وندىرۋشىلەردى قولداۋ جانە ىشكى نارىقتى يمپورتتىق دەمپينگتەن قورعاۋ ماسەلەلەرىنە ارنالعان جيىن قورىتىندىسى نەگىزىندە ۇكىمەت سايتىندا ءار ايماقتاعى يمپورتتىق ازىق-ت ۇلىكتىڭ ساۋدا جەلىلەرىندەگى ۇلەسى تۋرالى اقپارات جاريالاندى. الايدا ەلىمىزدەگى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن وندىرەتىن قاۋىمداستىقتار بۇل مالىمەتتەرگە جەدەل ءۇن قاتىپ, ازىق-ت ۇلىك پەن قايتا وڭدەۋ سالاسىنداعى يمپورت جونىندەگى دەرەكتەر وتە ماڭىزدى ەكەنىن, الايدا جاريالانعان اقپاراتتىڭ كۇمان تۋدىرىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
مينيسترلىك شەكارالاس ايماقتارداعى ساۋدا نارىعىندا وتاندىق ونىمدەر ۇلەسى كەي كاتەگوريالاردا 80%-عا دەيىن, ءتىپتى ودان دا اساتىنىن ايتادى. اقتوبە وبلىسىنداعى ساۋدا سورەلەرىندە وتاندىق ءسۇتتىڭ ۇلەسى – 83%, شۇجىق ونىمدەرى – 78%, سارى ماي – 67%, تاۋىق ەتى – 60%. مەكەمە مالىمەتىنە سەنسەك, باتىس قازاقستان وبلىسىندا شۇجىق ونىمدەرىنىڭ 71%-ىن, كۇنباعىس مايىنىڭ 51%-ىن, سارى مايدىڭ 71%-ىن, تاۋىق ەتىنىڭ 90%-ىن وتاندىق وندىرۋشىلەر قامتاماسىز ەتەدى. اقمولا وبلىسىندا ءسۇت ونىمدەرى مەن بيداي ۇنىنىڭ ۇلەسى 70%-دان جوعارى, تاۋىق ەتى 100%, شۇجىق ءونىمى 60% وتاندىق وندىرۋشىلەردەن كورىنەدى. قوستانايدا ءوزىمىزدىڭ ءسۇت ونىمدەرى – 91%, پاۆلوداردا 63% بولسا, ەكى وڭىردە دە تاۋىق ەتىنىڭ ۇلەسى 80%-دى قۇرايدى. سونداي-اق پاۆلوداردا ساتىلاتىن شۇجىق ونىمدەرىنىڭ 73%-ى وتاندىق ونىمدەردەن تۇراتىنى ايتىلعان.
الايدا 2023 جىل قورىتىندىسىنداعى رەسمي ستاتيستيكا ەلىمىزدىڭ ءبىر جىل ىشىندە يمپورتتاعان ازىق-ت ۇلىك كولەمى ەكسپورتتالعاننان ەكى ەسە كوپ بولعانىن دايەكتەدى. سوندا 2024 جىلدىڭ ورتاسىنا قاراي ءبارى كەرىسىنشە بولىپ كەتكەنى قالاي؟ ازىق-ت ۇلىك وندىرۋشىلەرى ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى ارمان شاققاليەۆكە رەسمي حات جولداپ, شەكارالاس ايماقتارداعى يمپورت ۇلەسىن زەرتتەۋ كەزىندە قانداي ادىستەر قولدانىلعانىن ءتۇسىندىرۋدى سۇراعان بولاتىن.
ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىنىڭ سالا وكىلدەرىنىڭ ساۋالىنا بەرگەن جاۋابىنا قاراساق, «دەرەكتەردى مينيسترلىكتىڭ اۋماقتىق بولىمشەلەردەگى قىزمەتكەرلەرى كوزبەن شولىپ باقىلاۋ ارقىلى العان ءارى وتىنىشكە سايكەس فوتوماتەريالدارمەن راستالعان».
«قازاقستان ءسۇت وداعىنىڭ» ديرەكتورى ۆلاديمير كوجەۆنيكوۆتىڭ ايتۋىنشا, مينيسترلىك وتە جاعىمدى دەرەكتەر بەرەدى, سوعان قاراماستان «نەگە وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ وندىرىستىك قۋاتى تەك جارتىلاي پايدالانىلىپ وتىر؟» دەگەن ساۋال وزەكتىلىگىن جويمايدى.
«سول سەبەپتى, رەسمي باعالاۋ جاساماس بۇرىن, جاي عانا كوزبەن قاراپ ەمەس, بايىپتى زەرتتەۋ جۇرگىزۋ ماڭىزدى. ۇكىمەت بولسا ساۋدا سورەلەرىندەگى يمپورتتىق, وتاندىق ونىمدەردىڭ ۇلەسىنە قاتىستى وڭ قورىتىندى جاريالاپ جاتىر», دەيدى.
ونىڭ پىكىرىن «قازاقستان قۇس وسىرۋشىلەر وداعىنىڭ» باسشىسى رۋسلان ءشارىپوۆ تە قۋاتتايدى.
«مىسالى, مينيسترلىك دەرەكتەرىندە اقمولا وبلىسىندا وتاندىق وندىرىستەگى تاۋىق ەتىنىڭ ۇلەسى 100%-دى قۇرايدى, ال ءبىزدىڭ مالىمەتىمىزشە, نارىقتا اقش-تا وندىرىلگەن تاۋىق سان ەتتەرى بار. سونىمەن قاتار قىتايدا وندىرىلگەن ۇيرەك ەتىنىڭ فيلەسى دە كەڭىنەن ساتىلىپ جاتىر, قىتاي قۇس تۇماۋىنا بايلانىستى جابىق بولعاندىقتان, ول كونتراباندالىق جولمەن اكەلىنگەن دەپ توپشىلايمىز. ءبىز بۇل ماسەلەنى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىندە كوتەردىك. سونداي-اق 2024 جىلدىڭ قازان ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن رەسەيلىك جۇمىرتقانى اكەلۋگە تىيىم سالىنعانى تۋرالى مەموراندۋم بار, بىراق قولىمىزداعى دەرەكتەر ورالدا رەسەيلىك وندىرۋشىلەردىڭ جۇمىرتقالاردىڭ ساۋداسى ءجۇرىپ تۇرعانىن ايعاقتايدى. بۇل ساتىلىمدار ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ ەسەبىندە كورسەتىلمەگەن, سوندىقتان ولار وبەكتيۆتى دەپ سانالمايدى», دەيدى قۇس وسىرۋشىلەر وداعىنىڭ باسشىسى.
«قازاقستاننىڭ ماي-توڭماي وداعى» قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى كونستانتين نەۆزوروۆ تا مينيسترلىكتىڭ باعالاۋلارى مەن ەلدەگى ازىق-ت ۇلىك سورەلەرىندەگى ناقتى جاعدايدىڭ سايكەسپەيتىنىنە نازار اۋدارۋدى سۇرايدى.
ء«بىز ءالى ساۋدا جەلىلەرىندە وتاندىق جانە يمپورتتىق ونىمدەردىڭ اراقاتىناسىنا قاتىستى تاۋەلسىز زەرتتەۋلەر جۇرگىزگەن جوقپىز, بىراق كەز كەلگەن قالاداعى, اسىرەسە شەكارا ماڭىنداعى ايماقتارداعى دۇكەنگە كىرىپ كورۋ جەتكىلىكتى – بارلىق ساناتتا يمپورتتىق ازىق-ت ۇلىك وتاندىق ونىمدەردەن كوپ», دەيدى كونستانتين نەۆزوروۆ.
ءىشىپ-جەم تاۋارلارىن شىعارىپ وتىرعان ازىق-ت ۇلىك قاۋىمداستىقتارى ستاتيستيكالىق جاعدايدى تۇسىندىرە وتىرىپ, وندىرۋشىلەر نارىقتىڭ يمپورتتىق ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىمەن تولتىرىلعانىن ايتادى. ساپاسى تومەن, ارزان شەتەلدىك ازىق-ت ۇلىك كەڭىنەن, كەدەرگىسىز ساتىلىپ جاتىر. سورەلەردە سىقيىپ تۇرعان يمپورتتىق تاۋارلار ءاردايىم دۇرىس تەكسەرىلەدى دەپ ايتۋ دا قيىن. بۇل ءوز كەزەگىندە حالىق دەنساۋلىعىنا تىكەلەي قاۋىپ توندىرمەك.
سالالىق وداق باسشىلارى ۇسىنىلعان دەرەكتەر كەم دەگەندە قايتا تەكسەرىلەدى دەپ ۇمىتتەنەدى. ولاردىڭ پىكىرىنشە, ماسەلە ناقتى سانداردىڭ تىم جوعارى كورسەتىلۋىندە ەمەس, بۇل دەرەكتەر ەلىمىز ءوز ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتىپ جاتىر دەگەن جالعان تۇجىرىمدى قالىپتاستىرىپ جىبەرسە, سول قيىن.
الماتى
