عىلىمي باسقوسۋدا گيرۋدومەد مەديتسينالىق ورتالىعى جەلىسىنىڭ ديرەكتورى ءارى قازاقستان بويىنشا گيرۋدوتەراپەۆتەر قاۋىمداستىعىنىڭ ءتورايىمى, س ۇلىكپەن ەمدەۋشى دارىگەر س.سەرىكباەۆا كوۆيد پاندەمياسىنان كەيىن ادامداردىڭ كوپشىلىگىندە پوستكوۆيدتى سيندروم قالىپ قويعانىن جەتكىزدى. ونىڭ باستى بەلگىسى – قاننىڭ قويۋلانۋى, سونىڭ سالدارىنان ءتۇرلى كەسەل پايدا بولادى. ال س ۇلىكتىڭ قۇرامىنداعى گيرۋدين سول قويۋلانعان قاندى سۇيىلتاتىن قاسيەتكە يە. سوندىقتان ەمحانالارداعى جالپى تاجىريبەلىك دارىگەرلەر حالىقتىق ەمگە دە كوڭىل بولگەنى دۇرىس دەگەن پىكىر ايتتى. سونىمەن بىرگە الداعى ۋاقىتتا وقما مەن ق.ا.ياساۋي اتىنداعى حقتۋ-دا س ۇلىكپەن ەمدەيتىن دارىگەر-مامانداردى دايارلاۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋ قاجەتتىگىن مالىمدەدى. ودان بولەك, ەلىمىزدە حالىق ەمشىلىگىنىڭ اكادەمياسىن اشۋ ويدا بار ەكەن. وعان سوناۋ قىتايدان مىقتى ماماندار شاقىرتىلماق. سونداي-اق س.سەرىكباەۆا ەمحانالارداعى جالپىتاجىريبەلىك دارىگەرلەر بالالاردى دارىمەن ەمدەي بەرمەي, حالىق ەمىن دە قولدانىپ, يممۋنيتەتتەرىن كوتەرۋگە اتسالىسۋلارى كەرەك دەدى. ويتكەنى حيميالىق ادىسپەن جاسالاتىن دارىلىك پرەپاراتتاردىڭ كىشكەنتاي ورگانيزم ءۇشىن پايداسىنان گورى زيانى كوپ كورىنەدى.
كونفەرەنتسيادا حالىق ەمشىلىگى سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن تاجىريبەلى ماماندار مەن عالىمدار ءسوز سويلەپ, ونىڭ ارتىقشىلىقتارى تۋرالى ايتىپ بەردى. ماسەلەن, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, رەسەي مەن بۇكىل الەمدە ەڭ ءبىرىنشى گيرۋدوتەراپيا كافەدراسىن اشقان عالىم ا.كراشەنيۋك س ۇلىكتىڭ كومەگىمەن پوستكوۆيدتى سيندرومنان تولىق ايىعۋعا بولاتىنىن باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, كوۆيد اۋرۋى ءبىرىنشى ورتالىق جۇيكە جۇيەسىن, ونداعى تامىرلاردى زاقىمدايدى. ميداعى سەروتونيننىڭ ءبولىنۋىن تەجەيدى. سەروتونين – باقىت گورمونى. سوندىقتان ونىڭ ازايۋى ادامدى دەپرەسسياعا الىپ كەلەدى. ال ۋايىمشىلدىق پوستكوۆيدتىك سيندرومنىڭ ەڭ باستى بەلگىسى ەكەن. س ۇلىك ميداعى سەروتونيننىڭ دۇرىس ءبولىنۋىن قالپىنا كەلتىرەدى. عالىمنىڭ مالىمدەۋىنشە, قانسورعىش قۇرتپەن ميداعى ىسىكتى دە تەجەۋگە بولادى. ماسەلەن, نەۆرينوما دەگەن كەسەلدىڭ جالعىز ەمى – گامما پىشاقپەن نەمەسە اشىق وپەراتسيالىق ءادىس ارقىلى ميداعى ىسىكتى الىپ تاستاۋ. ال سۇلىك نەۆرينومانىڭ ۇلكەيۋىن توقتاتىپ, ىسىكتى وسىرمەي ۇستاپ تۇرادى. عالىم بۇل جاندىكتىڭ بىرنەشە قاسيەتى بارىن ايتتى. ول قان سۇيىلتادى, انتيباكتەريالدى, ۆيرۋسقا, پارازيتكە قارسى ەمدىك كۇشى بار. انتيبيوتيكتەر ادام اعزاسىنا كەرى اسەر ەتسە, سونداي-اق قايتا-قايتا قابىلداي بەرۋ دە ونىڭ ميكروبتارعا قارسى كۇشىن ازايتادى, س ۇلىكتە كەرىسىنشە انتيميكروبتىق قۋاتى ەشقاشان تومەندەمەيدى ءارى ادام اعزاسى وعان ۇيرەنىپ قالمايدى. عالىم قىزىقتى ءبىر وقيعانىڭ بولعانىن باياندادى. ءبىر ناۋقاس بالا كەزىندە تالما اۋرۋىنا ۇشىراپ, 11 جىل قاتارىنان كۇشتى دارىلەر قابىلداعان. وعان س ۇلىك سالعاندا, قۇرتتار شەتىنەن ولە بەرگەن. سويتسە, ۇزاق جىل ىشكەن دارىلەردەن كەيىنگى توكسيندەر قانعا ءوتىپ, س ۇلىكتەر سودان قىرىلا بەرگەن. الايدا حالىق ەمىن توقتاتپاي جالعاستىرىپ, بويداعى توكسيندەر تولىق جويىلعاندا س ۇلىكتەر دە ءولۋىن توقتاتقان. سوندىقتان اعزانى توكسيندەردەن تازارتۋ ءۇشىن س ۇلىك سالدىرىپ تۇرۋ كەرەك دەدى پروفەسسور. عالىم بولاشاق نارەستە ەنتسەفولوپاتيا, ياعني ميىندا اقاۋمەن تۋىلماس ءۇشىن اناسى قۇرساق كوتەرەر الدىن س ۇلىكپەن ەمدەلۋدىڭ كۋرسىنان ءوتىپ العان ءجون دەگەن كەڭەس بەردى.
جيىندا بايانداما وقىعان تاعى ءبىر مامان ا.يمانعاليەۆا حالىق ەمىنىڭ كومەگىن اۋىر ناۋقاستى اياعىنا تۇرعىزعانىن ءمالىم ەتتى. دارىگەردىڭ ايتۋىنشا, ونىڭ كلينيكاسىنا پلەۆريت, ياعني وكپەسىنە سۋ جينالعان ناۋقاس اۋىر حالدە كومەك سۇراپ كەلگەن. ول مەملەكەتتىك اۋرۋحانادا بىرنەشە رەت جاتىپ, ءتيىستى انتيباكتەريالدىق ەم تۇرلەرىن قابىلداعان. بىراق ەشقانداي ناتيجە بەرمەپتى. دارىگەر پاتسيەنتتى س ۇلىكپەن, ارامەن ەمدەپ, ءبىر اي ىشىندە وكپەسىندە جينالعان 150 مل سۋدى تولىق كەتىرگەن. قازىر ناۋقاس جۇمىسقا شىعىپتى, بىراق كلينيكانىڭ باقىلاۋىندا ەكەن. ناۋقاس س ۇلىكپەن قوسا پروپوليس, گۇل توزاڭىن, ارا ءسۇتىن ىشكەن. پروپوليس ول – تابيعي انتيبيوتيك. گۇل توزاڭىندا ۆ توبىنداعى بارلىق ۆيتامين جينالعان. ارا ءسۇتىنىڭ دە ەمگە پايداسى وتە زور دەدى دارىگەر.
حيرۋرگ, پروفەسسور, گيرۋدوتەراپەۆت ق.جالىمبەتوۆ ادامنىڭ دەنساۋلىعىندا مەديتسينانىڭ ۇلەسى 8-10 پايىز, قالعانى ونىڭ ءوز قولىندا ەكەنىن ايتتى. دەگەنمەن بۇگىنگى جالپىتاجىريبەلىك جاس دارىگەرلەر ناۋقاستى ەمدەۋدە ورتاق ستاندارتتى ەمدەۋ پروتوكولىنان باسقا ەشقانداي ەم جۇرگىزە المايتىنىن قىنجىلىسپەن جەتكىزدى. ونداي ەم بىرەۋگە جاعىپ, باسقاعا جاقپاۋى مۇمكىن. بىراق وعان قازىر ەشكىم باس اۋىرتپايدى. بۇگىنگى جاس دارىگەرلەر كەلگەن ناۋقاستى قولمەن ۇستاپ پەركۋسسيا, پالپاتسيا سەكىلدى تاسىلدەرمەن دياگنوستيكالاۋدى جاسامايتىن بولعان دەدى ول. دارىگەردىڭ پىكىرىنشە, وعان مامان ەمەس, ءبىرىنشى كەزەكتە سولاردى دايارلاعان وسى كۇنگى مەديتسينالىق ءبىلىم مەن ەلىمىزدەگى قازىرگى مەديتسينالىق جۇيە كىنالى ەكەنىن باياندادى. دەيتۇرعانمەن ەرتەڭگى كۇنى زاڭدىق جاۋاپكەرشىلىكتەن باسىن امان الىپ قالۋ ءۇشىن دە جالپىتاجىريبەلىك جاس ماماندار بەلگىلى ءبىر شابلوننىڭ ىشىندەگى مەديتسينالىق پروتوكولدان اسىپ قانداي دا ءبىر ەمدىك شارا جۇرگىزۋدەن قورقادى. سوعان قاراماستان پروفەسسور جاس ماماندارعا حالىق ەمىن قولدانىپ كورۋگە مۇمكىندىك بەرۋ كەرەك دەگەن پىكىر ايتتى.
شىمكەنت
