وتاندىق ونەرتاپقىش عالىمجان عابدىراشوۆتىڭ «Sezual» قۇرالى زاعيپ جاندارعا 15 مەتر قاشىقتىقتاعى نىسانداردى سەزىپ بىلۋگە كومەكتەسەدى. مۇنى قولدانعان جاندار اينالاداعى كەدەرگىلەردى ءتۇيسىنىپ, ەركىن-ءجۇرىپ تۇرۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى. جوباعا امەريكا قۇراما شتاتىنىڭ عالىمدارى قىزىعۋشىلىق ءبىلدىرىپ جاتىر.
جۇمىرتقا قابىعىنان جاسالعان ءتىس
ءتىس پلومباسىنىڭ قۇرامىنداعى نانوكريستالدى ۇنتاق – جانۋارلاردىڭ سۇيەگىنەن, مولليۋسكالاردىڭ قابىعىنان الىناتىن وتە قىمبات زات. ال ونەرتاپقىش شىڭعىس داۋىلباەۆ بولسا قىمبات باعانى اينالىپ ءوتۋدىڭ جولىن ۇسىنادى.
ماسەلەن, ءتىس پلومباسىنداعى سينتەزدەلگەن كالتسي گيدروكسياپاتيتىنىڭ 1–2 گرامى 8–10 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى. ال ءبىر ءتىستىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن بىزگە كەم دەگەندە 10 گرامم قاجەت. «بۇل وتە قىمباتقا تۇسەدى. سوندىقتان ءبىز ارزان بيولوگيالىق شيكىزات رەتىندە جۇمىرتقا قابىعىن العان ءجون دەپ شەشتىك. اۋەلى جۇمىرتقا قابىعىن 900 گرادۋس تەمپەراتۋرادا پەشتە كۇيدىرىپ, كالتسي وكسيدىن الامىز. ونىڭ ىشىنەن كالتسي گيدروكسياپاتيتىن سينتەزدەيمىز, ول ءوز انالوگتەرىنەن الدەقايدا ارزان شىعادى. كيلوگرامىنا 3–4 مىڭ تەڭگە», دەيدى ونەرتاپقىش. ەگەر جوبا قارجىلاندىرىلاتىن بولسا, بيوپلومبالار عانا ەمەس, سونىمەن قاتار وستەوپوروز سياقتى اۋرۋلاردى ەمدەۋگە كومەكتەسەتىن تابلەتكالار ءوندىرىسىن جاساۋعا بولادى.
ء«تىلسىز جاۋدىڭ» ءتىلىن تاپتى
قۇرامىندا حيميالىق جانعىش ەلەمەنتتەرى بار ماتەريالمەن قاپتالعان سوڭ كەيبىر عيماراتتارداعى ءورتتى توقتاتۋ وڭايعا سوقپايدى. ەلىمىزدەگى «جانۋ پروبلەمالارى ينستيتۋتى» قۇرىلىمدىق جانە ماتەريالدىق زەرتحاناسى بۇل ماسەلەنىڭ الدىن الۋ جوسپارىن ۇسىندى. ولار قابىرعاعا ارنالعان وتقا ءتوزىمدى «بوياۋ» ويلاپ تاپتى.
ونىڭ قۇرامىنداعى وتقا ءتوزىمدى ەلەمەنتتەر قابىرعانىڭ جانۋىنا جول بەرمەيدى. بوياۋدىڭ اتى «ح-Flame» دەپ اتالادى. «مەتالدى ورتتەن قورعاۋدىڭ قانداي قاجەتى بار دەپ ويلارسىز. ءيا, ول جانعىش ماتەريال ەمەس. بىراق ول قىزعان كەزدە بەرىكتىگىن جوعالتادى, 500°س-تىق كريتيكالىق تەمپەراتۋرادا دەفورماتسيا ناتيجەسىندە عيمارات ءوز سالماعىمەن قيراپ قالۋى بەك مۇمكىن. «ح-Flame» ونداي جاعدايدىڭ الدىن الادى», دەيدى زەرتحانا مەڭگەرۋشىسى ۆلاديمير ەفرەموۆ. قازىر بۇل بوياۋ قۇرىلىس نارىعىنا ءتۇسىپ, كەڭىنەن قولدانىلىپ كەلەدى.
