پىكىر • 06 قاراشا, 2023

پارادوكس

1541 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

قوعام اۋىسقان سايىن قۇندىلىقتار دا وزگەرەتىنى ءمالىم. ءار زامانداعى جاڭا­لىقتار مەن يگىلىكتەر دە ادامعا ءار­تۇرلى اسەر ەتەدى. قازىرگى ۋاقىتتا ءومىر ءسۇرۋ جەڭىل دەيمىز. جاھاندانعان الەم. بەي­بىتشىلىك زامان. سمارتفوندى قوعام. قولجەتىمدى اقپارات. كوپتەگەن مۇم­كىندىك. ايعا ۇشامىن دەسەڭىز دە – قالاۋىڭىز. بۇرىنعىداي حات تانىمايتىن قاراڭعى قازاق جوقتىڭ قاسى. سويتە تۇرا بۇگىندە, سالىستىرمالى تۇردە ال­ساق, گازەت-جۋرنال, كىتاپ وقيتىن ادام از. تەاترعا باراتىن كورەرمەن كوپ ەمەس. زا­ماننىڭ قيىن كەزىندە ءار ۇيگە گازەت كە­لە­تىن, جاستار كىتاپ وقىپ جارىساتىن دە­سەدى. قىز بەن جىگىت قول ۇستاسىپ, تەاتر­عا اسىعاتىن دەپ جاتادى. ال بۇگىنگىدەي تاۋەل­سىز ءارى ءبارى قولجەتىمدى ۋاقىتتا رۋحا­ني قۇلدىراۋ بەلەڭ العانى – ۇلكەن پارادوكس.

ءيا, بۇل – تۇسىنىكسىز پارادوكس ەمەس. سەبەبى مەن مۇنداي احۋالعا اسەر ەتۋشى فاكتورلاردى قوعامنىڭ بەت-بەينەسىنە قاراپ بولجاۋعا بولادى. ايتالىق, كوشەدە كەتىپ بارا جاتقان كەز كەلگەن ازاماتتى توقتاتىپ سۇرايىق.

– قازىر قانداي كىتاپ وقىپ جاتىرسىز؟

– شىنىمدى ايتسام, كىتاپ وقيتىن ۋاقىت جوق.

– ال تەاترعا بارىپ تۇراسىز با؟

– جو-ووق. وندايعا ۋاقىت تابۋ قيىن.

شىن مانىندە, ۋاقىت جوق پا, ق ۇلىق جوق پا – بەيمالىم.

جاھاندانعان قوعامنىڭ تاسقىن سۋداي قاپتاعان اقپاراتتار اعىنى ادام نازارىن ءتۇرلى باعىتقا الىپ كەتىپ جاتقانى دا راس. ەڭ قىمبات دۇنيەمىز ۋاقىت بول­سا, سول ۋاقىتتى مادەني جۇمىسقا, رۋحاني دەمالىسقا ارناي المايمىز. سمارت­فوندى جۇيەسىز پايدالانۋ باسىم. ويت­كەنى تالعام جوق. ال بيىك تالعام قا­لاي قالىپتاسادى؟ كوركەم ونەرگە قۇش­تار­لىق ىشكى تالعامدى ءوسىرىپ, مادەني يم­مۋ­نيتەتتى قالىپتاستىراتىنى ءسوزسىز. سون­داي-اق كوركەمدىكتى تۇسىنە الاتىن, ءتاۋىر شى­عارماعا تەبىرەنىپ, جاقسى كارتينانى باعالاي الاتىن جان كۇندەلىكتى تۇر­مىستىڭ يلەۋىنە تۇسپەسە كەرەك-ءتى. ياعني سۋىق قالانىڭ سۋىق ادامدارى سياقتى ءبىر ءتيپتى بولمايدى. ونداي ادامنىڭ سەزىمدەرى وياۋ بولادى: ءسال نارسەگە قۋانۋ, جىلاۋ, تامسانۋ, ارقاشان كوڭىل كۇيىن, ەموتسياسىن بىلدىرە الۋ.

سودان بولار, ادامداردىڭ گازەت-جۋرنال, ياكي كىتاپ وقۋى دا بۇگىندە تاڭعالاتىن قۇبىلىسقا اينالعان. قاراپايىم حالىق­تىڭ مۇنداي دەڭگەيسىز تاڭعالىسىنا قازىر تاڭعالمايتىن دا بولدىق. بالكي, بۇل تاڭ­عا­لىستىڭ ءبىر سەبەبى عالامتور (بىراق وعان يلانۋ قيىن), بالكي بىلىمسىزدىك, «جوعالعان وقىرمان», جازىلماعان كلاسسيكا, يدەولوگيا, تۇرمىس...

ءيا, «سانانى تۇرمىس بيلەيدى» دەگەن ناق وسى زامان با دەيسىز... ارينە, حالىقتىڭ كلاسسيكالىق ونەردەن جىراق كەتۋىنە الەۋ­مەتتىك-تۇرمىستىق سەبەبىنەن بولەك مەم­لەكەتتىك يدەولوگيا دا ۇلكەن ءرول وينايدى. قوعام ازىق-ت ۇلىككە قالاي مۇقتاج بولسا, جاڭا كىتاپ پەن پرەمەراعا بيلەتتى دە سولاي ىزدەۋى ءۇشىن نە ىستەۋگە بولادى؟ دۇكەندەگى نان سورەسىنىڭ قاسىندا كىتاپتى دا ساتۋ كەرەك شىعار...

مادەنيەت جانە اقپارات مينيستر­لىگى­نىڭ مالىمەتىنشە, بىلتىر ەلىمىز­دەگى كوپ­شىلىك كىتاپحانالارداعى وقىرمان سانى – 5 123 227 بولسا, ولار 51 921 261 مارتە كىتاپ قورىن پايدالانعان. ال بيىل­عى ەسەپ بويىنشا, جىل باسىنان بەرى وقىر­مان سانى – 4 935 911, ولار 37 555 206 رەت كىتاپحانا يگىلىگىن كادەسى­نە جاراتقان. سونداي-اق جالپى سانى ­57 مەملەكەتتىك تەاترعا جىل باسىنان ­بەرى 1 501 418 كورەرمەن بارعان. بۇل سا­لىس­تىرمالى تۇردە از با, كوپ پە, باعام­داي بەرىڭىز.

قوعامنىڭ كوركەم ادەبيەتكە قىزىعا­تىن, ونەرگە قۇشتار ءبىر بولىگى تۇتاس ۇلت­تىڭ مادەني دەڭگەيىن كورسەتە الماي­دى. حالىقتىڭ رۋحاني جاڭعىرۋى – از­داعان توپتىڭ ادەبي-مادەني ساۋاتىمەن ول­شەنبەيدى. قازىرگى ادەبيەتتەن, گازەت-جۋر­نال وقۋدان, جالپى جازۋ-سىزۋدان كوپ­شىلىكتىڭ حابارى جوقتىعى­نان, جازىپ جۇر­گەن ءبارىمىزدىڭ ءوز الەمىمىز, ال رۋحاني ومىر­دەن تىم الىس قاراپايىم جۇرتتىڭ ءوز الەمى قالىپتاسقان سىڭايلى. سانى از كىشكەنتاي ۇلت بولا تۇرا ەكى ارادا تاس قامال پايدا بول­عانداي. زامان العا جىلجىعان سايىن قارا­پايىم حالىق رۋحانياتتان الىستاپ بارا جاتۋىنىڭ سالدارى قانداي بولماق؟ اقىن­نىڭ ولەڭىن ادەبي ورتاداعى قاۋىمنان باسقا جۇرت وقى­مايدى. ارينە, سالىستىرمالى تۇردە العاندا. جازۋشىنىڭ جان ازابىنان تۋعان شىعارماسىنىڭ دا ءحالى وسىنداي. ال تەاتر­لار كىم ءۇشىن جۇمىس ىستەيدى؟.. 

سوڭعى جاڭالىقتار