قازاق ادەبيەتىنىڭ ءحانتاڭىرى

يۋنەسكو كولەمىندە اتالىپ جاتقان بالالار ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگىنە ارنال­عان مەرەيتويلىق ءىس-شارالار لەگى نارىن­قول اۋىلىنداعى باققوجا مۇقاي اتىنداعى اۋداندىق مادەنيەت ۇيىندە «بولمىسى بولەك بەردىبەك» اتتى سالتاناتتى جيىننان باستاۋ الدى.

مەرەكەگە جينالعان قاۋىم الدىمەن جا­زۋشىنىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنا ارنالعان كورمەمەن تانىستى. سالتاناتتىڭ شىمىلدىعىن «بەردىبەك الەمى­نە ساياحات» اتتى تەاترلاندىرىلعان قويى­لىم اش­تى. قويىلىم اۆتورى – رەجيسسەر سەر­جان مولداسان. ساحنادا قازاقستان­نىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرلەرى باۋىر­جان قاپ­تاعاەۆ, بەكجان تۇرىس, ەرلان ءبىلال, ەركە­بۇلان دايىروۆ سىندى تانىمال اكتەرلەر جازۋشى شىعارمالارىنان ۇزىندىلەر كور­سەتتى. زاڭعار جازۋشىنىڭ ءرولىن سومدا­عان ەرباق قۇرمانجان ۇلى كورەرمەندەر­دىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەندى. سونداي-اق سالتاناتتى ءىس-شارانى قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى رامازان ستامعازيەۆ, قازاقستان­نىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى سايات مەدەۋوۆ پەن «قوڭىر» توبى جانە بالالار حورى انمەن ارلەدى.

جيىن بارىسىندا بەردىبەك سوقپاق­باەۆ­تىڭ الماتى وبلىسى اكىم­دىگىنىڭ قولداۋىمەن جارىق كورگەن ءتورت تومدىق شى­عار­­مالار جيناعىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى ءوتتى. الماتى وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى بولات قايرات ۇلى جينالعاندارعا ءوڭىر باسشىسى مارات سۇلتانعازيەۆتىڭ قۇتتىقتاۋ لەبى­زىن جەتكىزدى. بۇدان ءارى حالقىمىزدىڭ قابىر­عالى قالامگەرلەرى, ءسوز زەرگەر­لەرى مىن­بەرگە كوتەرىلىپ, بەردىبەك سوقپاقباەۆ­تىڭ قازاق ادەبيەتىنە سىڭىرگەن ەڭبەگى تۋرا­لى وي تولعادى.

«بەردىبەك سوقپاقباەۆ دەگەندە ەلەڭ ەت­پەي­تىن قازاق جوق. مەن ەگەر ساليقالى, پارا­ساتتى  مەملەكەت قايراتكەرىن, اق پەيىل ادامدى جولىقتىرسام, ء«اي, وسى كىسى  «مەنىڭ اتىم – قوجانى» وقىعان-اۋ دەپ ويلايمىن. ويت­كەنى بۇل شىعارمانى وقىماعان قازاق – قازاق ەمەس. سوندىقتان ىلعي دا جاقسى ادام­داردى كورسەم, كوز الدىما بەردىبەك اعا كەلەدى. بەردىبەكتەي جازۋشىلار بار, كوپ دەپ تە ايتۋعا بولادى. بىراق بالالاردى باۋ­راعان بەردىبەكتەي جازۋشى جوق. قازاق ادەبيەتى وسكەن, وركەندەگەن ادەبيەت دەسەك تە, ءالى كۇنگە دەيىن «مەنىڭ اتىم – قوجا­عا» تەڭ كەلەتىن شىعارما جازىلعان جوق. سون­دىقتان بەردىبەك سوقپاقباەۆ – ءبىزدىڭ قازاق ادەبيەتىنىڭ ءحانتاڭىرى دەسەك, ارتىق ەمەس» دەگەن جازۋشىلار وداعىنىڭ باسقارما تور­اعاسى مەرەكە قۇلكەنوۆ ۇلت ادەبيەتىندە «مەنىڭ اتىم – قوجاعا» تەڭ كەلەر شىعارما جازىلماعانىن ايتادى.

ونىڭ ايتۋىنشا, تىرىسىندە تالانتتى باعا­لاۋ جاعىنان قازاق كەمشىن قالىپ جاتادى. بەردىبەك سوقپاقباەۆ سوڭىنا 20 شاقتى كىتاپ قالدىرىپتى. سونىڭ ارقايسىسىن كلاس­سيكالىق شىعارما دەپ ايتۋعا بولادى. ويتكەنى ول كىسى – كەڭەس ۇكىمەتى كەزىندەگى سوتسيا­ليستىك رەاليزمگە قارسى بولعان حالىق جا­زۋشىسى. ول كوممۋنيستىك پارتيانىڭ وكىلدەرىن وتىرىك ماقتاپ جازباعان. ء«وزىم تۋرالى جازاتىن جالعىز جازۋشىمىن» دەۋى سوندىقتان. شىنىندا,  ونىڭ بويىنداعى وسى ءبىر كەرەمەت قاسيەت قازىرگى ۋاقىتتا بۇ­كىل قازاققا كەرەك قاسيەت دەپ ويلايمىن. قازاق­تىڭ بۇكىل جازۋشىسى ءدال بەردىبەك اعا­مىز سياقتى شىنايى دۇنيەلەر جازسا, قازاق­تىڭ شىعارمالارى بۇكىل الەمگە تاراي­تىنىن قۋاتتاعان ول وسى كۇنگە جازۋشى كىتاپ­تارىنىڭ 70 ەلگە تارالعانىن ەسكە الدى.

ءبىز تاۋەلسىز ەل بولعان سوڭ, تاۋەلسىز جازۋ­شىمىزدى ۇلىقتاپ جاتىرمىز. قىرداعى ەل قۋاناتىن, ويداعى ەل ويلاناتىن توي – بۇل. ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى بالانى ءبىرىنشى ادە­بيەتتى وقۋعا ۇيرەتەيىك دەپ وتىر. وتە عاجاپ ءسوز. بۇعان دەيىن مەكتەپتەردە ەسكى كىتاپ­تار عانا تۇراتىن. ەندىگى ۋاقىتتا قازاق قالامگەرلەرىنىڭ كوركەم شىعارمالارى مەكتەپ كىتاپحاناسىندا بولادى. مۇنى ادىلەتتى قازاقستاننىڭ جاساپ جاتقان ۇلكەن شارۋا­سىنا بالاعان مەرەكە قۇلكەنوۆ ءسوز اراسىندا ءوز ۇسىنىسىن دا ءبىلدىردى: «بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ «بالالىق شاققا ساياحات» كىتابى دا الەم تىلدەرىنە اۋدارىلىپ, سون­داعى سارىجاز, تەكەس, قوستوبە, نارىن­قول سياقتى اۋىلداردى الەم بالالارى ارالايتىن مار­شرۋت جاسالسا ءجون بولار ەدى. ولار اس­قار تاۋ مەن اعىن سۋدىڭ سىرىن ۇعىپ, حال­قى­نىڭ ىشكى جان دۇنيەسىن تانيتىن ەدى. قوجا – قازاق بالاسىنىڭ مىنەز-قۇلقى, ىشكى جان دۇنيەسى, الەمگە كوزقاراسى» دەپ ءتۇيدى.

تويعا كەلگەن جازۋشىنىڭ ۇرپاقتارى دا اعىنان اقتارىلىپ سويلەدى. اسىلدىڭ سىنىعى سامال سوقپاقباەۆا – اكەسىنىڭ اق باتاسىن الىپ, اۋدارماشىلىقتا باعىن سىناعان جان.

– بۇگىن قاسيەتتى قازاق دالاسىندا ۇلت ادەبيەتىن الەمدىك دەڭگەيگە كوتەر­گەن قالام­گەر, مەنىڭ اكەم بەردىبەك سوقپاق­باەۆتىڭ ­100 جىلدىعىنا جينالىپ وتىرمىز. ەلىمىز­دىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ­تىڭ ۇسىنىسىمەن جازۋشىنىڭ شىعارماشى­لىق ەڭبەكتەرى يۋنەسكو-نىڭ مادەنيەت قورىنا ەنگىزىلدى. بۇل جەتىستىك قازاق ەلىنىڭ قۋانىشى, قازاق ادەبيەتىنىڭ ماقتانىشى دەپ ەسەپتەيمىن. وسى ورايدا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنا ۇلكەن العىسىمدى ايتقىم كەلەدى.

مەن الماتىدا قازمۋ-دىڭ حيميا فا­كۋل­تەتىن ءبىتىرىپ, ءبىراز  جىل عىلىم اكادەمياسىندا جۇمىس ىستەسەم دە, بۇل سالانى ءبىرجولا تاستاپ, اۋدارما جۇمىسىمەن شۇ­عىلداندىم. مۇنى ەستىگەن اكەم شاقىرىپ الىپ, «اكادەميانى نەگە تاستادىڭ, ەندى ونەرىڭدى كورسەتشى» دەپ قاسىنا وتىرعىزىپ «مەنىڭ اتىم – قوجانىڭ» 1-2 بەتىن اۋدارتتى. مەنىڭ ءتىپتى زارەم ۇشتى, ويتكەنى اكەمنىڭ مىنەزى قاتال جانە ۇناماعان بولسا, اۋدارمامەن اينالىسپاۋىمدى ايتار ەدى. سوندىقتان الگى تاپسىرماسىن قورقا-قورقا اۋدارىپ, كورسەتىپ ەدىم, ۇناتتى. ونىڭ الدىندا ورىس جازۋشىلارى اۋدارعان. دەسە دە مەنىڭ اۋدارمامنان قازاقىلىقتىڭ ءيىسى اڭقىپ, ادام­داردىڭ مىنەز-قۇلقىن ءوزى سياقتى جەتكىزە الۋىم كوڭىلىنە قونعان بولۋى كەرەك, ريزا كەيىپپەن باتاسىن بەردى. سودان بەرى 35 جىل بويى اۋدارما سالاسىندا جۇمىس ىستەپ كەلەمىن. كوپتەگەن قازاق جازۋشىسىنىڭ شىعارمالارىن اۋدارىپ, اكەم سياقتى جازۋشى بولماسام دا, ادەبيەتكە ازداعان ۇلەسىمدى قوسىپ كەلەمىن دەيدى.

بيىل الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى مارات سۇلتانعازيەۆتىڭ قولداۋىمەن ءوڭىردىڭ بىر­نەشە كوشە, مەكتەپتەرىنە جازۋشى ەسىمى بەرىلگەن. ول تۋرالى سپەكتاكلدەر قويى­لىپ, كىتاپتارى شىقتى. ۇزاق جىلدار بويى كىتاپتارى ءجيى-ءجيى باسىلىپ شىعاتىن جازۋشى باقىتتى. «مەنىڭ اتىم – قوجا» كىتابى ­5-6 جىل بۇرىن 3-رەت تۇرىك تىلىنە اۋدارىل­دى. سونىمەن قاتار بيىل «ولگەندەر قاي­تىپ كەلمەيدى» كىتابى تۇرىك تىلىنە جانە باس­قا دا شىعارمالارى ازەربايجان, فران­تسۋز تىلدەرىنە اۋدارىلىپ جاتىر ەكەن. 

اكەسى تۋىپ-وسكەن اۋدان ورتالىعى نا­رىن­قولدان ەڭسەلى ەسكەرتكىشى بوي كوتەر­گەنىنە قۋانعان سامال بەردىبەكقىزى 2022 جىلى ماۋسىم ايىندا استانا قالاسىنداعى جەتىسۋ ساياباعىنىڭ ءدال ورتاسىنا دۇنيە­جۇزىنە بەلگىلى «مەنىڭ اتىم – قوجا» كينوسىنا ارنالعان  ەسكەرتكىش ورناتىلعا­نىن قاپەرلەدى. «سول ەسكەرتكىشتىڭ ومىرگە كەلۋى­نە قالامى قارىمدى جۋرناليست, كەزىندە «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى بولعان جانبولات اۋپباەۆ ۇلكەن ۇلەس قوستى. وسىدان 20 شاقتى جىل بۇرىن بەلگى­لى جازۋشى, مەملەكەت قايراتكەرى باققوجا مۇقاي اعامىز اكەم تۋرالى ەستەلىك كىتاپتى قۇراستىرىپ شىعاردى. ال بيىل اكەمنىڭ 100 جىلدىعىنا وراي جانبولات اۋپباەۆ اعا­مەن بىرلەسىپ, اكەم تۋرالى ەستەلىك-كىتاپتى تولىقتىرىپ, قايتا شىعارىپ وتىرمىز. بۇل كىتاپتىڭ دەمەۋشىسى باققوجا اعانىڭ ۇلى, كاسىپكەر ەرلان مۇقايعا ۇلكەن العىس ايتامىن. كىتاپتى اكەمنىڭ جەرلەستەرىنە سىيلىق رەتىندە تاراتقىم كەلەدى», دەدى.

ۇلت رۋحانياتىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوس­قان جازۋشىعا تۋعان توپىراعىنىڭ قۇر­مەتى شەكسىز. تويعا كوزىن كورگەن ادەبيەت اق­سا­قال­دارىنىڭ ءسوزى سەنىمدى ەستىلدى.

بەردىبەك سوقپاقباەۆپەن كوزى تىرىسىندە تالاي مارتە جولىعىپ, سويلەستىك. قازاق ادەبيەتى توڭىرەگىندە تالاي سىرلاستىق. الەم ادەبيەتى مەن قازاق ادەبيەتىن سالىستىرعان­دا, قازاق ادەبيەتى قاي نۇكتەدە تۇرعانى, شەتەلدە وقىلاتىن-وقىلمايتىنى تۋرالى وي تولعايتىنبىز. بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ جازىلماعان شىعارمالارى وزىمەن بىرگە و دۇنيەگە كەتىپ قالدى. وكىنىشتى. ءوزى «جازبايمىن» دەيتىن دە, وندىرە جازىپ تاستاعانىن بايقاماي قالاتىن. سودان سوڭ ء«وزى نە بوپ كەتتى, انانى جاز, مىنانى جازبا» دەيدى. مەن وعان دايىن ەمەسپىن, جازاتىنىمدى جازدىم. وقيمىن دەسە وقىسىن قازاق, وقىماسا قايتەمىز ەندى؟ مەن جاڭاشا جازۋ دەگەندى تۇسىنبەيمىن. مەن ادامداردىڭ تابيعي مىنەزىن جازدىم. ادەبيەت دەگەن سول ەمەس پە؟ ادەبيەت دەگەن ادامتانۋ عى­لىمى عوي. مەن اۋىلداستارىمدى جازا وتى­رىپ, ولاردى ءبىراز جەرگە تانىتقان سياق­تىمىن» دەيتىن ەدى, دەپ تولعاندى جازۋشى, دراماتۋرگ دۋلات يسابەكوۆ.

ءيا, ۇلت ماقتانىشىنا اينالىپ, الەم مويىنداعان قازاقتىڭ كلاسسيك-جازۋ­شى­­سى بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ شى­عار­­ما­­شى­لىعىنا ارنالعان سالتاناتتى جيىنعا كەلگەن قاراقۇرىم قاۋىمنان مادەنيەت ۇيىندە ينە شانشار ورىن قالمادى. قازاقستان جازۋشىلار ودا­عىنىڭ توراعاسى مەرەكە قۇلكەنوۆ تىز­گىندەگەن «بولمىسى بولەك بەردىبەك» اتتى ادەبي كەشتە قازاقتىڭ كور­نەكتى جازۋشىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى كادىربەك سەگىزباەۆ «پيونەر» جۋرنالىنا شىققان بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ «بالالىق شاققا ساياحات» اتتى شىعارما­سىن قولدان-قولعا الىپ, تالاسا وقىعان كەز­دەرىن ەسكە الدى. ال جازۋشىنىڭ اتالاس قارىن­داسى نەسىپحان امانباەۆا اكەسى سماعۇل­دىڭ بەردىبەكتى ەرەكشە قادىرلەپ, قامقورلىق جاساعانى تۋرالى ءسوز ەتتى.

كەلەسى كەزەكتە جازۋشى قۇلبەك ەرگوبەك تاع­دىرى – قاسىرەتكە, قالامى – قاسيەتكە اينال­عان بەردىبەكتىڭ بولمىسى جايىندا بايان­دادى. «بەردىبەك سوقپاقباەۆتى الەم­دىك بالالار ادەبيەتى كونتەكسىندە قارا­ساق, بەردىبەكتەي بالالار جازۋشىسىن بەر­­گەن قازاق حالقىنان اينالاسىڭ. بەردى­بەك سوقپاقباەۆ الەمدىك بالالار ادەبيە­تىندەگى ماقتانىشىمىز, شەدەۆر جاساعان شەبەرىمىز», دەدى.

قالامى قۋاتتى جازۋشى قۋاندىق تۇمەن­باي بولسا, بالالار ادەبيەتىنىڭ كلاس­­­سيگى اتانعان بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ سوق­پاعى ءبىرتالاي قازاق قالامگەرلەرىن قا­لىپتاستىرعانىن اتاي كەلە, «ولگەندەر قاي­تىپ كەلمەيدى», دەيدى بەكەڭ. ولگەندەر قايتىپ كەلەدى. ولاردىڭ رۋحى قولتىقتان دەمەپ جۇرەدى» دەگەن ويىن ورتاعا سالدى.

ال مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, اقىن ۇلىقبەك ەسداۋلەتوۆ:

«جازىپ تا كوردىم مەن ولەڭ,

جازىپ تا كوردىم قارا ءسوز.

ەرتە مە, كەش پە, مەن دە ولەم,

ولمەيتىن تەك دانا ءسوز», بۇل – بەردىبەك سوقپاقباەۆ اعامىزدىڭ ولەڭى. بالا كەزى­مىزدە «ساققۇلاقتان» باستاپ, تالاي ولەڭىن جاتقا ءبىلۋشى ەدىك.

«جۇرىڭدەر, بالالار,

سىرعاناق تەبەمىز.

قۇرىسپاي, قۇرىشتاي,

شىنىقسىن دەنەمىز», دەيتىن بەردى­بەك بالالارعا جازعان ولەڭىندە. ءبىز بەردى­بەك سوقپاقباەۆ سياقتى دارا جازۋشىعا قارىز­­دارمىز. ونىڭ شىعارمالارى ءبىزدىڭ اقى­لىمىزدى تولىقتىردى, جانىمىزدى بايىت­تى. 70 جىلدىڭ ىشىندە قازاقتىڭ قانشاما بۋىنىن تاربيەلەپ شىعار­دى. بەردىبەك اعا­مىزدىڭ ەسىمى مارك تۆەن باستاعان الەمدىك با­لالار ادەبيەتىنىڭ كلاسسيكتەرىمەن قاتار تۇر» دەي كەلە, كەلەشەكتە تۋعان ولكەسىندە جازۋشىنىڭ اتىن­دا مۋزەي اشىلسا دەگەن تىلەگىن ءبىلدىردى.

كەلەلى جيىندا پارلامەنت ءماجى­لىسى­نىڭ دەپۋتاتى قازىبەك يسا ايگىلى جازۋشى سوقپاقباەۆ سالعان سوقپاق ميلليونداردىڭ جۇرەگىنە داڭعىل جول اشقانىن اتاپ ايتتى.

«مەنىڭ اتىم – قوجا» – ءبارىمىزدىڭ ءومى­رىمىز. ءبىز دە بالا كەزىمىزدە جانار­داي جاقسى قىزداردى ۇناتتىق, جان­تاس­تاي جاتىقتاردى جىلاتتىق. اپايلارىمىزدىڭ سومكەسىنە باقا سال­ماساق تا, جۇيكەسىن جۇقارتتىق. ەر سۇلتاندارعا ەلىكتەپ, سوڭىنان ەردىك. ياعني بۇل ءبارى­مىزدىڭ ورتاق ءومىرىمىز. ال وسى ب.سوقپاق­باەۆتى ايتقان كەزدە «مەنىڭ اتىم – قو­جانى» قاز-قالپىندا كينوعا كوشىرىپ, بۇكىل­حالىقتىق قوجاعا اينالۋىنا ۇلەس قوسقان بەلگىلى كينورەجيسسەر ابدوللا قار­­ساقباەۆقا دا قول سوعىپ قويايىق.  بەر­دىبەك سوقپاقباەۆتىڭ «ولگەندەر قايتىپ كەلمەيدى» دەگەن شى­عارماسى بار, بىراق جازۋ­شىنىڭ داڭقى «ولگەندەر قاي­تىپ كەلە­تىنىن» كورسەتتى. ءجۇز جىلدىعى پاريج تورىندە تويلانادى. بۇكىل قاۋىم سوق­پاق­باەۆتىڭ «بالالىق شاعىنا ساياحات» جا­ساپ جاتىر. ولاي بولسا, ميلليوندار­دىڭ جۇ­رە­گىندەگى ب.سوق­پاقباەۆ قازاق حالقى­­مەن ماڭ­گى جاساي بەرەدى», دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى.

ال قوجانىڭ ءرولىن سومداعان اكتەر نۇرلان سانجار قازاق دالاسىندا قوجا سياقتى قارادومالاقتار مىڭداپ سانالاتىنىن, تەك ونى تانىتاتىن سوقباقپاەۆ ءتارىزدى جازۋشى مەن قارساقباەۆ سىندى رەجيسسەر جوقتىعىن اتاپ ايتتى.

* * *

ءتاڭىرتاۋدىڭ ەتەگىندە قازاق ادەبيەتى­نىڭ الىبى بەردىبەك سوقپاقباەۆ, مۇزبا­لاق اقىن مۇقاعالي ماقاتاەۆ, ەركىن ءىبى­تانوۆ, باق­قو­جا مۇقاي, ساعات اشىمباەۆ­تار­دان باس­تاپ, كۇنى كەشە «قۇلمامبەت­تىڭ ق ۇلىنى­مىن» دەپ جۇلدىزداي اققان وتاۋىز ورازالى دوسبوسىنوۆ سىندى الاشتىڭ اسىل ۇلدارى دۇنيەگە كەل­گەنى بەلگىلى. وسىنداي قاسيەت­تى ولكەدە «ۇلت ادەبيەتىنىڭ الىبى» اتتى بەردى­بەك سوقپاقباەۆتىڭ شىعارماشىلى­عىن وزەك ەتكەن رەسپۋبليكالىق كوماندالىق اقىندار ايتىسى ءوتتى. وعان جەر ءجانناتى جەتىسۋ وبلىسى مەن اسقارالى الاتاۋدىڭ ەتەگىن الىپ جاتقان الماتى وبلىسى­نىڭ ايتىسكەر اقىندارى, جىرشى-تەرمە­شى­لەرى جانە كۇيشىلەرى قاتىستى. قارا ءسوزدىڭ قايماعىن قالقىعان اقىندار ايتىسىنا اقىن, ايتىس اقىندارى مەن جىرشى-تەر­مەشىلەردىڭ حالىقارالىق ودا­عىنىڭ باس­قارما توراعاسى, «وتان» وردە­نىنىڭ يەگەرى ءجۇرسىن ەرمان باستا­عان قازىلار تورەلىك ەتتى. ايتىسكەر اقىن, پارلامەنت ءماجىلىسى­نىڭ دەپۋتاتى, «قۇر­مەت» وردەنىنىڭ يەگەرى امان­جول ءالتاي جۇرگىزگەن كوماندالىق ايتىستا قوس تاراپتى تالانتتى ونەرپازدار, ال­تىنبەك سارسەنباي ۇلى اتىنداعى ورتا مەك­تەپتىڭ 8-سىنىپ وقۋشىسى ەرشات كامىل­جان ۇلى مەن تالعار بالالار ونەر مەكتە­بىنىڭ جىر-تەرمە سىنىبىنىڭ وقۋشىسى ەراسىل داۋلەتكەلدى ۇلى تانىستىردى. ساحنا تورىنە شىققان قوس كوماندانىڭ ايتىسكەر اقىندارى جاقسىلىق ورىنباساروۆ پەن جالعاس ماقسۇتوۆ باستاپ بەرگەن ايتىس ونە­رىنە تىڭدارمان زور قوشەمەت كورسەتتى.

ال كەشكىلىك اۋدان جۇرتشىلىعى مەن قوناقتار اۋدان ورتالىعىندا ەسترادا جۇل­دىزدارىنىڭ گالا-كونتسەرتىن تاماشالادى.

* * *

مەرەيتويدىڭ ەكىنشى كۇنى بەردىبەك سوق­پاقباەۆ اتىنداعى جاستار سايابا­عىندا جالعاستى. ساياباقتىڭ ورتاسىنا ورنا­تىل­عان قازاق ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى بەردى­بەك سوقپاقباەۆتىڭ ەڭسەلى ەسكەرتكىشىنىڭ اشىلۋ راسىمىنە قالىڭ قاۋىممەن بىرگە, قوعام قايراتكەرلەرى, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, قالامگەرلەر, ونەر وكىلدەرى جينالدى.

مەرەيتويعا استانا تورىنەن مەملە­كەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ ارنايى كەلىپ, كوپتىڭ قۋانىشىنا ورتاق بولۋى دا قالىڭ قاۋىمنىڭ ريزاشىلىعىن تۋدىردى. ءىس-شارا جازۋشى ەسكەرتكىشىنىڭ اشى­لۋىمەن باستالدى. سالتاناتتى راسىم­گە سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىم­باەۆ, الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى مارات سۇل­تانعازيەۆ, قازاقستان جازۋ­شىلار ودا­عىنىڭ باسقارما توراعاسى مە­رەكە قۇل­كەنوۆ, جازۋشىنىڭ قىزى سامال سوق­پاقباەۆا قاتىستى. تۇعىرعا قونعان قا­زاق ادەبيەتىنىڭ الىپ تۇلعاسى اسقاقتاي تۇسكەندەي كورىندى. ەسكەرتكىش اۆتورلارى – تيمۋر ەرمۇحانبەتوۆ پەن ايدوس بۇركىتباەۆ مەيىرىم­گە, جىلىلىققا تولى بەينەسى ك ۇلىمسى­رەپ تۇرعانداي سەزىلەدى.

ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋ ساتىندە پار­لامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ جۇرتشىلىققا ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەردى.

كەلەسى كەزەكتە ءسوز العان الماتى وبلى­سىنىڭ اكىمى مارات سۇلتانعازيەۆ جازۋ­شى مەرەيتويىنا بايلانىستى وبلىس كو­لەمىندە جۇزەگە اسىرىلعان يگى ىستەر­دەن حاباردار ەتتى. «بۇگىنگى توي – ۇلت ادە­بيەتىنىڭ تويى. مەملەكەت باسشىسى ءتول ادەبيەتىمىزدىڭ دامۋىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. وسى ورايدا ءبىرتۋار تۇلعا بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ مەرەيتويىن تۋعان ولكەسىندە جوعارى دەڭگەيدە اتاپ ءوتىپ, جازۋشىنىڭ شىعارمالارىن جانە ونەگەلى ءومىرىن ەل اراسىندا دارىپتەپ, ەسىمىن ۇلىقتاۋ – ءبىزدىڭ ابىرويلى مىندەتىمىز. بۇگىندە وبلىس اۋماعىندا قاراساي اۋدانى «قاسكەلەڭ قالاسىنداعى مەكتەپ-گيمنازياسىنا», ىلە اۋدانى كوك­قاينار اۋىلىنداعى «53-ورتا مەكتەپكە», رايىمبەك اۋدانىنىڭ ورتالىعى نارىنقول اۋىلىنداعى جاڭا ساياباققا, كەگەن اۋدانى كەگەن اۋىلىنداعى «جاستار ساياباعىنا», وبلىس ورتالىعى قوناەۆ قالاسىنداعى  «تسەنترالنايا» كو­شەسىنە بەر­دىبەك سوقپاقباەۆتىڭ  ەسى­مى بەرىلدى. ال­داعى ۋاقىتتا قوناەۆ قالا­سىندا سالى­نۋى جوسپارلانعان ورتا­لىق امبەباپ كىتاپحاناسىنا دا بەر­دىبەك سوقپاقباەۆتىڭ اتى بەرىلەتىن بولا­دى», دەگەن ءوڭىر باسشىسى مارات ەلەۋ­سىز ۇلى ۇلت مادەنيەتى مەن ادەبيەتىنە سىڭىر­گەن ۇشان-تەڭىز ەڭبەگىن باعالاۋ بۇل باس­تا­مالارمەن عانا شەكتەلمەي, جازۋشى­نىڭ شىعارماشىلىعىن ناسيحاتتاۋ بولا­شاقتا دا جالعاسا بەرەتىنىن اتاپ ايتتى. 

سارىجاز جازىعىندا جازۋشى ب.سوق­پاق­باەۆتىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىنا اقشاڭ­قان ۇيلەر تىگىلىپ, اس بەرىلدى. ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىنەن جارىستار ۇيىم­داستىرىلىپ, 150-گە جۋىق سپورتشى باق سىنادى. قازاق ەسترا­داسىنىڭ جۇل­دىزدارى, سونداي-اق ءسۇيىن­باي اتىنداعى فولكلورلىق ءانسامبلى ءدۇيىم جۇرتقا ونەرىن تارتۋ ەتتى.

ءىس-شارا سوڭى شاشاسىنا شاڭ جۇق­تىرماس تۇلپارلاردىڭ تۇياعى دۇبىرلەتكەن بايگەگە ۇلاستى. قۇنان, الامان جانە توپ بايگە بويىن­شا سىنعا تۇسكەن جارىستا جۇزدەن جۇيرىك شىققان قىلقۇيرىقتار مەن شاباندوزدار جەڭىمپاز اتانىپ, كولىكتەر يەلەندى.

قازاق دالاسىن دۇبىرلەتكەن قازاق ادە­بيەتىنىڭ الىپ بايتەرەگى بەردىبەك سوق­پاقباەۆتىڭ عاسىرتويى الداعى ۋاقىتتا پاريج تورىندە تۇيىندەلەتىن بولادى.

الماتى وبلىسى