سۋرەتتەردى تۇسىرگەن – اسلان قاجەكە
يۋنەسكو كولەمىندە اتالىپ جاتقان بالالار ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگىنە ارنالعان مەرەيتويلىق ءىس-شارالار لەگى نارىنقول اۋىلىنداعى باققوجا مۇقاي اتىنداعى اۋداندىق مادەنيەت ۇيىندە «بولمىسى بولەك بەردىبەك» اتتى سالتاناتتى جيىننان باستاۋ الدى.
مەرەكەگە جينالعان قاۋىم الدىمەن جازۋشىنىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنا ارنالعان كورمەمەن تانىستى. سالتاناتتىڭ شىمىلدىعىن «بەردىبەك الەمىنە ساياحات» اتتى تەاترلاندىرىلعان قويىلىم اشتى. قويىلىم اۆتورى – رەجيسسەر سەرجان مولداسان. ساحنادا قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرلەرى باۋىرجان قاپتاعاەۆ, بەكجان تۇرىس, ەرلان ءبىلال, ەركەبۇلان دايىروۆ سىندى تانىمال اكتەرلەر جازۋشى شىعارمالارىنان ۇزىندىلەر كورسەتتى. زاڭعار جازۋشىنىڭ ءرولىن سومداعان ەرباق قۇرمانجان ۇلى كورەرمەندەردىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەندى. سونداي-اق سالتاناتتى ءىس-شارانى قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى رامازان ستامعازيەۆ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى سايات مەدەۋوۆ پەن «قوڭىر» توبى جانە بالالار حورى انمەن ارلەدى.
جيىن بارىسىندا بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ الماتى وبلىسى اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن جارىق كورگەن ءتورت تومدىق شىعارمالار جيناعىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى ءوتتى. الماتى وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى بولات قايرات ۇلى جينالعاندارعا ءوڭىر باسشىسى مارات سۇلتانعازيەۆتىڭ قۇتتىقتاۋ لەبىزىن جەتكىزدى. بۇدان ءارى حالقىمىزدىڭ قابىرعالى قالامگەرلەرى, ءسوز زەرگەرلەرى مىنبەرگە كوتەرىلىپ, بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ قازاق ادەبيەتىنە سىڭىرگەن ەڭبەگى تۋرالى وي تولعادى.
«بەردىبەك سوقپاقباەۆ دەگەندە ەلەڭ ەتپەيتىن قازاق جوق. مەن ەگەر ساليقالى, پاراساتتى مەملەكەت قايراتكەرىن, اق پەيىل ادامدى جولىقتىرسام, ء«اي, وسى كىسى «مەنىڭ اتىم – قوجانى» وقىعان-اۋ دەپ ويلايمىن. ويتكەنى بۇل شىعارمانى وقىماعان قازاق – قازاق ەمەس. سوندىقتان ىلعي دا جاقسى ادامداردى كورسەم, كوز الدىما بەردىبەك اعا كەلەدى. بەردىبەكتەي جازۋشىلار بار, كوپ دەپ تە ايتۋعا بولادى. بىراق بالالاردى باۋراعان بەردىبەكتەي جازۋشى جوق. قازاق ادەبيەتى وسكەن, وركەندەگەن ادەبيەت دەسەك تە, ءالى كۇنگە دەيىن «مەنىڭ اتىم – قوجاعا» تەڭ كەلەتىن شىعارما جازىلعان جوق. سوندىقتان بەردىبەك سوقپاقباەۆ – ءبىزدىڭ قازاق ادەبيەتىنىڭ ءحانتاڭىرى دەسەك, ارتىق ەمەس» دەگەن جازۋشىلار وداعىنىڭ باسقارما توراعاسى مەرەكە قۇلكەنوۆ ۇلت ادەبيەتىندە «مەنىڭ اتىم – قوجاعا» تەڭ كەلەر شىعارما جازىلماعانىن ايتادى.
ونىڭ ايتۋىنشا, تىرىسىندە تالانتتى باعالاۋ جاعىنان قازاق كەمشىن قالىپ جاتادى. بەردىبەك سوقپاقباەۆ سوڭىنا 20 شاقتى كىتاپ قالدىرىپتى. سونىڭ ارقايسىسىن كلاسسيكالىق شىعارما دەپ ايتۋعا بولادى. ويتكەنى ول كىسى – كەڭەس ۇكىمەتى كەزىندەگى سوتسياليستىك رەاليزمگە قارسى بولعان حالىق جازۋشىسى. ول كوممۋنيستىك پارتيانىڭ وكىلدەرىن وتىرىك ماقتاپ جازباعان. ء«وزىم تۋرالى جازاتىن جالعىز جازۋشىمىن» دەۋى سوندىقتان. شىنىندا, ونىڭ بويىنداعى وسى ءبىر كەرەمەت قاسيەت قازىرگى ۋاقىتتا بۇكىل قازاققا كەرەك قاسيەت دەپ ويلايمىن. قازاقتىڭ بۇكىل جازۋشىسى ءدال بەردىبەك اعامىز سياقتى شىنايى دۇنيەلەر جازسا, قازاقتىڭ شىعارمالارى بۇكىل الەمگە تارايتىنىن قۋاتتاعان ول وسى كۇنگە جازۋشى كىتاپتارىنىڭ 70 ەلگە تارالعانىن ەسكە الدى.
ءبىز تاۋەلسىز ەل بولعان سوڭ, تاۋەلسىز جازۋشىمىزدى ۇلىقتاپ جاتىرمىز. قىرداعى ەل قۋاناتىن, ويداعى ەل ويلاناتىن توي – بۇل. ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى بالانى ءبىرىنشى ادەبيەتتى وقۋعا ۇيرەتەيىك دەپ وتىر. وتە عاجاپ ءسوز. بۇعان دەيىن مەكتەپتەردە ەسكى كىتاپتار عانا تۇراتىن. ەندىگى ۋاقىتتا قازاق قالامگەرلەرىنىڭ كوركەم شىعارمالارى مەكتەپ كىتاپحاناسىندا بولادى. مۇنى ادىلەتتى قازاقستاننىڭ جاساپ جاتقان ۇلكەن شارۋاسىنا بالاعان مەرەكە قۇلكەنوۆ ءسوز اراسىندا ءوز ۇسىنىسىن دا ءبىلدىردى: «بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ «بالالىق شاققا ساياحات» كىتابى دا الەم تىلدەرىنە اۋدارىلىپ, سونداعى سارىجاز, تەكەس, قوستوبە, نارىنقول سياقتى اۋىلداردى الەم بالالارى ارالايتىن مارشرۋت جاسالسا ءجون بولار ەدى. ولار اسقار تاۋ مەن اعىن سۋدىڭ سىرىن ۇعىپ, حالقىنىڭ ىشكى جان دۇنيەسىن تانيتىن ەدى. قوجا – قازاق بالاسىنىڭ مىنەز-قۇلقى, ىشكى جان دۇنيەسى, الەمگە كوزقاراسى» دەپ ءتۇيدى.
تويعا كەلگەن جازۋشىنىڭ ۇرپاقتارى دا اعىنان اقتارىلىپ سويلەدى. اسىلدىڭ سىنىعى سامال سوقپاقباەۆا – اكەسىنىڭ اق باتاسىن الىپ, اۋدارماشىلىقتا باعىن سىناعان جان.
– بۇگىن قاسيەتتى قازاق دالاسىندا ۇلت ادەبيەتىن الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرگەن قالامگەر, مەنىڭ اكەم بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ 100 جىلدىعىنا جينالىپ وتىرمىز. ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ۇسىنىسىمەن جازۋشىنىڭ شىعارماشىلىق ەڭبەكتەرى يۋنەسكو-نىڭ مادەنيەت قورىنا ەنگىزىلدى. بۇل جەتىستىك قازاق ەلىنىڭ قۋانىشى, قازاق ادەبيەتىنىڭ ماقتانىشى دەپ ەسەپتەيمىن. وسى ورايدا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنا ۇلكەن العىسىمدى ايتقىم كەلەدى.
مەن الماتىدا قازمۋ-دىڭ حيميا فاكۋلتەتىن ءبىتىرىپ, ءبىراز جىل عىلىم اكادەمياسىندا جۇمىس ىستەسەم دە, بۇل سالانى ءبىرجولا تاستاپ, اۋدارما جۇمىسىمەن شۇعىلداندىم. مۇنى ەستىگەن اكەم شاقىرىپ الىپ, «اكادەميانى نەگە تاستادىڭ, ەندى ونەرىڭدى كورسەتشى» دەپ قاسىنا وتىرعىزىپ «مەنىڭ اتىم – قوجانىڭ» 1-2 بەتىن اۋدارتتى. مەنىڭ ءتىپتى زارەم ۇشتى, ويتكەنى اكەمنىڭ مىنەزى قاتال جانە ۇناماعان بولسا, اۋدارمامەن اينالىسپاۋىمدى ايتار ەدى. سوندىقتان الگى تاپسىرماسىن قورقا-قورقا اۋدارىپ, كورسەتىپ ەدىم, ۇناتتى. ونىڭ الدىندا ورىس جازۋشىلارى اۋدارعان. دەسە دە مەنىڭ اۋدارمامنان قازاقىلىقتىڭ ءيىسى اڭقىپ, ادامداردىڭ مىنەز-قۇلقىن ءوزى سياقتى جەتكىزە الۋىم كوڭىلىنە قونعان بولۋى كەرەك, ريزا كەيىپپەن باتاسىن بەردى. سودان بەرى 35 جىل بويى اۋدارما سالاسىندا جۇمىس ىستەپ كەلەمىن. كوپتەگەن قازاق جازۋشىسىنىڭ شىعارمالارىن اۋدارىپ, اكەم سياقتى جازۋشى بولماسام دا, ادەبيەتكە ازداعان ۇلەسىمدى قوسىپ كەلەمىن دەيدى.
بيىل الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى مارات سۇلتانعازيەۆتىڭ قولداۋىمەن ءوڭىردىڭ بىرنەشە كوشە, مەكتەپتەرىنە جازۋشى ەسىمى بەرىلگەن. ول تۋرالى سپەكتاكلدەر قويىلىپ, كىتاپتارى شىقتى. ۇزاق جىلدار بويى كىتاپتارى ءجيى-ءجيى باسىلىپ شىعاتىن جازۋشى باقىتتى. «مەنىڭ اتىم – قوجا» كىتابى 5-6 جىل بۇرىن 3-رەت تۇرىك تىلىنە اۋدارىلدى. سونىمەن قاتار بيىل «ولگەندەر قايتىپ كەلمەيدى» كىتابى تۇرىك تىلىنە جانە باسقا دا شىعارمالارى ازەربايجان, فرانتسۋز تىلدەرىنە اۋدارىلىپ جاتىر ەكەن.
اكەسى تۋىپ-وسكەن اۋدان ورتالىعى نارىنقولدان ەڭسەلى ەسكەرتكىشى بوي كوتەرگەنىنە قۋانعان سامال بەردىبەكقىزى 2022 جىلى ماۋسىم ايىندا استانا قالاسىنداعى جەتىسۋ ساياباعىنىڭ ءدال ورتاسىنا دۇنيەجۇزىنە بەلگىلى «مەنىڭ اتىم – قوجا» كينوسىنا ارنالعان ەسكەرتكىش ورناتىلعانىن قاپەرلەدى. «سول ەسكەرتكىشتىڭ ومىرگە كەلۋىنە قالامى قارىمدى جۋرناليست, كەزىندە «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى بولعان جانبولات اۋپباەۆ ۇلكەن ۇلەس قوستى. وسىدان 20 شاقتى جىل بۇرىن بەلگىلى جازۋشى, مەملەكەت قايراتكەرى باققوجا مۇقاي اعامىز اكەم تۋرالى ەستەلىك كىتاپتى قۇراستىرىپ شىعاردى. ال بيىل اكەمنىڭ 100 جىلدىعىنا وراي جانبولات اۋپباەۆ اعامەن بىرلەسىپ, اكەم تۋرالى ەستەلىك-كىتاپتى تولىقتىرىپ, قايتا شىعارىپ وتىرمىز. بۇل كىتاپتىڭ دەمەۋشىسى باققوجا اعانىڭ ۇلى, كاسىپكەر ەرلان مۇقايعا ۇلكەن العىس ايتامىن. كىتاپتى اكەمنىڭ جەرلەستەرىنە سىيلىق رەتىندە تاراتقىم كەلەدى», دەدى.
ۇلت رۋحانياتىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان جازۋشىعا تۋعان توپىراعىنىڭ قۇرمەتى شەكسىز. تويعا كوزىن كورگەن ادەبيەت اقساقالدارىنىڭ ءسوزى سەنىمدى ەستىلدى.
بەردىبەك سوقپاقباەۆپەن كوزى تىرىسىندە تالاي مارتە جولىعىپ, سويلەستىك. قازاق ادەبيەتى توڭىرەگىندە تالاي سىرلاستىق. الەم ادەبيەتى مەن قازاق ادەبيەتىن سالىستىرعاندا, قازاق ادەبيەتى قاي نۇكتەدە تۇرعانى, شەتەلدە وقىلاتىن-وقىلمايتىنى تۋرالى وي تولعايتىنبىز. بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ جازىلماعان شىعارمالارى وزىمەن بىرگە و دۇنيەگە كەتىپ قالدى. وكىنىشتى. ءوزى «جازبايمىن» دەيتىن دە, وندىرە جازىپ تاستاعانىن بايقاماي قالاتىن. سودان سوڭ ء«وزى نە بوپ كەتتى, انانى جاز, مىنانى جازبا» دەيدى. مەن وعان دايىن ەمەسپىن, جازاتىنىمدى جازدىم. وقيمىن دەسە وقىسىن قازاق, وقىماسا قايتەمىز ەندى؟ مەن جاڭاشا جازۋ دەگەندى تۇسىنبەيمىن. مەن ادامداردىڭ تابيعي مىنەزىن جازدىم. ادەبيەت دەگەن سول ەمەس پە؟ ادەبيەت دەگەن ادامتانۋ عىلىمى عوي. مەن اۋىلداستارىمدى جازا وتىرىپ, ولاردى ءبىراز جەرگە تانىتقان سياقتىمىن» دەيتىن ەدى, دەپ تولعاندى جازۋشى, دراماتۋرگ دۋلات يسابەكوۆ.
ءيا, ۇلت ماقتانىشىنا اينالىپ, الەم مويىنداعان قازاقتىڭ كلاسسيك-جازۋشىسى بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ شىعارماشىلىعىنا ارنالعان سالتاناتتى جيىنعا كەلگەن قاراقۇرىم قاۋىمنان مادەنيەت ۇيىندە ينە شانشار ورىن قالمادى. قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى مەرەكە قۇلكەنوۆ تىزگىندەگەن «بولمىسى بولەك بەردىبەك» اتتى ادەبي كەشتە قازاقتىڭ كورنەكتى جازۋشىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى كادىربەك سەگىزباەۆ «پيونەر» جۋرنالىنا شىققان بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ «بالالىق شاققا ساياحات» اتتى شىعارماسىن قولدان-قولعا الىپ, تالاسا وقىعان كەزدەرىن ەسكە الدى. ال جازۋشىنىڭ اتالاس قارىنداسى نەسىپحان امانباەۆا اكەسى سماعۇلدىڭ بەردىبەكتى ەرەكشە قادىرلەپ, قامقورلىق جاساعانى تۋرالى ءسوز ەتتى.
كەلەسى كەزەكتە جازۋشى قۇلبەك ەرگوبەك تاعدىرى – قاسىرەتكە, قالامى – قاسيەتكە اينالعان بەردىبەكتىڭ بولمىسى جايىندا باياندادى. «بەردىبەك سوقپاقباەۆتى الەمدىك بالالار ادەبيەتى كونتەكسىندە قاراساق, بەردىبەكتەي بالالار جازۋشىسىن بەرگەن قازاق حالقىنان اينالاسىڭ. بەردىبەك سوقپاقباەۆ الەمدىك بالالار ادەبيەتىندەگى ماقتانىشىمىز, شەدەۆر جاساعان شەبەرىمىز», دەدى.
قالامى قۋاتتى جازۋشى قۋاندىق تۇمەنباي بولسا, بالالار ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى اتانعان بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ سوقپاعى ءبىرتالاي قازاق قالامگەرلەرىن قالىپتاستىرعانىن اتاي كەلە, «ولگەندەر قايتىپ كەلمەيدى», دەيدى بەكەڭ. ولگەندەر قايتىپ كەلەدى. ولاردىڭ رۋحى قولتىقتان دەمەپ جۇرەدى» دەگەن ويىن ورتاعا سالدى.
ال مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, اقىن ۇلىقبەك ەسداۋلەتوۆ:
«جازىپ تا كوردىم مەن ولەڭ,
جازىپ تا كوردىم قارا ءسوز.
ەرتە مە, كەش پە, مەن دە ولەم,
ولمەيتىن تەك دانا ءسوز», بۇل – بەردىبەك سوقپاقباەۆ اعامىزدىڭ ولەڭى. بالا كەزىمىزدە «ساققۇلاقتان» باستاپ, تالاي ولەڭىن جاتقا ءبىلۋشى ەدىك.
«جۇرىڭدەر, بالالار,
سىرعاناق تەبەمىز.
قۇرىسپاي, قۇرىشتاي,
شىنىقسىن دەنەمىز», دەيتىن بەردىبەك بالالارعا جازعان ولەڭىندە. ءبىز بەردىبەك سوقپاقباەۆ سياقتى دارا جازۋشىعا قارىزدارمىز. ونىڭ شىعارمالارى ءبىزدىڭ اقىلىمىزدى تولىقتىردى, جانىمىزدى بايىتتى. 70 جىلدىڭ ىشىندە قازاقتىڭ قانشاما بۋىنىن تاربيەلەپ شىعاردى. بەردىبەك اعامىزدىڭ ەسىمى مارك تۆەن باستاعان الەمدىك بالالار ادەبيەتىنىڭ كلاسسيكتەرىمەن قاتار تۇر» دەي كەلە, كەلەشەكتە تۋعان ولكەسىندە جازۋشىنىڭ اتىندا مۋزەي اشىلسا دەگەن تىلەگىن ءبىلدىردى.
كەلەلى جيىندا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى قازىبەك يسا ايگىلى جازۋشى سوقپاقباەۆ سالعان سوقپاق ميلليونداردىڭ جۇرەگىنە داڭعىل جول اشقانىن اتاپ ايتتى.
«مەنىڭ اتىم – قوجا» – ءبارىمىزدىڭ ءومىرىمىز. ءبىز دە بالا كەزىمىزدە جانارداي جاقسى قىزداردى ۇناتتىق, جانتاستاي جاتىقتاردى جىلاتتىق. اپايلارىمىزدىڭ سومكەسىنە باقا سالماساق تا, جۇيكەسىن جۇقارتتىق. ەر سۇلتاندارعا ەلىكتەپ, سوڭىنان ەردىك. ياعني بۇل ءبارىمىزدىڭ ورتاق ءومىرىمىز. ال وسى ب.سوقپاقباەۆتى ايتقان كەزدە «مەنىڭ اتىم – قوجانى» قاز-قالپىندا كينوعا كوشىرىپ, بۇكىلحالىقتىق قوجاعا اينالۋىنا ۇلەس قوسقان بەلگىلى كينورەجيسسەر ابدوللا قارساقباەۆقا دا قول سوعىپ قويايىق. بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ «ولگەندەر قايتىپ كەلمەيدى» دەگەن شىعارماسى بار, بىراق جازۋشىنىڭ داڭقى «ولگەندەر قايتىپ كەلەتىنىن» كورسەتتى. ءجۇز جىلدىعى پاريج تورىندە تويلانادى. بۇكىل قاۋىم سوقپاقباەۆتىڭ «بالالىق شاعىنا ساياحات» جاساپ جاتىر. ولاي بولسا, ميلليونداردىڭ جۇرەگىندەگى ب.سوقپاقباەۆ قازاق حالقىمەن ماڭگى جاساي بەرەدى», دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى.
ال قوجانىڭ ءرولىن سومداعان اكتەر نۇرلان سانجار قازاق دالاسىندا قوجا سياقتى قارادومالاقتار مىڭداپ سانالاتىنىن, تەك ونى تانىتاتىن سوقباقپاەۆ ءتارىزدى جازۋشى مەن قارساقباەۆ سىندى رەجيسسەر جوقتىعىن اتاپ ايتتى.
* * *
ءتاڭىرتاۋدىڭ ەتەگىندە قازاق ادەبيەتىنىڭ الىبى بەردىبەك سوقپاقباەۆ, مۇزبالاق اقىن مۇقاعالي ماقاتاەۆ, ەركىن ءىبىتانوۆ, باققوجا مۇقاي, ساعات اشىمباەۆتاردان باستاپ, كۇنى كەشە «قۇلمامبەتتىڭ ق ۇلىنىمىن» دەپ جۇلدىزداي اققان وتاۋىز ورازالى دوسبوسىنوۆ سىندى الاشتىڭ اسىل ۇلدارى دۇنيەگە كەلگەنى بەلگىلى. وسىنداي قاسيەتتى ولكەدە «ۇلت ادەبيەتىنىڭ الىبى» اتتى بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ شىعارماشىلىعىن وزەك ەتكەن رەسپۋبليكالىق كوماندالىق اقىندار ايتىسى ءوتتى. وعان جەر ءجانناتى جەتىسۋ وبلىسى مەن اسقارالى الاتاۋدىڭ ەتەگىن الىپ جاتقان الماتى وبلىسىنىڭ ايتىسكەر اقىندارى, جىرشى-تەرمەشىلەرى جانە كۇيشىلەرى قاتىستى. قارا ءسوزدىڭ قايماعىن قالقىعان اقىندار ايتىسىنا اقىن, ايتىس اقىندارى مەن جىرشى-تەرمەشىلەردىڭ حالىقارالىق وداعىنىڭ باسقارما توراعاسى, «وتان» وردەنىنىڭ يەگەرى ءجۇرسىن ەرمان باستاعان قازىلار تورەلىك ەتتى. ايتىسكەر اقىن, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى امانجول ءالتاي جۇرگىزگەن كوماندالىق ايتىستا قوس تاراپتى تالانتتى ونەرپازدار, التىنبەك سارسەنباي ۇلى اتىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ 8-سىنىپ وقۋشىسى ەرشات كامىلجان ۇلى مەن تالعار بالالار ونەر مەكتەبىنىڭ جىر-تەرمە سىنىبىنىڭ وقۋشىسى ەراسىل داۋلەتكەلدى ۇلى تانىستىردى. ساحنا تورىنە شىققان قوس كوماندانىڭ ايتىسكەر اقىندارى جاقسىلىق ورىنباساروۆ پەن جالعاس ماقسۇتوۆ باستاپ بەرگەن ايتىس ونەرىنە تىڭدارمان زور قوشەمەت كورسەتتى.
ال كەشكىلىك اۋدان جۇرتشىلىعى مەن قوناقتار اۋدان ورتالىعىندا ەسترادا جۇلدىزدارىنىڭ گالا-كونتسەرتىن تاماشالادى.
* * *
مەرەيتويدىڭ ەكىنشى كۇنى بەردىبەك سوقپاقباەۆ اتىنداعى جاستار ساياباعىندا جالعاستى. ساياباقتىڭ ورتاسىنا ورناتىلعان قازاق ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ ەڭسەلى ەسكەرتكىشىنىڭ اشىلۋ راسىمىنە قالىڭ قاۋىممەن بىرگە, قوعام قايراتكەرلەرى, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, قالامگەرلەر, ونەر وكىلدەرى جينالدى.
مەرەيتويعا استانا تورىنەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ ارنايى كەلىپ, كوپتىڭ قۋانىشىنا ورتاق بولۋى دا قالىڭ قاۋىمنىڭ ريزاشىلىعىن تۋدىردى. ءىس-شارا جازۋشى ەسكەرتكىشىنىڭ اشىلۋىمەن باستالدى. سالتاناتتى راسىمگە سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ, الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى مارات سۇلتانعازيەۆ, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ باسقارما توراعاسى مەرەكە قۇلكەنوۆ, جازۋشىنىڭ قىزى سامال سوقپاقباەۆا قاتىستى. تۇعىرعا قونعان قازاق ادەبيەتىنىڭ الىپ تۇلعاسى اسقاقتاي تۇسكەندەي كورىندى. ەسكەرتكىش اۆتورلارى – تيمۋر ەرمۇحانبەتوۆ پەن ايدوس بۇركىتباەۆ مەيىرىمگە, جىلىلىققا تولى بەينەسى ك ۇلىمسىرەپ تۇرعانداي سەزىلەدى.
ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋ ساتىندە پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ جۇرتشىلىققا ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەردى.
كەلەسى كەزەكتە ءسوز العان الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى مارات سۇلتانعازيەۆ جازۋشى مەرەيتويىنا بايلانىستى وبلىس كولەمىندە جۇزەگە اسىرىلعان يگى ىستەردەن حاباردار ەتتى. «بۇگىنگى توي – ۇلت ادەبيەتىنىڭ تويى. مەملەكەت باسشىسى ءتول ادەبيەتىمىزدىڭ دامۋىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. وسى ورايدا ءبىرتۋار تۇلعا بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ مەرەيتويىن تۋعان ولكەسىندە جوعارى دەڭگەيدە اتاپ ءوتىپ, جازۋشىنىڭ شىعارمالارىن جانە ونەگەلى ءومىرىن ەل اراسىندا دارىپتەپ, ەسىمىن ۇلىقتاۋ – ءبىزدىڭ ابىرويلى مىندەتىمىز. بۇگىندە وبلىس اۋماعىندا قاراساي اۋدانى «قاسكەلەڭ قالاسىنداعى مەكتەپ-گيمنازياسىنا», ىلە اۋدانى كوكقاينار اۋىلىنداعى «53-ورتا مەكتەپكە», رايىمبەك اۋدانىنىڭ ورتالىعى نارىنقول اۋىلىنداعى جاڭا ساياباققا, كەگەن اۋدانى كەگەن اۋىلىنداعى «جاستار ساياباعىنا», وبلىس ورتالىعى قوناەۆ قالاسىنداعى «تسەنترالنايا» كوشەسىنە بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ ەسىمى بەرىلدى. الداعى ۋاقىتتا قوناەۆ قالاسىندا سالىنۋى جوسپارلانعان ورتالىق امبەباپ كىتاپحاناسىنا دا بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ اتى بەرىلەتىن بولادى», دەگەن ءوڭىر باسشىسى مارات ەلەۋسىز ۇلى ۇلت مادەنيەتى مەن ادەبيەتىنە سىڭىرگەن ۇشان-تەڭىز ەڭبەگىن باعالاۋ بۇل باستامالارمەن عانا شەكتەلمەي, جازۋشىنىڭ شىعارماشىلىعىن ناسيحاتتاۋ بولاشاقتا دا جالعاسا بەرەتىنىن اتاپ ايتتى.
سارىجاز جازىعىندا جازۋشى ب.سوقپاقباەۆتىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىنا اقشاڭقان ۇيلەر تىگىلىپ, اس بەرىلدى. ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىنەن جارىستار ۇيىمداستىرىلىپ, 150-گە جۋىق سپورتشى باق سىنادى. قازاق ەستراداسىنىڭ جۇلدىزدارى, سونداي-اق ءسۇيىنباي اتىنداعى فولكلورلىق ءانسامبلى ءدۇيىم جۇرتقا ونەرىن تارتۋ ەتتى.
ءىس-شارا سوڭى شاشاسىنا شاڭ جۇقتىرماس تۇلپارلاردىڭ تۇياعى دۇبىرلەتكەن بايگەگە ۇلاستى. قۇنان, الامان جانە توپ بايگە بويىنشا سىنعا تۇسكەن جارىستا جۇزدەن جۇيرىك شىققان قىلقۇيرىقتار مەن شاباندوزدار جەڭىمپاز اتانىپ, كولىكتەر يەلەندى.
قازاق دالاسىن دۇبىرلەتكەن قازاق ادەبيەتىنىڭ الىپ بايتەرەگى بەردىبەك سوقپاقباەۆتىڭ عاسىرتويى الداعى ۋاقىتتا پاريج تورىندە تۇيىندەلەتىن بولادى.
الماتى وبلىسى
