ادام بالاسىنىڭ جۇرەگىندە قادىر تۇتىپ, قۇرمەتتەيتىن ەكى ۇعىم بولسا, سونىڭ ءبىرى ۇستاز دەپ ويلايمىن. سەبەبى ول قاي زاماندا بولسىن قاسيەتتى, قادىرلى. ۇلى ماماندىق يەلەرىنە دەگەن قۇرمەت ىقىلىم زاماننان سولاي. سوندىقتان بولار, «ۇستازدان تاربيە العان» نەمەسە «ۇستاز الدىن كورگەن» دەگەن سوزدەر قۇلاققا «انا تاربيەسىن العان» دەگەندەي جىلى ەستىلەدى. دەگەنمەن ادام ومىرىندە ءىز قالدىرعان ۇستازداردى ۇمىتۋ مۇمكىن ەمەس.
مەنىڭشە, ءومىردىڭ العاشقى قادامىن ايقىنداپ, تاعدىردىڭ سان قىرلى سىرىن بىلگىزىپ, جان دۇنيەڭە نۇرلى شۋاق ءتۇسىرىپ, ادامگەرشىلىككە باۋلىعان جاننىڭ بەينەسى كوڭىل تورىنەن ارقاشان ورىن الادى. ول ءار بالانىڭ جانىنا ءبىلىم ءدانىن سەۋىپ, ءار شاكىرتىن ايالاپ, ءومىر اتتى شەكسىز عالامعا توپشىسىن قاتايتىپ ۇشىرادى. دالىرەك ايتسام, ادامدى ءومىر سۇرە بىلۋگە تاربيەلەيدى. بويىنداعى اسىل قاسيەتىن شاكىرتتەرىنە سىڭىرەدى.
مەن ءومىر جولىمدا كەزدەسكەن بارلىق ۇستازىمدى قادىر تۇتىپ, ۇلگى ەتەمىن. مەكتەپتە ءبىلىم بەرگەن مۇعالىمدەرىم ءبىر بولەك بولسا, جوعارى وقۋ ورنىندا ءدارىس وقىعان وقىتۋشىلارىمنىڭ ورنى, ءتىپتى ەرەكشە. ءبىر جاعىنان, ءوزىمدى مىقتى ۇستازداردان جولى بولعان شاكىرت سانايمىن. قازىرگى اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىعان جىلدارىمىز قىزىق پەن تاعىلىمعا تولى ەدى. ويتكەنى مەكتەپتىڭ ۇستاز دەگەن قۇدىرەتتى ماماندىقتى تاڭداۋىما ىقپالى تيسە, ۋنيۆەرسيتەت ۇستازدارى ءبىلىمىمدى شىنداپ, عىلىم جولىنا تۇسۋىمە ىقىلاس تانىتتى. ولاردىڭ ەسىمىن بۇگىن ايرىقشا ماقتانىشپەن شاكىرتتەرىمە, ارىپتەستەرىمە ايتىپ جۇرەمىن. ونى ايتقان سايىن رۋحاني كۇش الامىن.
ادام ەسەيگەن سايىن وتكەن ومىرىنە, ءجۇرىپ وتكەن جولىنا باعا بەرەدى. سونداي كەزەڭدە ءوزىم ءجيى ەسكە الىپ, تۇلعاسىن ومىرىمە ءپىر تۇتاتىن اياۋلى ۇستازىمنىڭ ءبىرى – عابدوللا قالي ۇلى.
بۇل كىسىنىڭ ادامعا ۇلگى بولار قاسيەتى وتە كوپ. تابيعات-انا تۇلعاسىنا لايىق ءتۇر, اقىل, ءبىلىم, بىلىك, ۇستامدىلىق, ۇلاعاتتىلىقتى اياماي بەرگەن. عابدوللا قالي ۇلى جۇرەگىندەگى شاكىرتىنە ىقىلاس-نيەتىن قاس-قاباعىمەن ۇقتىراتىن. ەشقاشان ۇرىسىپ, زەكىمەيتىن. الدەكىمدەر سياقتى كوپتىڭ كوزىنشە مۇقاتقان دا ەمەس. ول كىسى بىزگە ءتورتىنشى كۋرستا «قازاق ادەبي ءتىلىنىڭ تاريحى» پانىنەن ءدارىس وقىدى. اعايدىڭ ساباعىن اسىعا كۇتەمىز. ونىڭ ءدارىس وقۋى دا ەرەكشە. تەلەگەي تەڭىز ءبىلىمدى ازامات ءبىزدى ءاپ دەگەننەن بەكزات بولمىسىمەن باۋراپ الدى. ۇستازىمىز شاكىرتتەرىن عىلىمعا, قىزمەتكە تارتقاندا ەشقاشان جەرلەستىككە, تۋىستىققا بۇرىپ كورگەن ەمەس. ءبىزدىڭ دە سونداي ادەتتەن اۋلاق بولۋىمىزدى قالادى. قاراپايىم وتباسىنان شىققان جاستارعا ۇنەمى قامقورلىق كورسەتەتىن. ونى ءوزى اكەلىك بورىشىم دەپ سانادى. ءبىز ونى اعايىمىزدىڭ ءار ءىس- ارەكەتىنەن بايقاۋشى ەدىك.
عابدوللا قالي ۇلى ەلىمىز ەگەمەندىك العاننان كەيىن قازاق ءتىلىنىڭ تۇعىرىنا قونۋىنا زور ۇلەس قوستى. اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جانىنداعى وقۋ-ادىستەمەلىك ورتالىقتىڭ ىرگەتاسىن قالاپ, ونىڭ العاشقى قۇجاتتارىن (مەملەكەتتىك ستاندارت, باعدارلامالار, وقۋ كەشەندەرى, جوسپارلار, ت.ب.) تالاپقا ساي جۇيەگە ءتۇسىرىپ, قولدانىسقا ەنگىزدى. ۋنيۆەرسيتەت پرورەكتورى قىزمەتىندە جۇرگەندە دە پەداگوگتەردى دايارلايتىن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جاڭا مازمۇنداعى بارلىق قۇجاتىن جاساۋعا باسشىلىق ەتتى.
سونىمەن قاتار سول كەزدەگى اتالعان ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى ت.سادىقوۆتىڭ قولداۋىمەن جالپى ءتىل ءبىلىمى جانە قازاق ءتىلى تاريحى كافەدراسىن اشىپ, ءتىل تاريحى پاندەرىن وقىتۋدا تىڭنان جول سالدى. سونداي-اق وسى كافەدرانى ۇزاق جىل باسقارىپ, شاكىرت تاربيەلەدى. قازىرگى ۋنيۆەرسيتەت وقىتۋشىلارىنىڭ دەنى سول كىسىنىڭ ءتول شاكىرتى دەۋگە بولادى. حالقىمىز «ۇستازى مىقتىنىڭ ۇستانىمى مىقتى» دەپ بەكەر ايتپاعان. سوندىقتان ارداقتى ازاماتتىڭ ۋنيۆەرسيتەت جانىنان اشىلعان وقۋ-ادىستەمەلىك بىرلەستىگىنىڭ جۇمىسىن جولعا قويىپ, جالپى ءتىل ءبىلىمى جانە قازاق ءتىلى تاريحى كافەدراسىن قالىپتاستىرۋداعى ەڭبەگى ەرەكشە. بەلگىلى عالىمنىڭ بۇل ەڭبەگىن ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمى عانا ەمەس, سول جىلدارداعى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىن باسقارعان ازاماتتار دا, باسقا دا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى جوعارى باعالادى. ارينە, ع.قالي ۇلىنا تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى وتاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىلىم ستاندارتى مەن باعدارلاماسىن, وقۋ كەشەنىن دايىنداپ, ونى جاڭا جۇيەنىڭ تالابىنا ساي جاساۋ وڭاي بولعان جوق. الايدا بۇل قيىندىقتى بىلىكتىلىگىمەن, ىسكەرلىگىمەن, تالاپشىلدىعىمەن ەڭسەرە ءبىلدى. سول قۇجاتتاردا عالىمنىڭ ءالى كۇنگە دەيىن قولىنىڭ تابى بار. بۇگىندە وسى سالادا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن شاكىرتتەرى ۇستازىمىزدىڭ سالىپ بەرگەن سارا جولىن جالعاستىرىپ وتىر. قازىر توتى, ەلميرا ەسىمدى ارىپتەستەرىمىز – وسى ورتالىقتىڭ بەلدى ماماندارى. ولاردىڭ ەسىمدەرىن كوپشىلىك جاقسى بىلەدى. بارلىق ءبىلىم جۇيەسىنە قاتىستى قۇجاتتاردى كوزدەرىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, ۇستازى كورسەتكەن سوقپاقپەن اداسپاي ءجۇرىپ كەلەدى. سوندىقتان عابدوللا اعايىمىز ءبىلىم, عىلىم سالاسىنا عانا شاكىرت تاربيەلەگەن جوق, بىلىكتى قۇجاتتانۋ ماماندارىن دا دايارلادى دەۋگە بولادى.
سوڭىنان ەرەر شاكىرتى, ءىزىن باسار ءىزباسارى كوپ بولسا, ۇستاز ەڭبەگىنىڭ وتەلگەنى ەمەس پە؟ ولاي بولسا, عابدوللا اعاي شاكىرت الدىنداعى پارىزىن تولىق وتەگەن پەداگوگ دەر ەدىم. اۋىلدان شىققان قانشاما قازاقتىڭ ۇل-قىزىن قولىنان جەتەلەپ عىلىم جولىنا اكەلدى. ول ءار شاكىرتىنىڭ نيەتى تازا مامان بولۋىمەن قاتار, عىلىمدا ءوز قولتاڭباسىن قالدىرۋعا جاۋاپكەرشىلىكپەن قارادى. ۇستازىم مەنىڭ دە كانديداتتىق, دوكتورلىق جۇمىستارىما جەتەكشى بولىپ, سونى قورعاپ شىعۋىما ەرەكشە ىقىلاس تانىتىپ, كۇن سايىن اقىل-كەڭەسىن ايتىپ وتىرعان ەدى. ويتكەنى العاشقى كانديداتتىق ديسسەرتاتسيامدى قورعاۋ كەزىندە الدىمدا ەپتەگەن كەدەرگى بولعاندا, ول كىسى مەنى قارلىعاشتىڭ بالاپانىنداي قورعاپ, جول كورسەتتى. ەگەر عابدوللا اعاي بولماعاندا, مەن مەكتەپتە جاقسى ۇستازداردىڭ ءبىرى بولىپ جۇرە بەرەتىن ەدىم. عىلىم اۋىر جول دەپ ايتامىز. وسى جولدا ماعان باعدارشام بولعان ۇستازىمدى ءجيى ەسىمە الامىن. اسىرەسە دوكتورلىعىمدى ءبىراز جىل مەكتەپتە تاجىريبە جۇرگىزىپ بارىپ قورعاعاندا, سوعان بالاشا قۋانىپ, عىلىمي كەڭەستە مەنىڭ ەڭبەگىم تۋرالى ايتقان وي-پىكىرلەرى ءالى كۇنگە كوكىرەگىمدە سايراپ تۇر. عىلىمي جۇمىسىمدى قورقاسوقتاپ اپارعاندا سىرقاتتانىپ جۇرسە دە, ءبىر سويلەمىن قالدىرماي وقىپ بەرگەنى ەسىمنەن كەتپەيدى. وسى ءۇشىن دە ۇستازىما ءومىر بويى العىس ايتامىن. نەگىزى, ع.قالي ۇلى شاكىرتتەرىنىڭ عىلىمي ەڭبەكتەرىن ىجداعاتتىلىقپەن قاراپ, سوسىن بارىپ قورعاۋعا ۇسىناتىن ەدى. جۇمىستىڭ كەيبىر تۇستارىنا تۇزەتۋ ەنگىزسە, كەيبىر جەرلەرىنە ء«وزىڭ ويلان!» دەپ قىزىل سيامەن بەلگى قوياتىن. ونى ءبىز قايتا قاراپ, عىلىمي تۇجىرىمدارمەن تولىقتىراتىنبىز. مەن اعايدىڭ تۇزەتۋ ەنگىزگەن قولجازبالارىن ساقتاپ قويدىم. وندا جەتەكشىمنىڭ مارجانداي تىزىلگەن قولتاڭباسى تۇر. ونى قايتا وقىعان سايىن ويىما ۇستازىمنىڭ «عىلىمدا بولسىن, ۇستازدىق جولدا بولسىن ادال بول!» دەپ ايتاتىن ۇلاعاتتى ءسوزى كەلەدى. ارينە, جۇرەگىمە جاقىن اياۋلى ادام تۋرالى ەستەلىك جازۋ قيىن. دەگەنمەن ۇستازىم تۋرالى ەستەلىكتى جازا باستاعاننان-اق جان-دۇنيەمدەگى وعان دەگەن ساعىنىش پەن قيماستىقتىڭ ورنىن قالاي تولتىراتىنىمدى بىلمەيمىن. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ءار باسقان قادامىما اكەلىك قامقورلىعىن كورسەتىپ, عىلىم جولىندا تەمىرقازىق بولعان عابدوللا قالي ۇلىنىڭ جارقىن بەينەسىن ەشقاشان ۇمىتپايمىن.
نۇرشا ورازاحىنوۆا,
پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
