«بالالار, ءبىز – مۇعالىمبىز عوي. بىراق دانالىق قۇيىپ بەرە سالاتىن سۋ نەمەسە ايران ەمەس. ول تاجىريبەمەن كەلەدى. مىسالى, مىنا تەزدەتىپ وتىن جيناۋدى شاكىرجان اعايلارىڭنىڭ اقىلى ياكي دانالىعى دەۋگە بولادى» دەپ قايىرىپ, ءبىر اڭىزدى باستاپ كەتتى.
«باياعىدا ءبىر دانا ءومىر ءسۇرىپتى. دانانىڭ بالاسى دا ءوزىمىز سياقتى ەت پەن سۇيەكتەن جارالعان. جۇرتتىڭ ءبارى اكەسىنە كەلەدى, اقىل-كەڭەسىن تىڭدايدى. سوڭىنان قايتا ورالىپ, العىسىن جاۋدىرىپ جاتادى. بۇل – ۇلكەن قۇرمەت, دارەجە. بالاسى دا اكەسىندەي بولۋدى ارمانداپ, بىردە: «اكە, وسى دانالىقتى قايدان ۇيرەندىڭىز؟ ۇستازدارىڭىز مىقتى بولدى ما؟ مەن دە سونداي مۇعالىمدەردەن ءتالىم العىم كەلەدى. ءسىز وقىعان كىتاپتى مەن دە وقۋعا ىقىلاستىمىن. نەدەن باستايىن؟» دەپ سۇرايدى.
سوندا دانالىعى مەن قاراپايىمدىلىعى ۇيلەسكەن اكە بىلاي دەپتى: «اينالايىن بالام, مەن دە سەندەي مولدادان ءدارىس العانمىن. مەن دە سەندەر وقىپ جۇرگەن كىتاپتاردى وقىعانمىن. بىراق دانالىقتى قۇمىرسقادان, كوبەلەكتەن, جىلاننان ۇيرەندىم...».
بالاسى بۇل جاۋاپقا: «جاندىكتە ءتىل جوق, ارەكەت بار. ولاردىڭ دانالىعى نەدە؟» دەپ, تاڭدانا ساۋال تاستايدى.
دانىشپان: «ونىڭ سىرى مىنادا, بالام!» دەپ, ءومىر تاجىريبەسىن بايانداي تۇسەدى.
«جاۋگەرشىلىك زامان ەدى. جەرىمىزدى جاۋدان تولىق ازات ەتىپ, تويلاپ جاتقانبىز. سوندا ءبىر قاۋىم باتىر «جاۋدى شەكاراعا دەيىن قۋعان از. بىزگە جاساعانىن وزدەرىنە كورسەتىپ, سوعىس اشىپ, ءبىراز جەرىن باسىپ الايىق. ولار سول كەزدە عانا تىنىشتانادى!» دەپ ۇسىنىس ايتتى. حانىمىز ويلانىپ قالدى. سوندا مەن قۇمىرسقانىڭ تىرلىگىنە كوزىم ءتۇسىپ, سودان الار تالىمگە توقتايىق دەپ كەڭەس بەردىم. قۇمىرسقا بەيشارا وزىنەن سان مارتە اۋىر زاتتى جەتكىزەمىن دەپ, ونى كوتەرۋگە ءالى كەلمەي, جانىندا اينالشىقتاپ ءجۇرىپ الادى. تالاي ۋاقىتىن جوعالتادى. بىراق بۇل نيەتىنەن ەشتەڭە شىقپايدى. حان يەمە «بۇل جورىقتان ءسىز دە, ەل دە تيتىقتايدى. قاناعات ەتەيىك!» دەدىم. ءسويتىپ, سوعىس تا بولمادى, ەل دە امان قالدى. بۇل – قۇمىرسقادان ۇيرەنگەن دانالىعىم.
ەندى بىردە قازى ءپاتۋا شىعارىپ, ونىڭ دۇرىس-بۇرىستىعىن مەنەن سۇرادى. مەن سابىرعا يەك ارتىپ, ويلانىپ قالدىم. سول كەزدە كوزىم كوبەلەككە ءتۇستى. ول قاناتىن سابالاپ, ەشكى قارىن تەرەزەگە سوقتىعىپ, كەڭ دالاعا شىعا الماي تۇر ەكەن. مەن رەتىن تاۋىپ, سىرتقا شىعارىپ جىبەردىم. «قازى ءادىل بولسا, دۇنيە كەڭ. شەشىم – وزىڭىزدە!» دەدىم. قازى دا, سوت تا كۇدىكتىنىڭ ءىس-ارەكەتىن, بۇگىنى مەن بولاشاعىن سالماقتاپ, راقىمشىلىق جاسادى. ءبىر كەمپىردىڭ جالعىز بالاسى ەكەن, كەيىن تۇزەلىپ, ەل قاتارىنا قوسىلىپتى.
ءۇشىنشى جاعدايدى ءبىر قاسكۇنەم مەنى ولتىرمەك بولعاندا باستان كەشتىم. بۇزاقى ءبىزدىڭ باۋداعى ارشا تۇبىنە جاسىرىنىپ, وڭتايلى ءساتتى كۇتىپ وتىرعان. ويىمدا تۇك جوق. كەلە جاتقانىمدا اياعىمنىڭ جانىنان قارا-شۇبار جىلان سۋسىلداپ ءوتتى. بالالاردى جازىم قىلماسىن دەپ, جىلاندى ىزدەۋگە كومەكشىلەرىمدى شاقىردىم. ولار قاپەلىمدە قاسكۇنەمدى ۇستاپ الدى. جىلاننىڭ دا, قاسكۇنەمنىڭ دە باسىنا اق قۇيىپ شىعارىپ سالدىق. ەكەۋى دە ءوز جونىمەن كەتتى. قاسكۇنەم ءوزىن ولتىرەدى دەپ ويلادى. مولدا مەن اقساقالدىڭ كوزىنشە كىناسىن موينىنا قويىپ بوساتقانىمدا, ەڭكىلدەپ جىلادى...
سولاي, بالام, دانالىقتى اينالاڭنان, قۇدايدىڭ جاراتىلىسىنان ۇيرەنەسىڭ. «اقىل – باستان» دەگەن وسى...».
جاپپار مۇعالىم ءتالىمدى اڭگىمەسىن اياقتاعانىن سەزگەندەي بۇل مەزەتتە امانتاي شوپىر دا ماشيناسىن بيپىلدەتىپ جەتىپ كەلەتىن.
ايتۋعان دوسبي
