فوتو: ruh.kz
بيلىكتەگى ايەلدەر يندەكسى 0-دەن 100-گە دەيىنگى شكالا بويىنشا ولشەنەدى. ول 7 ولشەم كورسەتكىشىن قامتيدى: (1) ساياسي پاريتەت, (2) مەملەكەت باسشىسى, (3) 1946 جىلدان بەرگى مەملەكەت باسشىسى, (4) مينيسترلەر كابينەتى, (5) ۇلتتىق زاڭ شىعارۋشى ورگان, (6) ۇلتتىق زاڭ شىعارۋشى ورگان كانديداتتارى, (7) جەرگىلىكتى زاڭ شىعارۋشى ورگان. يندەكس ايەلدەردىڭ ىقپالىن نەمەسە ساياسي قالاۋىن ەمەس, ولاردىڭ وكىلدىك دەڭگەيىن باعالايدى.
يندەكس توقسان سايىن مۇمكىندىگىنشە جاڭا ءارى جالپىعا قولجەتىمدى دەرەكتەرمەن جاڭارتىلىپ وتىرادى. مەملەكەتتىڭ سالىستىرمالى دارەجەسىنىڭ جوعارىلاۋى نەمەسە تومەندەۋى مىندەتتى تۇردە بارلىق نەمەسە كەز كەلگەن كورسەتكىش بويىنشا ايەلدەر وكىلدىگىنىڭ جاقسارعانىن نەمەسە ناشارلاعانىن بىلدىرمەيدى. الايدا مەملەكەتتىڭ جيىنتىق كورسەتكىشى ايەلدەر وكىلدىگى باعانىنىڭ بىرەۋىندە نەمەسە بىرنەشەۋىندە وزگەرگەنىن كورسەتەدى. ساياسي پاريتەت – بيلىكتەگى ايەلدەر وكىلدىگىنىڭ جيىنتىق كورسەتكىشى. ەڭ جوعارعى 100 بالل ۇكىمەتتىڭ بارلىق دەڭگەيىندە كەمىندە 50 پايىز ايەلدەردەن تۇراتىنىن بىلدىرەدى.
زەرتتەۋ دەرەكتەرىنە سۇيەنە وتىرىپ, بەرىلگەن تومەندەگى گرافيكادا 193 ەلدىڭ تەك 25-ندە عانا مەملەكەت نەمەسە ۇكىمەت باسشىسى ايەل بولسا, 15 ەلدە مينيسترلەر كابينەتىنىڭ قۇرامى كەم دەگەندە 50 پايىز ايەلدەردەن تۇراتىنى, 6 مەملەكەتتە پارلامەنتتەگى ايەلدەر سانى 50 پايىزدان كەم ەمەس ەكەنى كورسەتىلگەن.
دەرەككوز: 2024 جىلعى بيلىكتەگى ايەلدەر يندەكسى
ەسەپ دەرەكتەرىندە ايەلدەردىڭ ساياسي مۇمكىندىكتەرى مەن قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىندا كوش باستاپ تۇرعان بەس مەملەكەتتىڭ قاتارىنا يسلانديا, اندوررا, مەكسيكا, فينليانديا, نورۆەگيا ەلدەرى ەنگەن.
|
مەملەكەت |
يندەكستەگى كورسەتكىش |
||||||
|
ساياسي پاريتەت |
مەم-لەكەت باسشىسى (قازىرگى) |
مەم-لەكەت باسشىسى (1946 ج. بەرى) |
مي-نيستر-لەر كابي-نەتى |
ۇلت تىق زاڭ شى-عارۋشى ورگان |
ۇلت-تىق زاڭ شى-عارۋشى ورگان كان-ديداتى |
جەر-گىلىكتى زاڭ شىعارۋ-شى ورگان |
|
|
يسلانديا |
86 |
ايەل |
3 |
50% |
48% |
دەرەك جوق |
51% |
|
اندوررا |
73 |
ەر |
0 |
50% |
50% |
48% |
41% |
|
مەكسيكا |
73 |
ەر |
0 |
42% |
50% |
52% |
48% |
|
فينليانديا |
71 |
ەر |
4 |
63% |
50% |
43% |
40% |
|
نورۆەگيا |
71 |
ەر |
2 |
53% |
65 |
49% |
41% |
|
قازاقستان |
23 |
ەر |
0 |
14% |
21% |
23% |
31% |
|
قىرعىزستان |
14 |
ەر |
1 |
13% |
21% |
دەرەك جوق |
دەرەك جوق |
|
وزبەكستان |
30 |
ەر |
0 |
5% |
31% |
41% |
دەرەك جوق |
|
اقش |
30 |
ەر |
0 |
33% |
29 |
29 |
دەرەك جوق |
|
تاجىكستان |
20 |
ەر |
0 |
14% |
27% |
20% |
دەرەك جوق |
|
تۇرىكمەنستان |
17 |
ەر |
0 |
6% |
26% |
دەرەك جوق |
22% |
|
رەسەي |
9 |
ەر |
0 |
5% |
17% |
دەرەك جوق |
دەرەك جوق |
دەرەككوز: 2024 جىلعى بيلىكتەگى ايەلدەر يندەكسى
1946 جىلدان باستاپ سايلانعان جانە تاعايىندالعان مەملەكەت نەمەسە ۇكىمەت باسشىلارى باعانىندا 1946 جىلدىڭ 1 قاڭتارى مەن 2024 جىلدىڭ 20 تامىزى ارالىعىنداعى ايەل مەملەكەت جانە ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ سانى بەرىلگەن. ماماندار ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىن الەم تاۋەلسىزدىك قوزعالىستارىنىڭ تولقىنىن باستان وتكەرگەن كەزدە جانە بۇۇ-عا مۇشە 193 مەملەكەتتى عانا قامتيتىن ايەل مەملەكەت نەمەسە ۇكىمەت باسشىلارىن ەسەپكە العان.
قازاقستاننىڭ يندەكستەگى جالپى كورسەتكىشى باسقا 193 ەلمەن سالىستىرعاندا ورتاشا دەڭگەيدەن تومەن. ونىڭ باستى سەبەبى – مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىنىڭ بارلىق تارماعىنداعى ايەلدەردىڭ ساياسي وكىلدىگى مەن قاتىسۋ دەڭگەيىنىڭ تومەن بولۋى. زەرتتەۋ دەرەكتەرىندە كورسەتىلگەندەي پوستكەڭەستىك مەملەكەتتەر ىشىندە 4 ەلدە ايەل مەملەكەت باسشىسى بار – گرۋزيا, مولدوۆا, لاتۆيا, ليتۆا.
جالپى العاندا, زەرتتەۋلەر كورسەتكەندەي ايەلدەر كوشباسشىلىعى ۋاعدالاستىقتى, تەڭدىكتى جانە تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتەدى. ال ايەلدەر زاڭ شىعارۋشى ورگانداردىڭ ايتارلىقتاي بولىگىن قۇراسا (كەم دەگەندە 25-30 پايىز), ولار قالىپتاسقان قاعيدالار مەن ساياسي كۇن تارتىبىنە قاتىستى ءوز ۇستانىمدارىن العا تارتا باستايدى.
قورىتىندىلاي العاندا, ەسەپتە ايەلدەردىڭ بيلىكتەگى ينكليۋزياسى تۇراقتىلىق پەن دامۋعا وڭ ىقپال ەتەتىنى اتاپ وتىلگەن. زەرتتەۋ مالىمەتتەرى گەندەرلىك تەڭدىك ماسەلەسى بويىنشا جاھاندىق تەندەنتسيانى باعالاۋدا ماماندارعا, عالىمدار مەن ساراپشىلار قاۋىمىنا قوسىمشا كومەكشى قۇرال بولا الادى.
اينۇر ابايقىزى,
قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى
