ايقىن ءارى ناقتى باعىت
ماۋلەن اشىمباەۆ:
– ءبىز بۇگىنگى كەزدەسۋىمىزدە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆتىڭ ەل حالقىنا ارناعان جولداۋىندا كوتەرىلگەن نەگىزگى باسىم باعىتتاردى تالقىلاماقپىز. بۇل قۇجات ستراتەگيالىق سيپاتقا يە جانە ەل دامۋىنىڭ كوپتەگەن سالاسىن قامتيدى. مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتتىڭ, پارلامەنتتىڭ, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ الدىنا ايقىن ءارى ناقتى مىندەتتەردى قويدى. ولاردى جۇزەگە اسىرۋ بارلىق مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق ينستيتۋتتاردىڭ جۇمىلا ىسكە كىرىسۋىن تالاپ ەتەدى.
سونىڭ ءبىرى – اقشا-نەسيە ساياساتى مەن فيسكالدى ساياساتتىڭ اراسىنداعى ۇيلەسىمسىزدىكتى جويۋ ماسەلەسى. مۇنداعى باستى وي – «كورپەگە قاراپ كوسىلۋ». قازىرگى تاڭدا ەل بيۋدجەتى ماكروەكونوميكالىق جاعدايعا اسەرىن تيگىزگەن سىن-قاتەرلەرگە تاپ بولىپ وتىر. ءبىزدىڭ شىعىنىمىز كىرىستەن ەكى ەسەگە جۋىق ارتىپ كەتتى. وسىعان وراي پرەزيدەنت ۇكىمەتكە بيۋدجەت شىعىندارىن وڭتايلاندىرۋ جانە ولاردىڭ ءتيىمدى جۇمسالۋىنا باقىلاۋدى كۇشەيتۋ بويىنشا قاتاڭ شارالار قابىلداۋدى تاپسىردى.
سونداي-اق ۇلتتىق قوردى باسقارۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ, جەرگىلىكتى جەردە ءتيىمسىز جۇمسالۋىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن جەتىلدىرۋدى تالاپ ەتىپ وتىرعان بيۋدجەتارالىق قاتىناستاردى دا وڭتايلاندىرۋ مىندەتى قويىلدى.
سالىق ساياساتى ساپالى ەكونوميكالىق ءوسۋدى ىنتالاندىرۋدىڭ قۇرالى بولۋعا ءتيىس. وسىعان وراي فيسكالدى ساياساتتىڭ جانە ەكونوميكا دامۋىنىڭ ءتيىمدى قۇرالى بولاتىن جاڭا سالىق كودەكسىن ازىرلەۋدىڭ ماڭىزى زور. جەكە تابىس سالىعىنىڭ سارالانعان مولشەرلەمەسىن ەنگىزۋ مەن سالىق جەڭىلدىكتەرىن وڭتايلاندىرۋ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرىپ, تەك بيزنەستى دامىتۋعا شىن مانىندە كومەكتەسەتىن تۇرلەرىن عانا قالدىرۋ قاجەت.
باسىم باعىتتىڭ تاعى ءبىرى – سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋ ءىسىن تسيفرلاندىرۋ. بۇل جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن ازايتىپ, جالپى سالىق جۇيەسىنىڭ اشىقتىعى مەن تيىمدىلىگىن ارتتىرادى. جازالاۋ تاسىلدەرىنەن باس تارتۋ مەن قاتەرلەردى باسقارۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ دە سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن باسىم مىندەتتەر.
پرەزيدەنت ناقتى ەكونوميكانى قارجىلاندىرۋعا بانك سەكتورىن بەلسەندى قاتىستىرۋ جانە ادىلەتتى سالىق جۇيەسىن قامتاماسىز ەتىپ, بانك سەكتورىنداعى فينتەح-يننوۆاتسيالار مەن تسيفرلى اكتيۆتەردى دامىتۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي تۋعىزاتىن جاڭا بانكتەر تۋرالى زاڭدى ازىرلەۋ قاجەتتىلىگىنە دە نازار اۋداردى.
بيزنەس جۇرگىزۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيالىق كليمات پەن جاعدايلاردى جاقسارتۋ – جولداۋدا كوتەرىلگەن تاعى ءبىر ماڭىزدى باعىت. ول ءۇشىن اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى جويىپ, ينۆەستورلارعا قولايلى جاعداي تۋعىزۋ قاجەت. ۇلتتىق ەكونوميكاعا ينۆەستورلاردى تارتۋ – مەملەكەت تاراپىنان ناقتى قولداۋ تابۋعا ءتيىس باسىم مىندەت.
ءۇشىنشى ماسەلە – وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ مەن ءوندىرىس ۇدەرىسىنە الدىڭعى قاتارلى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ بويىنشا جۇيەلى شارالاردى قابىلداعان ءجون. مۇنىڭ ءبارى تۇراقتى دامۋعا نەگىز بولادى. ءبىز وتاندىق رەسۋرستاردى بەلسەندى پايدالانىپ, ءىرى كاسىپورىندار مەن ارالاس وندىرىستەر كووپەراتسيالارىن دامىتۋىمىز كەرەك.
ەركىن تۇقىموۆ:
– مەملەكەت باسشىسى بيىلعى جولداۋدا ەكونوميكا سالالارىنداعى جۇيەلى وزگەرىستەرگە قاتىستى بىرقاتار ماڭىزدى تاپسىرما بەرىپ, زاڭناماعا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋدى نەمەسە جاڭا زاڭدار قابىلداۋدى تاپسىردى. سونىڭ ءبىرى – ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتى ىنتالاندىرۋدىڭ جانە فينتەح سەكتورىنىڭ ودان ءارى سەرپىندى دامۋىنىڭ وزەكتى مىندەتتەرىنە جاۋاپ بەرۋگە ءتيىس جاڭا بانكتەر تۋرالى زاڭدى قابىلداۋ تۋرالى ايتىپ, قازىرگى قولدانىستاعى زاڭ 30 جىل بۇرىن مۇلدەم باسقا جاعدايدا قابىلدانعانىن اتاپ ءوتتى.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت تاپسىرمالارىنىڭ ۇلكەن پاكەتى جاڭا سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدى كوزدەيتىن جاڭا سالىق كودەكسىن ازىرلەۋگە جانە قابىلداۋعا قاتىستى بولدى. مەملەكەت باسشىسى وسى قۇجاتتى ساپالى دەڭگەيدە دايىنداۋ ءۇشىن جاڭا كودەكستى قابىلداۋدى كەلەسى جىلعا قالدىرۋ مۇمكىندىگىن دە جەتكىزدى.
بۇعان قوسا, پرەزيدەنت مەملەكەتتىك كاسىپورىنداردى باسقارۋ ساياساتىن ازىرلەۋدى, ولاردىڭ ماقساتتارىن, فۋنكتسيالارىن, تۇرلەرىن, قارجىلاندىرۋ ادىستەرىن جانە قىزمەتتىڭ باسقا اسپەكتىلەرىن زاڭنامالىق تۇرعىدان رەتتەۋدى تاپسىردى.
قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ سالاسىندا دا زاڭناماعا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ قاجەت دەپ سانايدى. ول ەنەرگەتيكالىق جانە كوممۋنالدىق سەكتورلارداعى كاسىپورىندار كورسەتەتىن الەۋمەتتىك ماڭىزى بار قىزمەتتەر تۇسىنىگىن زاڭناماعا ەنگىزۋدى تاپسىردى.
سونداي-اق دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن ءبىلىم بەرۋ سالالارىن دامىتۋعا رەسۋرس تارتۋ ءۇشىن مەملەكەت-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىگى تەتىگىن زاڭدى تۇردە بەكىتۋ, سپورت سالاسىنداعى زاڭنامالاردى جاڭارتۋ قاجەتتىگى سەكىلدى ماڭىزدى ماسەلەلەر كوتەرىلدى.
جولداۋدا ايتىلعان ماڭىزدى جايتتىڭ تاعى ءبىرى – پرەزيدەنت اەس سالۋعا قاتىستى رەفەرەندۋمنىڭ كۇنىن بەكىتىپ بەردى. بۇل تۋرالى شەشىم ەلدىڭ ستراتەگيالىق دامۋى مەن ەكونوميكا قاجەتتىلىكتەرىنىڭ ءوسۋىن ەسەپكە الۋعا ءتيىس ەكەنىن اتادى.
ارينە, كومىرقىشقىل گازىن ءبولۋدى ازايتۋ بويىنشا مىندەتتەمەلەرىمىزدى ورىنداۋ ءارى ءىجو كولەمىن ەكى ەسەگە ارتتىرۋ ءۇشىن بىزگە ەنەرگيا وندىرەتىن, ءارى ەكولوگيالىق تازا قۋات كوزى كەرەك. اەس تۋرالى ايتساق, ول كومىر ستانسالارىنا قاراعاندا ەكولوگيالىق جاعىنان تازا, ويتكەنى اتموسفەراعا پارنيكتىك گازداردى بولمەيدى جانە قاتتى قالدىقتاردى شىعارمايدى.
قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى وسى تاقىرىپتا تەلەفون ساۋالناماسىن وتكىزگەن بولاتىن. ول ءبىزدىڭ قوعامدا اەس سالۋدى قولدايتىندار مەن قارسىلار بار ەكەنىن كورسەتتى. ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ جارتىسى اەس سالۋ يدەياسىن قولدادى. ۇشتەن ءبىرى اپات بولۋ مۇمكىندىگى مەن قورشاعان ورتاعا زياندىعىن العا تارتىپ, قارسى بولدى. سونداي-اق ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ جارتىسى اەس تۋرالى كوپ اقپاراتتى بىلمەيتىنىن, ءتىپتى كەيبىرى مۇلدەم ەشتەڭە بىلمەيتىنىن جەتكىزدى. بۇل حالىق اراسىندا ءالى دە اقپاراتتىق جۇمىس قاجەت ەكەنىن كورسەتتى.
سالىق – كوپ تالقىلانعان تاقىرىپ
بيبىگۇل جەكسەنباي:
– وسىدان ءبىر اپتا بۇرىن عانا استانادا سالىق اليانسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وتكەن دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسىپ, كاسىپكەرلەردىڭ جانايقايىن تىڭداپ ەدىم. پارلامەنتتىك كانيكۋل كەزىندە وتكىزگەن كەزدەسۋلەردە دە سالىق ماسەلەسى ەڭ كوپ تالقىلانعان تاقىرىپ بولدى. ورتا جانە بيزنەس وكىلدەرى پارلامەنت قاراۋىنا كۇزدە كەلۋگە ءتيىس بۇل قارجىلىق قۇجاتتىڭ شيكى تۇستارىن دەپۋتاتتار تۇزەپ, كۇزەسە دە كاسىپكەرلەردىڭ جۇمىسىنا وڭ اسەر بەرەتىن سالىق كودەكسى شىقپاسىن اشىنا ايتقان...
مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى جولداۋىن ورتا جانە شاعىن بيزنەس وكىلدەرى ءۇشىن ۇكىلى ءۇمىتى مەن سەنىمىن كۇشەيتەتىن ناقتى شەشىمدەر بولدى دەۋگە تولىق نەگىز بار. سالىق كودەكسىن قابىلداۋ ءبىر جىلعا شەگەرىلىپ, قوعام مەن بيزنەس وكىلدەرىمەن ابدەن تالقىلاپ, «يلەۋىن قاندىرىپ», اسىعىستىق تانىتپاي قابىلداۋ, باستىسى – ورتا جانە شاعىن بيزنەستىڭ دامۋى ءۇشىن سالىق ساياساتىنداعى تىڭ باعىتتار بولۋىنا مەملەكەت باسشىسىنىڭ باسا نازار اۋدارتقانى كاسىپكەرلەردى قۋانتتى. ول باستى ماقسات-مۇراتىمىز ءار قازاقستاندىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ ەكەنىن ايتتى. بيۋدجەت ءتۇسىمىنىڭ تومەندەۋى مەن حالىق تابىسىنىڭ ازايۋىنىڭ ءتۇپ-تامىرى ءبىر. ەكونوميكالىق ساياساتتاعى جىلدار بويى شەشىلمەگەن «ساقالدى» ماسەلەلەر – سالىق جۇيەسىندەگى ولقىلىقتار, ناعىز ءوندىرىستى نەسيەلەندىرۋ ورنىنا, «قاعاز» جۇزىندەگى مال شارۋاشىلىقتارىن سۋبسيديالاۋ, بانك, قارجىلىق ۇيىمداردىڭ تەك «اۋادان» اقشا جاساپ, قارا حالىقتى نەسيەگە باتىرۋى, ناقتى ەكونوميكاعا ۇلەس قوسۋعا نەمقۇرايدىلىعى, تاعىسىن-تاعىلاردى مەملەكەت باسشىسى اشىق ايتتى.
سايلاۋشىلارمەن كەزدەسۋدە كوتەرىلەتىن وتكىر ماسەلەنىڭ تاعى ءبىرى – مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنىڭ جۇمىسىنا قاتىستى. باسقا ەمەس, ەلوردامىزدىڭ وزىندە وتكەن جىلدارمەن سالىستىرعاندا, مەديتسينالىق قورعا جەكە تۇلعالار جارناسى ايتارلىقتاي تومەندەگەن. بۇل – حالىقتىڭ قور جۇمىسىنا سەنىمسىزدىگىنىڭ ايقىن كورىنىسى.
مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنا تسيفرلاندىرۋ جۇيەسى تولىققاندى ەنگىزىلمەگەندىكتەن, كوزبوياۋشىلىق كوپ, اشىقتىق جەتىسپەيدى. ەل پرەزيدەنتى بۇل كەلەڭسىزدىكتەرگە نۇكتە قويۋ كەرەكتىگىن شەگەلەپ ايتتى. ۇلت دەنساۋلىعىنا جاۋاپتى قور مەن دەنساۋلىق سالاسى بيۋدجەتتەن تريلليونداپ قاراجات الىپ وتىرىپ, كوپ جاعدايدا دۇرىس قىزمەتتى ايتپاعاندا, مۇلدە مەديتسينالىق كومەك كورسەتپەي, قۇرعاق ەسەپ بەرۋى ەڭ جوعارعى دەڭگەيدە ايتىلدى.
پەتيتسياعا وزگەرىس قاجەت
ءمۇسلىم حاسەنوۆ:
– مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇل جولداۋىندا «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن ودان ءارى دامىتۋ جولدارىن كورسەتىپ بەردى. اتالعان تۇجىرىمدامانىڭ جاريالانعانىنا بەس جىلدان اسىپ بارادى. وسى باعىتتا كوپتەگەن يگى جۇمىس اتقارىلدى. ونى سەنات جانىنداعى ساراپشىلار كەڭەسى, ءماجىلىس جانىنداعى قوعامدىق پالاتا جۇمىسىنان كورە الامىز. وسى ەكى الاڭدا دا وتىرىستارعا قاتىسىپ كەلەمىن جانە بۇنىڭ ءتيىمدى قۇرال ەكەنىن ايتقىم كەلەدى.
دەگەنمەن قالىڭ بۇقارانى پارلامەنت قىزمەتىنە تارتۋ ماسەلەسىنە قاتىستى ايتارىم بار. بۇل جەردە بەس ايدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان پەتيتسيا ينستيتۋتى تۋرالى ويىمدى ورتاعا سالماقپىن. ونىڭ كەيبىر كەمشىلىكتەرى بار. بىرىنشىدەن, پەتيتسيانى تەك مەملەكەتتىك ورگاندارعا, جەرگىلىكتى وكىلدى جانە اتقارۋشى ورگاندارعا عانا جىبەرۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان. نەلىكتەن ونى پارلامەنتكە جولداۋ مۇمكىن ەمەس دەگەن سۇراق تۋىندايدى. اتقارۋشى بيلىك, پارلامەنت دەپۋتاتتارىن (بىراق بارلىعىن ەمەس) تارتا وتىرىپ, پەتيتسيا بويىنشا تۇپكىلىكتى شەشىم قابىلدايدى. بۇل جەردە زاڭ شىعارۋ باستاماسى قۇقىعىنىڭ سۋبەكتىسى رەتىندە پارلامەنتتىڭ بيلىگىن شەكتەيتىن نورما بەكىتىلگەن. ال شەتەل تاجىريبەلەرىن قاراساق, پەتيتسيالار زاڭ شىعارۋشى ورگاندارعا دا جىبەرىلىپ, قارالۋى مۇمكىن.
ەكىنشىدەن, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قۇزىرەتتەرىن, ۋاكىلەتتىلىكتەرىن, فۋنكتسيالارى مەن مىندەتتەرىن, قىلمىستىق-اتقارۋ, قىلمىستىق-پروتسەستىك, ازاماتتىق پروتسەستىك, اكىمشىلىك پروتسەدۋرالىق-پروتسەستىك زاڭنامالاردى جانە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى زاڭنامانى, ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق كەلىسىمشارتتارىنان تۋىندايتىن مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋدى وزگەرتۋ سەكىلدى پەتيتسيا تاقىرىبى بولا المايتىن كوپتەگەن سۇراقتار ءتىزىمى بار. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, بۇل سۇراقتار پەتيتسيا تاقىرىپتارى اياسىنان نەگىزسىز الىنىپ تاستالعان جانە ازاماتتارىمىزعا ءتۇرلى اسپەكتىلەر بويىنشا ءوز ۇستانىمدارىن ءبىلدىرۋ مۇمكىندىكتەرىن شەكتەيدى.
ۇشىنشىدەن, مەملەكەت پەن ازاماتتىق قوعامنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلى سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ پەتيتسيانىڭ زاڭنامالىق شارتتارعا سايكەستىگىن تەكسەرۋدى جۇزەگە اسىرۋعا جانە پەتيتسيانى قابىلداماۋ نەمەسە قابىلداۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋعا جەكە-دارا قۇزىرەتى بەلگىلەنگەن. بۇل جەردە زاڭدىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ جانە ادام قۇقىقتارىن ساقتاۋ ءۇشىن ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلدىڭ جانە ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ تۇجىرىمىن الۋ مىندەتتى پروتسەدۋراسىن قاراستىرۋ كەرەك.
مەنىڭ ويىمشا, پەتيتسيادا قارالۋى ءتيىس ماسەلەلەر ءتىزىمىن كەڭەيتۋ قاجەت. سونداي-اق ازاماتتارعا پەتيتسيا ارقىلى پارلامەنت دەپۋتاتتارىنا دا جۇگىنۋ مۇمكىندىگىن بەرۋ كەرەك. قازىر پەتيتسيانى مەملەكەتتىك ورگان قاراۋى ءۇشىن 50 مىڭ قول جيناۋ مىندەت بولسا, پارلامەنت قاراۋى ءۇشىن 100 مىڭ قول دەپ بەكىتەيىك. بۇل سان ەلىمىزدەگى جۇمىسقا قابىلەتتى ادامداردىڭ ءبىر پايىزى. ياعني مۇنداي قالىڭ بۇقارانى الاڭداتقان ماسەلە بولسا, ونى پارلامەنتتىك تىڭداۋلاردا قاراۋعا نەگىز بار دەپ ويلايمىز.
ەركىن تۇقىموۆ:
– البەتتە, كونستيتۋتسيالىق رەفورمادان كەيىن جاڭا, نەعۇرلىم دەموكراتيالىق قاعيداتتار بويىنشا سايلانعان پارلامەنت «ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» فورمۋلاسىنا سايكەس جاڭا تاسىلدەرمەن جۇمىس ىستەۋگە دايىن ەكەندىگىن كورسەتتى. VIII سايلانعان پارلامەنت دەپۋتاتتارى زاڭ شىعارۋ باستاماسى قۇقىعىن كوبىرەك پايدالانىپ كەلەدى. دەپۋتاتتار باستاماشىلىق ەتكەن زاڭ جوبالارىنىڭ سانى ءوستى. ءبىرىنشى سەسسيادا ولار 14 زاڭ جوباسىنا, ەكىنشى سەسسيادا 37 زاڭ جوباسىنا باستاماشىلىق جاسادى.
سونىمەن بىرگە ازىرلەنەتىن جانە قابىلداناتىن زاڭداردىڭ ساپاسى مەن تيىمدىلىگى زاڭ شىعارۋ قىزمەتىن ساراپتامالىق-تالدامالىق قولداۋعا, قابىلدانعان زاڭداردى ساراپشىلارمەن, جۇرتشىلىقپەن كەڭىنەن تالقىلاۋعا بايلانىستى ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون.
مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ «ادىلەتتى قازاقستان – ادال ازامات» اتتى ەكىنشى وتىرىسىندا اتاپ وتكەندەي, «قوعام تىنىسى ءاردايىم نازاردا بولۋى وتە ماڭىزدى. شەشىم قابىلداعاندا جۇرتتىڭ ۇسىنىس-تىلەكتەرىن, پىكىرىن ەسكەرۋ قاجەت. بارلىق قۇزىرلى ورگاندار وسىنداي تاسىلمەن جۇمىس ىستەۋگە مىندەتتى. «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىنىڭ ءمان-ماڭىزى, وزەگى – وسىندا».
جوعارىدا ايتىلعانداي, پارلامەنتتىڭ ەكى پالاتاسىنىڭ جانىندا كونسۋلتاتيۆتىك-كەڭەس ورگاندارى جۇمىس ىستەيدى. سەنات Maqsut Narikbayev University-مەن بىرگە جوبالىق كەڭسەسىنىڭ اكسەلەراتورىن ىسكە قوستى.
پارلامەنتكە قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى جانىنان قۇرىلعان «كيسي GPS» ساراپشىلار الاڭشاسىنىڭ, ەكونوميكالىق دامۋ جونىندەگى ساپارشىلار كەڭەسىنىڭ, سىرتقى ساياسات جونىندەگى ساراپشىلار كەڭەسىنىڭ جانە ايماقتىق ساراپشىلار كەڭەسىنىڭ دە الەۋەتىن دە ءوز جۇمىسىندا پايدالانۋدى ۇسىنار ەدىم.
قوعام پىكىرى ەسكەرىلەدى
ماۋلەن اشىمباەۆ:
– مەملەكەت باسشىسى وبلىسارالىق جانە اۋدانارالىق جولداردى ورتا دەڭگەيدە جوندەۋ باعدارلاماسىنىڭ اۋقىمىن كەڭەيتىپ, سونىڭ اياسىندا كەمىندە 10 مىڭ شاقىرىم جولدى قامتۋدى تاپسىردى.
ودان بولەك, ۇكىمەت جىل سوڭىنا دەيىن ەنەرگەتيكا جانە كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسىن جاڭعىرتۋ جونىندەگى جاڭا ۇلتتىق جوبانى قابىلداۋعا ءتيىس. جولداۋداعى نەگىزگى ەرەكشەلىكتەردىڭ ءبىرى بيىلعى 6 قازاندا اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋعا قاتىستى جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋم وتكىزۋ ماسەلەسى ەكەنى انىق. بۇل رەفەرەندۋم ماڭىزدى شەشىمدەردى ازاماتتاردىڭ قاتىسۋىمەن قابىلداۋ ارقىلى «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋدىڭ جارقىن كورىنىسى بولارى ءسوزسىز.
ايگۇل كوشەرباەۆا:
– مەن پرەزيدەنتتىڭ بۇل جولداۋدا حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ ماسەلەسىنە ايرىقشا توقتالعانىن ايتا كەتكىم كەلەدى. ول ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟ ارينە, ەڭ باستىسى ەكونوميكامىزدى دامىتۋىمىز قاجەت. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى اقشا ساياساتى, نەسيەلەندىرۋ, سالىق ساياساتى, ەنەرگەتيكالىق ماسەلەلەر, ت.ب. وزەكتى جايتتاردى كوتەردى. وسى ايتىلعان سالالارداعى ولقىلىقتاردىڭ ءبارىن ءبىر «پازل» رەتىندە جيناستىرساق, ەكونوميكامىزدى تۇراقتاندىرىپ, قوردالانعان كوپ پروبلەمانىڭ شەشىمى ايقىندالادى.
مەن حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋ سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەندىكتەن ايتارىم, ەڭ الدىمەن ادامدار ءوز قارىم-قابىلەتىن دۇرىس انىقتاپ, سول ارقىلى ارەكەت ەتۋدى ۇيرەنۋلەرى كەرەك. پرەزيدەنت كەشەگى جولداۋىندا «كورپەگە قاراپ كوسىلۋ» تۋرالى ايتتى. ءبىز ءوز مۇمكىندىكتەرىمىزدى ءتيىمدى پايدالانۋىمىز قاجەت. ءار ادامنىڭ تالداۋ دەڭگەيى مەن تاجىريبەلىك دەڭگەيى بولادى. وسى ەكى دەڭگەيدى قوسىپ, ارەكەت ەتە بىلسەك, وڭ شەشىم قابىلدايمىز جانە دۇرىس ءىس جاسايمىز.
قازىر حالىقتىڭ نەسيە قارىزدارىنىڭ كوبەيىپ كەتكەندىگى كوپ ايتىلىپ ءجۇر. بۇل دا جوعارىدا ايتقان سوزىمنەن شىعاتىن ماسەلە. بۇل پروبلەمانى شەشۋ ءۇشىن ءار ادام قارجىلىق ساۋاتتىلىقتى ۇيرەنۋى كەرەك. «مەنىڭ تولەم قابىلەتىم قانداي دەڭگەيدە؟ بۇل اقشانى قالاي, قايدا جۇمسايمىن؟» دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرە الۋى قاجەت. ستراتەگيالىق مەنەدجمەنت ادامعا وسىنى ۇيرەتەدى. ەگەر ءبىز كەرەك دەگەن زاتتىڭ ءبارىن الۋ ءۇشىن نەسيەمىزدى كوبەيتە بەرسەك, ونى جابۋعا شىنايى تابىسىمىز جەتپەي قالادى. تابىس پەن شىعىن بالانسىن تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن نە ىستەۋىمىز كەرەك؟ وتكەن جىلدارى ەلىمىزدە حالىققا نەسيەنى قالاي الۋ مەن جۇمساۋ جولدارىن ۇيرەتەتىن جوبالار بولعان ەدى. سول جوبالاردى جالعاستىرعان ءجون. سەبەبى ادامنىڭ ءبارى ەكونوميست, قارجىگەر ەمەس. ولارعا باعىت-باعدار, اقىل-كەڭەس كەرەك. حالىققا تەك اقپارات رەتىندە ايتپاي, ءىس جۇزىندە كورسەتىپ, ۇيرەتەتىن جوبالار كوبىرەك بولعان دۇرىس دەپ ەسەپتەيمىن.
جول اپاتى جانە ساربازدار قاۋىپسىزدىگى
بيبىگۇل جەكسەنباي:
– وزەكجاردى ماسەلەلەردىڭ تاعى ءبىر پاراسى كوپتىڭ ءبىر كىسىدەي كوڭىل اۋدارىپ, بىرلەسە شەشىمىن قاجەت ەتەدى. ول – جىل باسىنان بەرى جول كولىك اپاتىنان 1 300-دەن استام ادام قازا تاۋىپ, 16 مىڭنان استام ادام زارداپ شەگۋى. بۇل ماسەلە جايىندا وتكەن سەسسيادا ۇكىمەتكە ارنايى دەپۋتاتتىق ساۋال دا جولداعان ەدىم. جىل وتكەن سايىن كولىك جۇرگىزۋشىلەرىنىڭ دايىندىق دەڭگەيى تومەندەپ بارادى. مەكتەپتە جۇرگىزۋشى كۋالىگىن ارنايى وقىماي-اق الۋ فاكتىلەرى ۇيرەنشىكتى جايتقا اينالدى.
وسى تۇستا, نورۆەگياداعى وتانداسىمىزدىڭ اڭگىمەسى ەسكە تۇسەدى. التى جىل كولىك جۇرگىزۋشى كۋالىگىن الۋعا ەمتيحان تاپسىرىپ, الا الماعانىن, كەرىسىنشە, زاڭگەر ماماندىعىنىڭ ديپلومىنا قول جەتكىزۋى جەڭىلىرەك بولعانىن ايتقان ەدى. مۇنداي تالاپ ناتيجەسىندە سكانديناۆيا ەلدەرىندە جول كولىك اپاتى وتە تومەن.
اسكەردەگى ساربازدار قاۋىپسىزدىگىنە ارميا باسشىلىعىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى تۋرالى ەل پرەزيدەنتىنىڭ ءسوزى قانشاما قامكوڭىل بولعان اتا-انالارعا دەمەۋ ەكەنى ءسوزسىز. ەندىگى مىندەت – قوعامدىق باقىلاۋدى كۇشەيتە وتىرىپ, زاڭنامالىق تۇرعىدان دا بۇل ماسەلەنى تارقاتۋدى قول الۋ. قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاندى جايلى جانە قاۋىپسىز ەلگە اينالدىرۋدى ءوزىنىڭ باستى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى دەپ اتادى.
مەملەكەت باسشىسى: ء«بىزدىڭ قوعامدا زاڭ مەن ءتارتىپ ۇستەمدىك قۇرۋعا ءتيىس. بۇل – بۇكىل قوعامنىڭ جانە ءار ادامنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە قاتىستى ەڭ باستى تالاپ. ءبىز سوندا عانا ادىلەتتى, تازا جانە قاۋىپسىز قازاقستاندى قۇرا الامىز. وسى ستراتەگيالىق ماقساتىمىزعا جەتۋ ءۇشىن ەلىمىزدىڭ بەيبىت ءومىر سۇرۋىنە جانە تۇراقتى دامۋىنا قولايلى سىرتقى جاعداي قالىپتاستىرۋىمىز قاجەت. بۇل – قازىرگى اسا كۇردەلى گەوساياسي احۋال كەزىندە وتە جوعارى كاسىبيلىكتى تالاپ ەتەتىن ديپلوماتيانىڭ مىندەتى» دەدى. تۇيسىنگەن جانعا الىپ-قوسارى جوق, ءتۇيىندى ءسوز وسى دەپ ويلايمىن.
ماۋلەن اشىمباەۆ:
– سەنات زاڭ شىعارۋ قىزمەتىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن عىلىمي-ساراپتامالىق قاۋىمداستىقپەن بەلسەندى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. ءبىز ساراپشىلاردىڭ ءتيىمدى, وزەكتى زاڭنامالىق باستامالار ازىرلەۋگە ىقپال ەتەتىن ۇسىنىستارى مەن يدەيالارىن ءاردايىم ەسكەرۋگە تىرىسامىز. قازىر پارلامەنتتىڭ الدىندا مەملەكەت باسشىسى جۇكتەگەن تاپسىرمالاردى ىسكە اسىرۋعا ارنالعان ساپالى زاڭدار قابىلداۋ مىندەتى تۇر. بۇل ىستە ساراپشىلار كلۋبى جانە باسقا دا الاڭدار اياسىندا ساراپشىلارمەن جۇمىس جاندانا تۇسەدى.
وسى رەتتە بۇگىنگى تالقىلاۋ دا پارلامەنتتىڭ زاڭ شىعارۋ قىزمەتىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى دەپ سەنەمىن. ءبىز زاڭنامالىق جۇمىستى ساراپتامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەيتىن ۇسىنىستارعا قاشاندا اشىقپىز. سوندىقتان ساراپشىلاردى سەناتتىڭ ساراپتاما جانە ديالوگ الاڭدارىنىڭ جۇمىسىنا بەلسەندى قاتىسۋعا شاقىرامىز.
دايىنداعان –
ەسكەندىر زۇلقارناي,
«Egemen Qazaqstan»
