ساباقتاستىق جالعاسادى
VIII شاقىرىلىم دەپۋتاتتارىنىڭ وتكەن سەسسياداعى بەلسەندىلىگى ايقىن بايقالىپ, وزەكتىلىگى كوزگە ۇرىپ تۇرعان كوپتەگەن زاڭ جوباسىنىڭ قابىلدانۋىنا باستاماشىلىق ەتتى. ولاردىڭ اراسىنان ايەلدەر مەن بالالاردى تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتان قورعايتىن جانە ەل ازاماتتارىن لۋدومانيا دەرتىنەن الشاقتاتاتىن زاڭدار قابىلدانىپ, قولدانىسقا ەندى. بۇدان باسقا دا ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق دامۋىنا سەرپىن بەرەر بىرقاتار زاڭ قابىلدانىپ, سىرتقى ساياساتتاعى ماسەلەلەردى رەتتەيتىن ءبىرتالاي كەلىسىم راتيفيكاتسيالاندى.
جالپى وتكەن سەسسيادا ءماجىلىس قاراۋىنا جالپى سانى 154 زاڭ جوباسى كەلىپ تۇسكەن. ونىڭ 81-ىنە قاتىستى ءالى ءتيىستى شەشىم شىعارىلماعان, ياعني ءالى دەپۋتاتتار قاراۋىندا جاتىر. 154 زاڭنىڭ 68-ءى قابىلدانىپ, سەناتقا جولدانعان ەكەن. ال سەنات ول زاڭداردىڭ ىشىنەن بەسەۋىن ءوزىنىڭ بيىلعى سەسسياسىنىڭ كۇن تارتىبىنە الىپ قالىپ, قالعانىن ماقۇلداپ اقورداعا جىبەرگەن. پرەزيدەنت قول قويىپ, قولدانىسقا ەنگىزگەن زاڭداردىڭ سانى – 50.
سونداي-اق جاقسى ءۇردىس بولىپ قالىپتاسقان «ۇلتتىق قور – بالالارعا» جوباسىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن وتكەن سەسسيادا پارلامەنت زاڭنامالىق بازا قالىپتاستىرعانىن ايرىقشا اتاپ وتكەن ءجون. بۇل – پرەزيدەنتتىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىنداعى نەگىزگى باستامالاردىڭ ءبىرى. ەندى وسى سەسسيادا بۇل جوبانىڭ دا جەتىلدىرە تۇسەر تۇستارى ءماجىلىس نازارىندا بولار دەگەن ەل ءۇمىتى بار.
جالپى, وتكەن سەسسيا جۇمىسىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ساياسي رەفورمالارى پارلامەنت جۇمىسىنا جاڭا باعىت-باعدار بەردى. كوپپارتيالى پارلامەنت زاڭ شىعارۋشى ورگاننىڭ قىزمەتىنە تىڭ سەرپىن اكەلىپ, قوعامنىڭ ءتۇرلى يدەولوگيالىق كوزقاراستاعى ءارالۋان وكىلدەرىنىڭ كەلۋى قابىلداناتىن زاڭداردىڭ ساپاسىن ارتتىرا ءتۇستى.
ءماجىلىس توراعاسى ەرلان قوشانوۆ بيىل پارلامەنت جازعى دەمالىسقا شىققان قوس پالاتانىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ پارلامەنت جۇمىسىنا وڭ باعاسىن بەرگەنىن اتاپ وتكەن بولاتىن.
– الداعى سەسسيادا دا وسى قارقىننان تايماۋىمىز قاجەت. پرەزيدەنتتىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىن ورىنداۋ نەگىزگى باسىمدىق بولىپ قالا بەرەدى. ەلىمىزدىڭ جاڭا ەكونوميكالىق مودەلىنىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن قالىپتاستىرۋ جۇمىسىن جالعاستىرامىز, – دەگەن ەدى ە.قوشانوۆ.
دەپۋتاتتىق كورپۋس ەندى بيۋدجەت, سالىق, قۇرىلىس, سۋ كودەكستەرى بويىنشا جۇمىس ىستەمەك. سونىمەن قاتار مۇلدە جاڭا تسيفرلىق كودەكستىڭ تالقىلاۋعا ءتۇسۋىن كۇتىپ وتىر.
– سونداي-اق سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-ارەكەت, ەسىرتكىمەن كۇرەس, ءدىن, سوت جۇيەسىندەگى رەفورمالار جانە باسقا دا ماسەلەلەرگە قاتىستى زاڭ جوبالارى بويىنشا اۋقىمدى جۇمىس كۇتىپ تۇر. وسىلاي تىعىز جۇمىس ىستەۋ ارقىلى عانا العا قويعان ماقساتتارعا قول جەتكىزىپ, ەلىمىزدى وزەكتى پروبلەمالاردى شەشۋگە ىقپال ەتە الامىز دەپ سەنەمىن, – دەگەن پالاتا سپيكەرى پارلامەنت, ۇكىمەت جانە ساراپشىلار قوعامداستىعى ۇيلەسىمدى ءارى جان-جاقتى جۇمىس ىستەۋى قاجەتتىگىن دە ايتىپ وتكەن.
سۋ كودەكسىنىڭ شيكىلىگى كوپ
جاز بويى ەلدى ارالاپ, سايلاۋشىلارمەن كەزدەسكەن دەپۋتاتتاردىڭ الدى استاناعا ورالىپ جاتىر. ءماجىلىس دەپۋتاتى جاناربەك ءاشىمجانوۆ تا ەلەكتوراتتىڭ اماناتىن ارقالاپ, بلوكنوتىنا ءبىراز ماسەلەنى ءتۇرتىپ العان ەكەن.
– بيىل جازعى كانيكۋل كەزىندە وڭىرلەردى ارالاپ, سايلاۋشىلارمەن كەزدەسىپ, كوپتەگەن ماسەلەمەن تانىستىم. وڭىرلەرگە شىققاندا ءبىرىنشى كەزەكتە حالىققا سول قابىلدانعان زاڭداردىڭ زاڭدىلىق نەگىزدەرىن جەتكىزۋ, ەلدىڭ قۇقىقتىق ساۋاتىن ارتتىرۋ باعىتىندا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ىسىنە كوڭىل بولدىك, – دەيدى ج.ءاشىمجانوۆ.
ءماجىلىس دەپۋتاتى ۋاقىت جىلجىعان سايىن بارلىق باعىتتا قوردالانىپ قالعان ماسەلەلەر از ەمەس ەكەنىن دە اشىپ ايتتى.
– بيىل الماتى, جەتىسۋ وبلىستارىن قاتار ارالاپ شىقتىم. نەگىزىنەن شالعاي اۋىلدارعا, الىس بولىمشەلەرگە, شەكارا بويىنداعى ەلدى مەكەندەرگە ات ءىزىن سالدىق. جالپى العاندا, ەلىمىزدەگى پروبلەمالاردىڭ ءبارى ورتاق مۇددەگە كەلىپ تىرەلەدى. دەگەنمەن ءار ءوڭىردىڭ, ءار ايماقتىڭ وزىنە ءتان ەرەكشەلىگى بار. سوعان بايلانىستى دەپۋتاتتار دا ءوزىنىڭ ەلەكتوراتىمەن جۇمىس ىستەيدى. الماتى وبلىسىندا دا, جەتىسۋ وبلىسىندا دا شەكارالىق وڭىرلەردە قالىپتاسقان پروبلەمالار بارشىلىق. ەڭ نەگىزگىلەرى – ينفراقۇرىلىمدىق ماسەلەلەر. ياعني جول, اۋىز سۋ ماسەلەلەرى, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى تۇيتكىلدەر, الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ جاي-كۇيى, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى, ءبىلىم جۇيەسىندەگى احۋالدار, ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەردىڭ پروبلەماسى, شالعاي اۋىلدارداعى مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ قولجەتىمسىزدىگى سىندى وزەكتى جايتتار تاعى دا الدىمىزدان شىقتى, – دەيدى جاناربەك ءاشىمجانوۆ.
ءماجىلىس دەپۋتاتى ءالى قولدانىستاعى ءتيىستى زاڭ جوبالارى بار ەكەنىن جانە كۇزدە كەلىپ, «Amanat» فراكتسياسى, ءوزى قاتارىنا كىرەتىن كوميتەت وسى باعىتتارداعى جۇمىستارعا بىلەك سىبانا كىرىسپەكشى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
دەپۋتات ءماجىلىستىڭ ساناۋلى كۇندەردەن كەيىن ىسكە كىرىسەتىن كەزەكتى سەسسياسىندا قارالاتىن زاڭ جوبالارىنىڭ ىشىندە سۋ كودەكسىنە قاتىستى دا پىكىر ءبىلدىردى.
– بۇل كودەكسكە قاتىستى ءبىزدىڭ وزىندىك كوزقاراستارىمىز, ۇستانىمدارىمىز بار. ويتكەنى اشىعىن ايتۋ كەرەك, كودەكس ماجىلىسكە شيكى كۇيىندە كەلدى. ۇكىمەتتىڭ دايىنداعان زاڭ جوباسى كوڭىلىمىزدەن شىقپادى. بۇل – تومەنگى پالاتانىڭ كۇن تارتىبىندە تۇرعان ەڭ ماڭىزدى زاڭ جوبالارىنىڭ ءبىرى, – دەدى ج.ءاشىمجانوۆ.
سالىق كودەكسىندە دە كەمشىلىك بار
ال جۋىردا عانا وڭىرلەردى ارالاپ كەلگەن «Respublica» پارتياسىنىڭ توراعاسى, ءماجىلىس دەپۋتاتى ايداربەك قوجانازاروۆ تۇرعىندار ايتقان ماسەلەلەردى پارلامەنتتە كوتەرۋگە ۋادە بەرىپ وتىر. ايتۋىنشا, ەلىمىزدىڭ وزگە وڭىرلەرىندەگىدەي, شىعىستا دا پروبلەمالار جەتكىلىكتى ەكەن.
دەپۋتاتپەن كەزدەسكەن اباي وبلىسىنىڭ كاسىپكەرلەرى مەن شارۋالارى شاعىن كاسىپكەرلىكتى قولداۋعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرىن كوتەرىپتى. جەرگىلىكتى ءوندىرۋشى كومپانيا وكىلدەرى ۇكىمەتكە كاسىپكەرلىك كودەكسىنە قاراعاندا سالىق كودەكسى ماڭىزدىراق ەكەنىن ايتىپ, قىنجىلعان. كاسىپكەرلەردىڭ ۇستانىمى كەرىسىنشە: كۇشتى بيزنەسسىز سالىقتىڭ دا ءمانى بولمايدى. سونداي-اق نەسيەلەردى كەپىلدەندىرۋ جانە ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر ارقىلى جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەندىرۋگە قاتىستى مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ شاپاعاتى كاسىپكەرگە جەتكەنشە ءمانى قالمايتىن كورىنەدى. ەكولوگيالىق تولەمدەردەن سالىق شەگەرىمدەرىن كوتەرۋ ماسەلەسى دە وزەكتىلىگىن جويعان جوق.
– ماجىلىستەگى «Respublica» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ التى دەپۋتاتى ەلىمىزدىڭ 15 ءوڭىرىن ارالاپ شىقتى. باستى مىندەت – سەسسيانىڭ باسىندا جۇمىسىمىزدىڭ نەگىزىن قۇرايتىن پروبلەمالىق ماسەلەلەردى جيناقتاۋ. ولاردىڭ بىرقاتارىن ۇكىمەتكە دەپۋتاتتىق ساۋالمەن جولدايمىز, باسقالارى بويىنشا جۇمىس توپتارىن قۇرىپ, ناقتى مينيسترلىكتەرمەن جۇمىس جۇرگىزەمىز. سالىق شەگەرىمدەرى بويىنشا: كاسىپكەرلەردەن اۋىرتپالىقتىڭ ءبىر بولىگىن الىپ تاستاۋ جانە قورشاعان ورتاعا كەلتىرىلگەن زياندى وتەۋدى مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن قاراستىرۋ تۋرالى ۇسىنىس جاساۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز, – دەدى ايداربەك قوجانازاروۆ.
جاڭا سەسسيا جۇمىسىندا پارلامەنتكە, ۇكىمەتكە قاتىستى تاعى دا باعىت-باعدارلار ناقتىلانىپ, قوسىمشا مىندەتتەر جۇكتەلمەك. دەپۋتاتتار وڭىرلەردەن جيناپ كەلگەن جۇيەلى پروبلەمالاردى زاڭنامالىق تۇرعىدان شەشۋ كەرەك بولسا, زاڭ جوبالارىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋگە ارەكەت ەتەتىنى ءسوزسىز.
اشىعىن ايتقاندا وڭىرلەرلە قوردالانعان تۇيتكىلدى ماسەلەلەر ءالى دە ازايار ەمەس. ولاردىڭ تاعدىرى تەك ماجىلىسكە, زاڭدارعا عانا قاراپ تۇرعان جوق. ۇكىمەتكە, جالپى جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىككە, وبلىستىق, اۋداندىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتاردىڭ قۇزىرەتىنە تىرەلىپ تۇرعان ءبىراز جۇمىس بار. ەندىگى سەسسيادا پارلامەنتكە ەل-جۇرتتىڭ دا ارتىپ وتىرعان ءۇمىتى از ەمەس.
