ءمامس: تسيفرلاندىرۋ تۇيىقتان شىعارا ما؟

قارجىلاندىرۋ كولەمى ۇلعايىپ كەلەدى

بىرەر كۇن بۇرىن قور باسشىسى ابىلقايىر سقاقوۆ جۋرناليس­تەرگە سيتۋاتسيالىق-تالدامالىق ورتالىقتىڭ جۇمىسىن تانىس­تىرىپ, سالاعا قاتىستى كوپتىڭ جادىندا جۇرگەن سۇراقتارعا جاۋاپ بەرگەن ەدى. سيتۋاتسيالىق-تالدامالىق ورتالىقتا قازىردىڭ وزىندە Power BI, Superset جانە QlikSense سياقتى قۇرالداردى قولدانا وتىرىپ, مىڭنان اسا باسقارۋ تاقتاسىندا 500-گە تارتا باستى كورسەتكىشتەر ۇسى­نى­لىپتى. اقپاراتتىق-تالدا­ما­­لىق جۇيە قور قىزمەتىنىڭ تيىم­دى­لى­گى مەن اشىقتىعىن ارت­تىرۋعا جانە قوردىڭ قارجىلىق تۇ­راق­تىلىعىن نىعايتۋعا سەپتە­سەدى ەكەن.

– ءمامس جۇيەسىن تسيفرلاندىرۋ ارقىلى ءبىراز ماسەلەنى رەتتەۋگە بولادى. جۇيەدەگى, دەنساۋلىق ساق­تاۋ سالاسىنداعى احۋالعا توق­تالماس بۇرىن تالدامالىق ورتا­لىق جونىندە كەڭىرەك ايتۋدى دۇرىس كورىپ وتىرمىز. سەبەبى مۇندا جيناقتالعان دەرەكتەر ءبىز ءۇشىن اسا قۇندى. وزدەرىڭىز كورىپ وتىرعانداي ءمامس-پەن كەلىسىمشارت جاساعان 2 مىڭنان اسا مەديتسينالىق ورتالىق بار. مۇنداعى قارا­جات اينالىمى – جىلىنا 3 ترلن تەڭ­گەنىڭ شاماسىندا. تۇر­عىن­­­دارعا 400 ميلليوننان اسا مەدي­تسينالىق قىزمەتتىڭ ءتۇرى كورسەتىلگەن. ءمامس جۇيەسىنىڭ ماڭىزدى جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرىن قارجىلاندىرۋدىڭ ۇلعايۋىمەن بايلانىستىرۋعا بولادى. مىسا­لى, بيىل مەديتسينالىق كو­مەككە باعىتتالعان قاراجات كولە­مى 2019 جىلمەن سالىس­تىرعاندا 2,5 ەسە ءوسىپ, 2,5 ترلن تەڭگەگە جەتتى. وسىلايشا, سالاداعى بيۋدجەتتىڭ 40%-دان استامىن ءمامس تۇسىم­دەرى قۇرايدى. جوعارى تەحنو­لوگيا­لىق مەديتسينالىق كومەك­تى قار­جىلاندىرۋ 4 ەسە, ال كون­­سۋلتاتسيالىق-دياگنوس­تيكالىق كومەك 15 ەسە ۇلعايدى. وسى رەتتە 2020 جىلدان باستاپ بۇل باعىتتارعا جۇمسالاتىن شىعىستاردىڭ 80%-ى ءمامس تۇسىمدەرى ەسەبىنەن جابىلاتىنىن ەكشەلەپ اتاپ وتكەنىمىز ءجون. قىسقاسى, ءبىز تالدامالىق ورتا­لىقتىڭ كومەگىمەن مەديتسي­نالىق قىزمەتتى قارجىلاندىرۋعا, وڭىر­لەردەگى مەديتسينالىق احۋال­عا جانە پاتسيەنتتەرگە قاتىستى باسقا دا اسا ماڭىزدى اقپارات­تار­دى لەزدە الىپ وتىرمىز, – دەدى ءا.سقاقوۆ.

قور باسشىلىعى وڭىرلەردەگى مەديتسينالىق مەكەمەلەرمەن 2,5 ترلن تەڭگەگە شارت جاساعان. جىل باسىنان بەرى 200 ميلليوننان اسا مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ ءتۇرىن كورسەتكەن. ءمامس جۇيەسى ەنگىزىلگەلى قارجىلاندىرۋعا جەكەمەنشىك ەمحانالار جيىرەك قاتىسا باستاپتى. ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا تۇرعىنداردان تۇسكەن شاعىمداردىڭ سانى 14 مىڭنان اسقان. بۇل دەرەكتەر دە تالدامالىق ورتالىقتان اپ-انىق كورىنىپ تۇر. ەلدە حالىق سانى 20 ميلليوننان اسسا, تۇر­عىندارىڭ 16,8 ميلليوننان استامى ساقتاندىرىلعان. مۇنى پايىزعا شاقسا, 84 پايىزدى قۇرايدى. مەديتسينالىق كومەككە ءجيى جۇگىنەتىندەردىڭ اراسىندا بالالار مەن ەگدە جاستاعىلار كوپ. مۇنى ءبىز ەڭبەككە قابىلەتتى ازاماتتاردىڭ بالالار مەن زەي­نەت جاسىنداعى قاريالارعا قام­قور­لىعى دەپ تۇسىنسەك بولادى. تالداۋ ورتالىعىندا جوعارى تەحنولوگيالىق مەديتسينالىق كومەك العان جەكەلەگەن ازامات­تار­دىڭ دا دەرەكتەرىن كورۋگە بولادى. ارينە, بۇل جەكە دەرەكتەر ەكىنىڭ بىرىنە ەمەس, باسشىلىققا عانا ءمالىم. ال ولار دەربەس دە­رەكتەردى رۇقساتسىز پايدالانىپ, تاراتا المايدى. وسى اق­پارت­تاردىڭ بارلىعى دا ءمامس-كە قولدا بار رەسۋرس­تار­دى ءتيىمدى پايدالانىپ, مەدي­تسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا سەپتەسەدى. ويتكەنى قور بۇل اقپا­رات­تاردى مەديتسينالىق مەكە­مەلەرمەن, جەرگىلىكتى اكىم­دىك­تەرمەن ءبولىسىپ, ورتاق ماسەلە بويىنشا بىرلەسىپ شەشىم قا­بىلداي الادى. ورايى كەلگەندە ءا.سقاقوۆ قوردىڭ ميسسياسىنا, جۇمىس قاعيداسىنا تاعى ءبىر مارتە توق­تالىپ, تىلشىلەرگە تۇ­سىن­دىرۋگە تىرىستى.

– جوعارىدا كەلتىرىلگەن مى­سال­دىڭ ناتيجەلەرىن ەسكەرە وتى­رىپ, كەيبىر نەگىزگى قىزمەت تۇرلەرى بويىنشا شىعىندار مەن تۇسىم­دەردىڭ اراقاتىناسىنا زەرت­تەۋ جۇرگىزدىك. سيتۋاتسيالىق-تالدامالىق ورتالىقتىڭ ساراپ­تا­ماسى بويىنشا جۇيەنىڭ نە­گىزگى قاراجات قۇيۋشىلارى ەڭبەككە قابىلەتتى ازاماتتار بولىپ قالا بەرەدى. كوبىنە-كوپ ەگدە جاستاعى ادامدار مەديتسينالىق كومەككە مۇقتاج. بۇل ءمامس-ءتىڭ باس­تى قاعيداتى ازاماتتاردىڭ ور­تاق جاۋاپكەرشىلىگى ەكەنىن اي­عاق­تايدى. ياعني بۇگىن ءسىز ەمگە مۇقتاج پاتسيەنتتەرگە ءوز جار­نا­ڭىز­بەن كومەكتەسسەڭىز, ەرتەڭ ءسىز جانە ءسىزدىڭ جاقىن­دا­رى­ڭىز قۇنى قىمبات ەمشارالاردى تەگىن الادى, – دەيدى ءا.سقاقوۆ.

ءيا, ءمامس-ءتىڭ جۇمىس ىستەۋ قاعيداسى تۋرالى بۇعان دەيىن تالاي مارتە ايتىلعانىمەن, ءالى دە بايىبىنا بارىپ تۇسىنە بەرمەيتىندەر كەزدەسەدى. مىسا­لى, قازىر قۇنى 10 ملن تەڭگەدەن اساتىن ەمشارالاردى تەگىن الىپ وتىرعان پاتسيەنتتەر بار. ولاردىڭ ورنىندا ەرتەڭ ءبىزدىڭ دە جاقىنىمىز بولۋى مۇمكىن عوي. قازىر ايما-اي اۋدارىپ وتىرعان جارنانى وزىمە بولسىن, وزىمە عانا جۇمسالسىن دەپ ۇسىنىس ايتاتىندار تابىلادى. بەتى اۋلاق, وقىس جاعدايدا ءسىزدىڭ الگى اي سايىن اۋدارىپ وتىرعان جارناڭىز كۇردەلى ەمشاراعا جەتەر-جەتپەسىنە كىم كەپىلدىك بەرەدى؟ ال مەديتسينالىق كو­مەك­تىڭ ساپاسىنا قاتىستى ماسەلەلەرگە جاۋاپتى – ءوزىڭىزدىڭ تىركەلگەن مەديتسينالىق ۇيىم. دەمەك, ساپاعا قاتىستى سۇراققا تىكەلەي ەمحانا جاۋاپ بەرەدى.

سيتۋاتسيالىق-تالدامالىق ور­­تا­لىقتىڭ جۇمىسىنا قانىق­قان سوڭ, كەزەك سۇراق-جاۋاپقا كەلدى. مۇندا ءبىرىنشى ساۋال جۋىر­دا ءمامس جۇيەسىن وزگەرتۋ تۋرالى جاريالانعان پەتيتسياعا قاتىستى بولدى. وعان اپتا ىشىندە 1 700-دەن اسا ازامات قول قويىپ ۇلگەرىپتى.

– ءبىز پەتيتسيامەن تانىستىق. پەتيتسيانى قاراۋدىڭ ارنايى بەكىتىلگەن ءتارتىبى بارىن بىلە­سىز­دەر. وندا بەلگىلى ءبىر ۋاقىت شەڭبەرىندە 50 مىڭنان اسا دا­­ۋىس جينالۋى شارت. كەيىن جۇمىس توبى قۇرىلىپ, مينيسترلىك پەتيتسيانى قاراستىرادى. سوندىقتان قازىردەن پەتيتسياعا قاتىستى پىكىر بىلدىرگەنىمىز ورىنسىز دەپ ويلايمىز. قالاي دەگەندە دە بارلىعى ۋاقىت ساتىمەن, ەرەجەگە ساي وتكەنى دۇرىس. كەزى كەلگەندە بارلىعىمىز سول وتىرىسقا قاتىسىپ, ماسەلەنى ونلاين رە­جىم­دە اشىق تالقىلايمىز دەپ ويلاي­مىز, – دەپ قىسقا قايىردى قور باسشىسى.

كەزدەسۋدە قور باسشىسىنا تىلشىلەر قويعان نەگىزگى ساۋال­دار­دىڭ ءبىرى مەديتسينالىق مە­كە­مەلەردى قارجىلاندىرۋعا قاتىستى بولدى. سەبەبى قازىر­دە قار­جىلاندىرۋ باياۋ ءجۇرىپ جاتقان سوڭ, كەيبىر مەدي­تسي­نالىق مەكەمەلەرگە سالماق تۇسە باستاعانعا ۇقسايدى. بۇل اقپاراتتى ءا.سقاقوۆ تا راستاپ, كەمشىلىكتىڭ ءبىرىنشى سەبەبىن جىل باسىندا تولەم جاسايتىن اقپاراتتىق جۇيەنىڭ بولماۋىنان دەپ ءتۇسىندىردى. ەندى اقپاراتتىق جۇيە ىسكە قوسىلعان سوڭ, قازىر دە ول جۇيە بويىنشا كىنارات جوق ەكەن. دەسەك تە ەكىنشى ماسەلە, قارجىنىڭ جەتىسپەۋى دە بار. قور باسشىلىعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قار­جى تۇسكەن سوڭ, بىرەر ايدىڭ كولە­مىن­دە مەديتسينالىق مەكەمە­لەردىڭ الدىنداعى بەرەشەكتى تو­لىق وتەۋگە نيەتتى ەكەنىن ايتىپ سەندىردى. ياعني قوردا جىل باسىندا تولەم جاسايتىن قۇرال بولماسا, كەيىنگى ايلاردا رەس­پۋب­لي­كالىق بيۋدجەتتەن قارجى الۋ ءبىراز قيىندىق تۋدىرىپتى.

جۇيەنى تاعى قالاي جەتىلدىرۋگە بولادى؟

كەيىنگى ساۋال وسىعان دەيىن تالاي مارتە ايتىلعان مەديتسي­نا­لىق ۇيىمدارداعى «جالعان جازبا» تۋراسىندا ءوربىدى.

– ءيا, مۇنداي قاتەلىك بارلىق ەمحانادا تىركەلدى دەمەسەك تە, بولعانى راس. سوندىقتان ءبىز اي سايىن ساراپتاما جۇرگىزەمىز. كورسەتىلگەن ءاربىر قىزمەتتىڭ شىنايىلىعىن ناقتىلاۋعا تى­رى­سامىز. مىسالى, مونيتورينگ ناتيجەسىندە تۇرعىندارعا كور­سەتىلگەن 400 ميلليوننان اسا مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ ىشىنەن 66 مىڭى مۇلدە كورسەتىلمەگەن قىزمەت ەكەنىن بىلدىك. ءبىز بۇل شارۋانى مىقتاپ قولعا الىپ جاتىرمىز. بىزدىڭشە, مۇنى تۇبەگەيلى رەتتەۋ ءۇشىن ءالى دە بولسا تسيفرلاندىرۋدى كۇشەيتۋ قاجەت. اۋەلى پاتسيەنتتەردىڭ وزدەرى ىقتيات بولسا دەپ ويلايمىز. ويتكەنى كورسەتىلگەن قىزمەتتىڭ رەتىن پاتسيەنتتەن ارتىق ەشكىم بىلمەيدى. ايتپاقشى, بۇگىندە قاناتقاقتى جوبا رەتىندە بىرەر جۇمىستار ىسكە اسىپ جاتىر. كەلەر جىلدارى ءبىز بيومەتريا, الاقان, FACE ID-ءدى ەنگىزە باستايمىز دەپ وتىرمىز. بۇل ەندى بۇكىل ەمحانادا ءا دەگەننەن ەنگىزىلمەسە دە كەزەڭ-كەزەڭىمەن ءبارى وسىعان قوسىلۋى كەرەك. «جالعان جازبالاردان» قۇتىلۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى تسيفرلاندىرۋ دەپ ويلايمىز, – دەيدى ءا.سقاقوۆ ءسوزىن جالعاپ.

ءيا, بايقاپ وتىرعاندا­رى­ڭىزداي, مەديتسينالىق مەكەمە­لەر­دەگى كەيبىر كەمشىلىكتەر توتە ءمامس-كە تيەدى. قور باسشىلىعى ايتقانداي, حالىق دەنساۋلىعى قوس تاراپتىڭ دا نەگىزگى مىندەتىنە كىرەتىنىن ەسكەرسەك, ەكى جاق بىرى­نەن ءبىرى ءمىن ىزدەمەي, بارلىق شارۋانى بىرلەسىپ, ۇيلەسىمدى ىسكە اسىرعاننان ارتىعى جوق.

كەزدەسۋدە قور باسشىسىنا «Egemen Qazaqstan» گازەتىنەن دە بىرەر سۇراق قويىپ, جاۋاپ العان ەدىك. ءبىرىنشى ساۋالىمىز مە­دي­تسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىن تاعى قالاي جەتىلدىرەمىز دەگەن سي­پاتتا وربىسە, ەكىنشىسى, ەمحانادا ەسىكتەن-ەسىككە سابىلىپ دارىگەرلەرگە توتە كىرە الماي جۇرگەن پاتسيەنتتەر تۋرالى بولدى. اقىرى ساۋالدىڭ بارلىعى ءمامس-كە كەلىپ جاتقان سوڭ, الداعى جىلدارى مەديتسينالىق مەكەمەلەردى قوردىڭ قاتاڭ باقى­لاۋىنا قۇزىرەت بەرۋ كەرەك شىعار دەگەن ۇسىنىسىمىزدى دا قوسىپ قويدىق. ءا.سقاقوۆتىڭ ءبىز­دىڭ ساۋالعا قاتىستى جاۋابىن تومەندە كەلتىرىپ, سونىمەن تۇيىندەگەندى ءجون كوردىك.

– مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسى تۋرالى ساۋالعا توقتالسام, بۇل – ۇلكەن ماسەلە. ساپانى قام­تا­ماسىز ەتۋگە قوردىڭ قۇزى­رەتى جەتكىلىكسىز. حالىققا تىكەلەي قور ەمەس, مەديتسينالىق مەكەمەلەر قىزمەت كورسەتەدى عوي. سوندىقتان مۇندا مەديتسينا مامانىنىڭ بىلىكتىلىگىنە قاتىستى سۇراقتار تۋادى. ارينە, ءبىرىنشى كەزەكتە مەدي­تسينالىق ۇيىمدا كەرەك-جاراق­تىڭ بارلىعى تۇگەل بولۋى كەرەك. ءبىزدىڭ مەديتسينالىق مەكەمەلەرمەن جاساعان كەلىسىمشارتتا بىرنەشە مىندەت كوزدەلگەن. بىز­دىكى – مەملەكەتتىك باقىلاۋ ەمەس. ءبىز كەلىسىمشارت بويىنشا مەدي­تسينالىق ۇيىمدارمەن سەرىك­تەس رەتىندە تىزە قوسىپ جۇمىس ىستەيمىز. ارينە, قاتە-كەمشى­لىك­تەردى بايقاساق, تۇزەتۋىن سۇرايمىز. الايدا ءبىز كوبىنە قار­جى مونيتورينگ جاعىنا با­سىم­دىق بەرەمىز. ال مەدي­تسينالىق, كلينيكالىق تەكسەرىس­پەن مينيسترلىك, مينيسترلىكتىڭ ىشىن­دەگى كوميتەت اينالىسادى. ولار­عا دا وتانداستار ارىز-شاعىم قالدىرىپ, ءوز قۇقىن قور­­عاۋعا بولادى. نەگىزى شاعىم­دار تۋرالى تالداۋدى كورسەتتىك قوي. «يلەگەنىمىز ءبىر تەرىنىڭ پۇشپاعى» بولعان سوڭ وسى شاعىمداردى باسشىلىققا الىپ, مەديتسينالىق مەكەمەلەرمەن بىرلەسىپ, الدىمەن مەديتسينالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدىگىن ارت­تى­رۋعا كۇش سالۋ قاجەت دەپ ەسەپ­تەي­مىن. ەكىنشى, كورسەتىلەتىن كومەكتىڭ ساپاسى جوعارى بولۋى شارت دەپ تالاپ قويىپ وتىر­مىز. سوندىقتان سالاداعى كەمشىلىكتەردى تۇزەتەمىز دەسەك, ەكى جاقتان كەمشىلىك ىزدەمەي, ناقتى ناتيجەگە, ساپاعا جۇمىس ىستەۋ قاجەت. ءارى بارىنشا وسى قاعيدامەن جۇمىس ىستەپ كەلەمىز», دەدى ءا.سقاقوۆ.