– بىردە-ءبىر كىتابىڭدى شىعارىپ بەرمەگەن باسپانىڭ ديرەكتورى تۋرالى قانداي جىلى لەبىز بىلدىرۋگە بولادى؟..
«فوليانتتان» حابارلاسىپ: «جىل باسىندا ديرەكتورىمىز نۇرلان سارسەنبى ۇلى ەلۋگە تولاتىن ەدى. سوعان وراي شاعىن جيناق دايىنداپ, تارتۋ ەتپەكپىز. قىسقاشا جىلى لەبىز ءبىلدىرۋىڭىزدى سۇرايمىز», دەپ تەلەفون سوعىلعاندا ايتقان بۇل ءسوزىمىز, ارينە, ءازىل. ال شىنتۋايتىنا كوشسەك, ءوزىمىز كوپتەن بىلەتىن, كوپ قىرلى قىزمەتىنە دە, سىرلى مىنەزىنە دە سىرتتاي ءسۇيسىنىپ جۇرەتىن باۋىرىمىز نۇرلان يسابەكوۆتىڭ ەر جاسىنىڭ بيىگىنە كوتەرىلۋى ءبارىمىزدى قۋانتاتىن جاي.
كىتاپ باسپاسىنىڭ باسشىسى بولۋ قاي زاماندا دا ابىرويلى جۇمىس سانالعان. باسپاگەرلەر قاي كەزدە دە قۇرمەتتەلگەن. كەشەگى كەڭەستىك كەزەڭدە دە سولاي ەدى. ءار سوزگە شۇقشيىپ, جول مەن جولدىڭ اراسىنا سىعىرايا قارايتىن تسەنزۋرالى قوعامدا كىتاپ شىعارۋدىڭ ماشاقاتى كوپ ەكەنى راس. سونىمەن بىرگە ول كەزدە ءار باسپانىڭ قاداعالاۋشىسى دا, قامقورشىسى دا بولا بىلەتىن گوسكوميزدات دەگەن مىقتى مەكەمە بار ەدى. الگى مەكەمەنىڭ ارقاسىندا باسپاگەرلەر قاۋىمى نەگىزىنەن تازا شىعارماشىلىقپەن اينالىساتىن. قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسى, سىياقىسى ماسەلەلەرى – باسپا, كىتاپ ساۋداسى جانە پوليگرافيا ىستەرى جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميتەت دەگەن سالاقۇلاش اتى بار وكىلەتتى ورگاننىڭ قۇزىرەتىندە. باسپاحانالار جۇمىسىن جاڭاعى مەملەكەتتىك كوميتەت ۇيىمداستىرىپ, ۇيلەستىرىپ وتىرادى. قاجەتتى قاعازدى تابۋ, كىتاپتى ءتيىستى تارالىممەن باسىپ شىعارۋ سولاردىڭ شارۋاسى. كىتاپتاردى ساتۋمەن «كازپوترەبسويۋز» بەن «كازكنيگا» اينالىسادى. ولاردى كىتاپحانالارعا جەتكىزۋگە دە قينالىپ جاتپايسىز – بيبكوللەكتور دەگەن مەكەمە تاعى بار. جارنامالاۋعا دا جانىڭىز قينالمايدى – «كىتاپ جارشىسى», «درۋگ چيتاتەليا» دەگەن گازەتتەر اپتا سايىن جارىق كورەدى, شىعارعان كىتاپتارىڭىزدىڭ ءتىزىمىن ۇقىپتى تۇردە جىبەرىپ تۇرساڭىز بولدى. باسپا ديرەكتورى ۇجىمىنا يە بولىپ, قولجازبالاردىڭ ۋاقتىلى قولعا ءتيۋىن, تيىسىنشە رەداكتسيالانۋىن, كەستەدەن قالدىرىلماي باسپاحاناعا تاپسىرىلۋىن قۇنتتاپ, قاداعالاپ وتىرسا جەتىپ جاتىر.
ال قازىر شە؟ قازىر باسپا ديرەكتورىنىڭ باس قاتىراتىن شارۋاسى شاش ەتەكتەن. باسپا ديرەكتورى وسى سالانىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ايقىندايتىن زاڭنامالىق جانە ءنورماتيۆتى قۇقىقتىق اكتىلەردى, باسشىلىققا الىناتىن ماتەريالداردى, باسپا قىزمەتىنىڭ وسى زامانعى وزىق تاجىريبەسىن بەس ساۋساقتاي بىلۋگە ءتيىس, ادەبيەتتەر شىعارۋدىڭ جوسپارىن قۇراۋدىڭ, كىتاپ باسۋدىڭ رەداكتسيالىق جانە وندىرىستىك ۇدەرىستەرىنىڭ رەتىن, اۆتورلارمەن كەلىسىمشارتتار, پوليگرافيالىق جانە بەزەندىرۋ جۇمىستارىن اتقارۋعا ەڭبەك شارتتارىن جاساۋدىڭ ءتارتىبىن, ەڭ باستىسى – باسپا ءىسىنىڭ ەكونوميكاسىن جەتە مەڭگەرۋگە ءتيىس, تۇتىنۋشىلاردىڭ سۇرانىمىن, ءونىم وتكىزۋ بازارىنىڭ جاي-كۇيىن زەرتتەۋگە ءتيىس, اۆتورلىق قۇقىقپەن جاقسى تانىس بولىپ, قالاماقى تولەۋدىڭ ءجون-جوسىعىن ساقتاۋعا ءتيىس, قولجازبالاردى وندىرىسكە وتكىزۋدىڭ, باسپاحاناعا بەرىلەتىن كوررەكتۋرا باسپا-تاڭبالارىن دايىنداۋدىڭ ءتارتىبىن, پوليگرافيا ءوندىرىسىنىڭ تەحنولوگياسىن, ەڭبەكتى ۇيىمداستىرۋ جولدارىن, ەڭبەك زاڭدىلىعىن جاقسى بىلۋگە ءتيىس. «تيىستەردىڭ» ءتىزىمىن وسىلايشا جالعاستىرا بەرۋگە بولادى. بۇگىندە باسپا ديرەكتورى ءارى باسپاگەر, ءارى مەنەدجەر, ءارى ەكونوميست بولۋعا ءتيىس.
قاتپار-قىرتىسى قالىڭ مۇنداي قىزمەتتى بىلىمىنە بىلىگى ساي, بۇگىنگى زامانعى باسپا ءىسىنىڭ ەڭ ۇزدىك ۇلگىلەرىنەن ۇنەمى ۇيرەنىپ وتىراتىن باسشى عانا ابىرويمەن اتقارا الاتىنى انىق.
نۇرلان يسابەكوۆ – سونداي باسشى. ءوزىن سىيلايتىن, ءوزىنىڭ ءسوزىن سىيلايتىن ءار اۆتور-اق كىتابىم وسىندا باسىلسا ەكەن دەيتىن باسپانىڭ باسشىسى.
«فوليانتتىڭ» جۇمىسىن تالايدان كورىپ كەلەمىز. اۋەلگى بەتتە «مەنىڭ وتانىم – قازاقستان» اتالاتىن ولكەتانۋ سەرياسىنان قالاۋبەك تۇرسىنقۇلوۆتىڭ «قازىعۇرت» كىتاپ-البومىنىڭ قولجازباسىن جەرىنە جەتكىزۋ ىسىنە (اسىل اعامىز اقىرى كىتابىنىڭ جارىققا شىققانىن كورە الماي-اق ومىردەن ءوتىپ كەتتى) ارالاسقان تۇستا ونداعى قىزمەتكەرلەردىڭ جاۋاپتىلىعىنا, ۇقىپتىلىعىنا سۇيسىنگەنبىز, كەيىننەن البومدى تاراتۋ, ساتۋ كەزىندە اۋداندىق اكىمدىكپەن, قازىعۇرتتىق كاسىپكەرلەرمەن قاندايلىق ىسكەرلىك بايلانىس ورناتقانىن كورىپ, ۇسىنىقتىلىعىنا ءتانتى بولعانبىز. مۇنداي رازىلىقتى سول سەريادان شىققان « ۇلىتاۋ», «ويىل», «ەرەيمەنتاۋ», «وتىرار», «باياناۋىل», «كاتونقاراعاي», «شيەلى», «سىرداريا» دەگەن سياقتى كىتاپ-البومدار اۆتورلارى دا ايتارىنا كۇماندانبايمىز. ول كىتاپتارداعى پوليگرافيالىق مادەنيەت, بۇگىنگى زامانعا ساي ديزاين, جەر بەدەرىن, فلورا مەن فاۋنانى ايشىقتى اشاتىن فوتولار, تاريحي-مادەني جادىگەرلىكتەر, ءوڭىر ءومىرىن ورنەكتەيتىن ءماندى ءماتىن قانداي بيىك تالاپقا دا ساي تۇرا الادى. بۇل باعانى «مۇستافا شوقاي», «قاجىمۇقان», «قاليبەك قۋانىشباەۆ», «قانىش ساتباەۆ», «ەرمۇحان بەكماحانوۆ», «ەبىنەي بوكەتوۆ» سياقتى ء(وزىمىز كورگەندەردى عانا ءتىزىپ وتىرمىز) كىتاپتاردىڭ باسىن قوسقان «نارتۇلعا», «زاۋرەش», «قازاق ءۆالسى», «جاس قازاق», «جيىرما بەس» سياقتى كىتاپتاردى بىرىكتىرەتىن «ءان-تاعدىر» سەريالارىنا قاتىستىرىپ تا بەرۋگە بولادى.
ءبىزدىڭ ەرەكشە ايتارىمىز – پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان «مادەني مۇرا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ اياسىنداعى «بابالار ءسوزى» سەرياسى. باعدارلاما تۇجىرىمداماسى جاسالىپ, وعان ەنەتىن كىتاپ سەريالارىنىڭ اتاۋى انىقتالىپ, تىزىمدەرى بەكىتىلگەن ەڭ جاۋاپتى تۇستا, ياعني 2003-2004 جىلداردا اقپارات ءمينيسترى قىزمەتىن اتقارعان جايىمىز بار. سوندا باعدارلاماداعى كىتاپ سەريالارىنىڭ ەڭ سۇبەلىسىن, ەڭ قوماقتىسىن (قازاق فولكلورىنىڭ 100 تومدىعىن!) ەلوردادا جاڭا عانا قۇرىلىپ, قۇلاشىن ەندى-ەندى جايا باستاعان جاس باسپاعا – «فوليانتقا» سەنىپ تاپسىرعانىمىزعا بىرەۋلەر تاڭدانعان, بىرەۋلەر شامدانعان. بىراق ءبىز ول شەشىمدى باسپانىڭ سالعان بەتتەن سونى سوقپاقپەن جۇرگەن قادامىنا قاراپ قابىلداعان بولاتىنبىز. سەريانىڭ العاشقى تومدارىنىڭ ءوزى قاتەلەسپەگەنىمىزدى قاپىسىز كورسەتىپ بەردى. اكادەميك سەيىت قاسقاباسوۆتىڭ باسشىلىعىمەن م.و.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىندا دايىندالعان ونداعان مىڭ بەتتىك ماتەريالداردى وقۋ, كوررەكتۋرادان وتكىزۋ, بەتتەۋ, تەرىمنەن كەيىن تەكسەرۋ, تۇپتەۋ سياقتى قات-قابات جۇمىستاردىڭ سونشالىقتى جاۋاپتىلىقپەن اتقارىلۋى ءار تومنىڭ ءار بەتىنەن كەلىستى كورىنىپ تۇر دەۋدىڭ ارتىقتىعى جوق. حالىقتىڭ باعا جەتپەس قىمبات قازىناسىنىڭ باسىن قوسقان وسى 100 تومنىڭ ءبىرىنشى تومىنان ءجۇزىنشى تومىنا دەيىن سەريا اتى مەن نومىرلەرىنىڭ ميلليمەترلىك دالدىكپەن, سىزىقپەن سىزعانداي ءتۇزۋ شىعۋى, بىردە-ءبىر جەردە مۇقابا ءتۇسىنىڭ ءسال دە بولسا رەڭكى اۋىسۋىنا, قاعاز ساپاسىنىڭ الماسۋىنا, ءماتىن قارىپتەرىنىڭ وزگەرىسكە تۇسۋىنە, جول ارالىعىنىڭ بۇزىلۋىنا جول بەرىلمەۋىنە, عىلىمي تەكستولوگيا تالاپتارىنىڭ بۇلجىتپاي ساقتالعانىنا قايران قالاسىز. باس-اياعى ون جىلعا (2004-2013) سوزىلعان مۇنداي بىرەگەي جوبانىڭ ساعات تىلىندەي سىرتىلداعان ساۋاتتى دا جاۋاپتى جۇمىستىڭ ارقاسىندا عانا ۋاقتىلى ءارى ساپالى اتقارىلا الاتىنى انىق ەدى. وسىنىڭ بارىندە ۇيىمشىل ۇجىم باسشىسى نۇرلان سارسەنبى ۇلىنىڭ ەڭبەگى ەرەكشە.
100 تومدىق «بابالار ءسوزى» سەرياسى – ءبىزدىڭ حالىقتىق ۇلى قازىنامىزدىڭ عاجايىپ بايلىعى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە وتاندىق كىتاپ ءوندىرىسىنىڭ بۇعان دەيىنگى ەڭ ءىرى جەتىستىگى, قازاقستانداعى باسپا ءىسىنىڭ الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرىلگەندىگىنىڭ داۋسىز ءدالەلى, ءبىزدىڭ ۇلتتىق ورتاق ماقتانىشىمىز.
نۇرلان 100 تومدىق قازاق فولكلورىن جارقىراتىپ شىعارىپ قانا قويعان جوق. استاناداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا وتكەن ءبىر باسقوسۋدا جەر جۇزىندە فولكلور بايلىعىن مۇنداي كولەمدە جيناپ, باستىرعان قازاقتان باسقا حالىق جوقتىعىن, بۇل بىرەگەي باسىلىمدى بارىنشا كەڭ كولەمدە ناسيحاتتاۋ قاجەتتىگىن, ناقتىلاعاندا – ماينداعى فرانكفۋرت قالاسىندا وتەتىن دۇنيەجۇزىلىك كىتاپ كورمە-جارمەڭكەسىندە الەمدىك تۇساۋكەسەر ءوتكىزۋ ورىندى بولاتىنىن ايتقان ءبىزدىڭ ۇسىنىسىمىزدى قولداعان حالىق قالاۋلىسى الدان سمايىلدىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالى بويىنشا ءتيىستى وكىلەتتى ورگان ءوزى ءتيىستى شەشىم قابىلداي تۇرا, جەمە-جەمگە كەلگەندە مينيسترلىك بيۋدجەتىنە ونشا سالماق سالمايتىن قارجىنىڭ ءوزىن تابا الماي, شاراسىزدىق كورسەتىپ قالعاندا تاعى ازاماتتىق تانىتتى. بار شىعىندى ءوز موينىنا الىپ, اسا تانىمال كورمە-جارمەڭكەدە تۇساۋكەسەر ۇيىمداستىردى, قازاقستاندىق عالىمداردىڭ, باسپاگەرلەردىڭ ءبىر توبىن گەرمانياعا الىپ بارىپ قايتتى. ءسويتىپ, ءوزى باستاعان ءىستىڭ نۇكتەسىن ءوزى قويدى.
وسىنداي الىمدىلىققا, وسىنداي ازاماتتىققا قالاي ريزا بولمايسىز؟ ارينە, ريزا بولاسىز.
نەگىزىندە, «ەگەمەن قازاقستان» مەن «فوليانتتىڭ» بايلانىسى بەرىك. «ەتجەڭدى» «ەگەمەن قازاقستان» كىتاپتارىن جىلما-جىل باسىپ بەرۋمەن كەلەدى. لوندون وليمپياداسىنان كەيىن ىلە-شالا دايىندالعان «ولجالى وتىزىنشى وليمپيادا» جيناعىن جەدەل شىعاردى. وسى جاقىندا عانا ەلباسىمىزدىڭ ۇلىتاۋداعى تاريحي سۇحباتى تۋرالى تولعانىستاردان قۇراستىرىلعان «ۇلت ۇياسىنداعى ۇلاعات» كىتابىن دا تەز قولعا تيگىزدى. بۇل باسپانىڭ جەدەعابىلدىعى ءتىپتى بولەكشە. باسۋعا 2014 جىلعى 20 قاراشادا قول قويىلعان كىتاپتاعى ەڭ سوڭعى ماقالا گازەتتە 14 قاراشادا جاريالانعان. سوندا قولجازبانى وقۋعا, كوررەكتۋرادان وتكىزۋگە, بەتتەۋگە نەبارى ءبىر اپتا جۇمسالعانى عوي. ال باسۋعا 20 قاراشادا قول قويىلعان كىتاپتىڭ باسپادان شىعۋىنا نەبارى ءبىر اپتا جۇمسالعانىن, وسىنىڭ ارقاسىندا تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنىنىڭ قارساڭىندا جيناقتى ەلباسىنا جەتكىزىپ بەرگەنىمىزدى قالاي رازىلىقپەن ايتپاسپىز؟
ەر جاسىنا جاڭا جەتكەن اسىل ازاماتتىڭ الار اسۋلارى ءالى الدا.
ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ.
استانا.
