سالا كورسەتكىشتەرى وسەدى
وڭىردە ۇكىمەت باسشىسىنا الاكول اۋدانى ءۇشارال قالاسىنىڭ اۋەجايىندا رەكونسترۋكتسيالاۋ ناتيجەسىندە ءىرى اۋە كەمەلەرىن قابىلداي باستاعان ۇشۋ-قونۋ جولاعىنىڭ جۇمىسى تۋرالى باياندالدى. نىسان تۋريستىك اعىننىڭ ءوسۋىن ەسكەرە وتىرىپ, ءتۋريزمدى دامىتۋ ءۇشىن ەرەكشە ماڭىزعا يە. بۇگىندە استانا, الماتى, تالدىقورعان قالالارىنا رەيستەر ورىندالادى. بيىل اۋە رەيستەرىن سۋبسيديالاۋعا 653 ملن تەڭگە ءبولىندى, بۇل قۇنى 8-18 مىڭ تەڭگە بولاتىن 20 مىڭعا جۋىق بيلەتتى ساتۋعا مۇمكىندىك بەردى.
جەتىسۋ وبلىسىنىڭ اكىمى بەيبىت يساباەۆ پرەزيدەنتتىڭ بيىلعى ماۋسىم ايىندا ءتۋريزمدى دامىتۋ بويىنشا وتكەن كەڭەستە بەرگەن شاعىن اۆياتسيانى دامىتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا وتكىزۋ قابىلەتى ساعاتىنا 75 جولاۋشىنى قۇرايتىن ءۇشارال قالاسى اۋەجايىنىڭ قوسىمشا تەرمينالى قۇرىلىسىنىڭ جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاماسى ازىرلەنىپ جاتقانىن باياندادى. قازىرگى ينفراقۇرىلىمدى ەسكەرە وتىرىپ, نىساندار ساعاتىنا 125 جولاۋشىعا قىزمەت كورسەتەتىن بولادى. جالپى, وتكەن جىلى وڭىرگە 2 ملن دەمالۋشى كەلگەن, 17 جاڭا تۋريزم نىسانى ىسكە قوسىلىپ, 3,5 ملرد تەڭگە جەكە ينۆەستيتسيا تارتىلعان. تۋريزم سالاسىن ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن ۇكىمەت باسشىسى ينۆەستيتسيا تارتۋ جانە ءتيىستى ينفراقۇرىلىم قۇرۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋدى تاپسىردى.
جارتىجىلدىق قورىتىندىسىنا سايكەس جەتىسۋ وبلىسىنىڭ قىسقامەرزىمدى ەكونوميكالىق ينديكاتورى 110,7%-دى قۇرادى. ماسەلەن, ساۋدا-ساتتىق كولەمى – 23%-عا, قۇرىلىس جۇمىسىنىڭ كولەمى – 33,8%-عا نەمەسە 1,3 ەسە, بايلانىس 7,5%-عا ارتتى. جالپى, ءوڭىر الەۋەتىن اگروونەركاسىپ كەشەنى, وڭدەۋ ونەركاسىبى جانە لوگيستيكا قۇرايدى.
ۇكىمەت باسشىسى ولجاس بەكتەنوۆ بيىل ءوڭىردىڭ اوك سالاسىن قارجىلاندىرۋ كولەمى ۇلعايتىلعانىن اتاپ ءوتتى. شاعىن جانە ورتا بيزنەس نەسيەلەرى بويىنشا پايىزدىق مولشەرلەمەنى سۋبسيديالاۋدى ارتتىرۋعا 23 ملرد تەڭگە قاراجات اۋدارىلدى. وسىعان بايلانىستى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە اكىمدىكپەن بىرلەسىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى مەن قايتا وڭدەۋ سەكتورىن دامىتۋعا باسا نازار اۋدارۋ تاپسىرىلدى.
وڭىردە جالپى وڭىرلىك ءونىم ۇلەسى 11,2%-دى قۇرايتىن وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ ماقساتىندا پرەمەر-ءمينيستردىڭ تاپسىرماسى بويىنشا قولدا بار وندىرىستىك كورسەتكىشتەردى كەڭەيتۋ جانە تولىق قۋاتقا شىعارۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. اتالعان شارالار «الاتسەم», «قاينار اكب», «الماز كەراميكس», «ASMA Indastrial», «SSا Feed Mills», «مايامي سولار», «سۋففلە قازاقستان ۋىت زاۋىتى», «اقسۋ قانت زاۋىتى» جشس-نى قامتيدى. سونداي-اق بۇعان دەيىن توقتاپ تۇرعان «جەتىسۋ ماجيكو اگروكەشەنى» كاسىپورنىن ىسكە قوسۋ جۇمىستارى پىسىقتالىپ جاتىر. وبلىستا 29 مىڭنان اسا ادام جۇمىس ىستەيتىن, 554 ونەركاسىپ كاسىپورنى (ونىڭ ىشىندە 11-ءى – جۇيە قۇراۋشى كاسىپورىن) بار. بيىل 1,5 مىڭنان استام جۇمىس ورنىن قۇرىپ, 58 ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. جالپى, جىل باسىنان بەرى 1,4 ەسە وسىممەن 136,6 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلدى, ونىڭ ىشىندە جەكە ينۆەستيتسيالار 2 ەسە – 103,5 ملرد تەڭگەگە دەيىن ارتتى. 2024 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 375 ملرد تەڭگە كولەمىندە ينۆەستيتسيا تارتۋ جوسپارلانعان.
ينۆەستيتسيا تارتۋ – باستى ماسەلە
ۇكىمەت باسشىسى جاڭا ءوندىرىس ورىندارىن اشۋ ءۇشىن ينۆەستورلاردى تارتۋ جۇمىسىن كۇشەيتۋدى تاپسىردى. ەكونوميكاعا ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ نەگىزگى فاكتورى – ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ بويىنشا قابىلدانعان شارالار.
بيىل «تالدىقورعان – ءۇشارال» (287-615 كم) جانە «سارىوزەك – كوكتال» (45-68 كم) رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوجول ۋچاسكەلەرى پايدالانۋعا بەرىلەدى. «لەپسى – بالقاش كولى» (0-27 كم) اۆتوجولىندا جوندەۋ جۇمىستارى تولىق اياقتالدى. جىل سوڭىنا دەيىن «الماتى – وسكەمەن – لەپسى – اقتوعاي» اۆتوموبيل جولىنىڭ 90 شاقىرىمى اسفالتپەن جابىلادى, قالعان 15 شاقىرىمىنا 2025 جىلعى تۋريستىك ماۋسىمعا دەيىن توسەلەدى. بيىلعى جوسپار – 182 شاقىرىم وبلىستىق ماڭىزى بار جولدار مەن 54 ەلدى مەكەننىڭ ىشكى كوشەلەرىن جوندەۋ. جالپى, جىل سوڭىنا قاراي وبلىستا ەكىنشى جانە ءۇشىنشى ساناتتاعى 336 كم جول اشىلادى, بۇل جاقسى جانە قاناعاتتانارلىق جاعدايداعى وبلىستىق ماڭىزى بار اۆتوجولداردىڭ ۇلەسىن 93%-دان 95%-عا دەيىن ارتتىرادى.
الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمنىڭ جاي-كۇيىن جاقسارتۋدىڭ وڭ ديناميكاسى اتاپ ءوتىلدى. ماسەلەن, جەتىسۋ وبلىسى قۇرىلعان ساتتەن باستاپ كۇردەلى جوندەۋ مەن جاڭاسىن سالۋدى تالاپ ەتەتىن الەۋمەتتىك نىساندار ورتا ەسەپپەن 50%-عا جاڭارتىلدى. بۇعان قوسا, جىل سوڭىنا دەيىن وڭىردە كەمىندە 349 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالۋ جوسپاردا بار. حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان توپتارى ءۇشىن 866 پاتەر ساتىپ الۋعا 13,4 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان.
ونەركاسىپتىك باستامالاردىڭ اياق الىسى
پرەمەر-مينيستر تالدىقورعان قالاسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋدە جەتىستىكتەر كورسەتكەن «JLC ءسۇت» ءسۇت ءوندىرۋ كاسىپورنىنا باردى. ءسۇت زاۋىتى – اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋمەن اينالىساتىن وڭىردەگى نەگىزگى كاسىپورىنداردىڭ ءبىرى. «JLC ءسۇت» جشس تسەحىنىڭ باسشىسى ءامينا ارىنبەكوۆا كاسىپورىننىڭ وندىرىستىك قۋاتى جىلىنا 25 مىڭ تونناعا جەتەتىنىن مالىمدەدى. جارتىجىلدىق قورىتىندىسى بويىنشا 5,4 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلدى. تاۋلىگىنە 80 توننادان 90 تونناعا دەيىن ءسۇت وڭدەلەدى, 62 ءونىم ءتۇرى شىعارىلادى. كاسىپورىندا 240 ادام جۇمىس ىستەيدى.
مۇندا ۇكىمەت باسشىسىنا اوك-ءتىڭ 2024–2026 جىلدارعا ارنالعان دامۋ جوسپارلارى تۋرالى اقپارات بەرىلدى. وسى كەزەڭدە جالپى قۇنى 33,2 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 31 ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋ كوزدەلگەن, ونىڭ 13 جوباسى بيىل ىسكە قوسىلادى. ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ كولەمى 3,6%-عا – 90 ملرد تەڭگەگە دەيىن ارتادى, سونداي-اق ەت (110,9 مىڭ توننا), ءسۇت (225,3 مىڭ توننا) جانە قانت (96 مىڭ توننا) ءوندىرۋ كورسەتكىشتەرىنە قول جەتكىزىلەدى دەپ كۇتىلىپ وتىر.
پرەمەر-مينيستر اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى مەن وبلىس اكىمدىگىنىڭ نازارىن اوك-دەگى بىرقاتار مىندەتكە اۋداردى. جەتىسۋ وبلىسى اۋىل شارۋاشىلىعىندا قانت قىزىلشاسىن (قر-داعى ۇلەسى – 42%), جۇگەرىنى (18%) جانە سويانى (72%) وندىرۋگە ماماندانعان. سالانى دامىتۋدىڭ 2022–2026 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارىنا سايكەس قانت قىزىلشاسىنىڭ القابىن 2026 جىلعا قاراي 15 مىڭ گەكتارعا دەيىن جەتكىزۋ قاجەت. اكىمدىككە تۇقىم قورىن جانە مينەرالدى تىڭايتقىشتاردىڭ جەتكىلىكتى كولەمىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندە شارالار قابىلداۋ تاپسىرىلدى.
«جەتىسۋ وبلىسى اگرارلى ءوڭىر بولىپ سانالادى. ۇكىمەت ءوڭىردىڭ اگروونەركاسىپ كەشەنىنە قاجەتتى قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. تەك بيىلدىڭ وزىندە 34,9 ملرد تەڭگە, ونىڭ ىشىندە 23,2 ملرد تەڭگە سۋبسيديا ءبولىندى. جالپى, ء«ىرى جوبالار» جانە «اۋىل اماناتى» باعدارلامالارى اياسىندا وبلىسقا 9,8 ملرد تەڭگە ءبولىندى. وسى باعدارلامالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىن جانە مال شارۋاشىلىعى ءونىمىن ءوندىرۋ جانە قايتا وڭدەۋ بويىنشا جاڭا كاسىپورىندار اشۋدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت», دەپ اتاپ ءوتتى ولجاس بەكتەنوۆ.
پرەمەر-مينيستر ەلىمىزدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن تەرەڭ وڭدەۋ كولەمىن ۇلعايتۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
بۇعان قوسا, جۇمىس ساپارى بارىسىندا ولجاس بەكتەنوۆ ءوڭىردىڭ ءىرى ونەركاسىپتىك كاسىپورنى – اۆتوموبيل اككۋمۋلياتورلارىن شىعاراتىن «قاينار اكب» زاۋىتىنا باردى. زاۋىت ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ 33,6%-ىن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, تالدىقورعان قالاسىنىڭ ەكونوميكاسىندا ماڭىزدى ءرول اتقارادى. وندىرىستىك قۋاتى – جىلىنا 3,6 ملن دانا. جۇمىس ىستەيتىن قىزمەتكەرلەر سانى – 1 212 ادام.
كاسىپورىندا بۇعان دەيىن پايدالانىلعان اككۋمۋلياتورلاردى ەكولوگيالىق قاۋىپسىز تۇردە ۋتيليزاتسيالاۋ جانە باتارەيالاردى فراكتسيالارعا – مەتالداندىرىلعان قورعاسىن, پاستا, پوليپروپيلەنگە ءبولىپ, قايتا وڭدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ جونىندەگى جوبانى ىسكە اسىرۋ تۋرالى باياندالدى. بۇل – قۇرامىندا قورعاسىن بار قوسىلىستاردىڭ قورشاعان ورتاعا زياندى اسەرىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
گازعا قوسىلۋدى باقىلاۋ كۇشەيتىلەدى
ساپار اياسىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان «تالدىقورعان – ءۇشارال» ماگيسترالدى گاز قۇبىرى قۇرىلىسىنىڭ بارىسىمەن تانىستى. ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 302,4 شاقىرىمدى قۇرايدى. جوبا اياسىندا 6 گاز بۇرۋ قۇبىرى مەن اۆتوماتتى گاز تاراتۋ ستانسالارىن سالۋ كوزدەلگەن. گاز قۇبىرىنىڭ وتكىزۋ مۇمكىندىگى – جىلىنا 385 ملن تەكشە مەتر گاز. «QazaqGaz» ۇك» اق باسقارما توراعاسى سانجار جاركەشوۆ نىسان «الماتى – تالدىقورعان» ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ قولدانىستاعى بىرىڭعاي جۇيەسىنىڭ قۇرامىندا پايدالانىلاتىنىن, قۇرىلىستى اياقتاپ, ىسكە قوسۋ 2026 جىلدىڭ سوڭىنا جوسپارلانىپ وتىرعانىن باياندادى.
جاڭا «تالدىقورعان – ءۇشارال» ماگيسترالدى گاز قۇبىرى 124 مىڭ تۇرعىنى بار اقسۋ, سارقان, الاكول اۋداندارىنىڭ 66 ەلدى مەكەنىن تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتەدى. قۇرىلىسى اياقتالىپ, ىسكە قوسىلعاننان كەيىن وبلىستى گازداندىرۋ دەڭگەيى 47,6%-دان 90%-عا دەيىن وسپەك.
پرەمەر-مينيستر جاڭا گاز قۇبىرى وڭىردەگى تۇرعىن ۇيلەردى, الەۋمەتتىك نىساندار مەن ونەركاسىپ كاسىپورىندارىن ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكپەن جانە تۇراقتى گازبەن قامتاماسىز ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇل ءوڭىردىڭ تۇراقتى دامۋىنا جانە تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋعا ىقپال ەتەدى. سونداي-اق ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتىڭ ارتۋى, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشىپ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋى قوسىمشا وڭ ناتيجە بەرمەك.
«مەملەكەت باسشىسى باستاماشىلىق ەتكەن اۋقىمدى ينفراقۇرىلىم جوبالارىن ىسكە اسىرۋعا ۇكىمەت ەرەكشە ءمان بەرەدى. ەكونوميكا ءۇشىن باسىم جوبالاردى قارجىلاندىرۋعا «سامۇرىق-قازىنا» جانە «بايتەرەك» حولدينگتەرى, ىشكى كاپيتال نارىعىنىڭ رەسۋرستارى مەن قاراجاتى, تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار مەن جەكە كاپيتال بەلسەندى تۇردە تارتىلىپ جاتىر. «سامۇرىق-قازىنا» قاراجاتى ەسەبىنەن 42 گازبەن قامتۋ جوباسىن ىسكە اسىرۋعا 10,4 ملرد تەڭگە ءبولىندى. بۇل جىل سوڭىنا دەيىن جەتىسۋ وبلىسىنداعى تاعى 30 ەلدى مەكەندى گازبەن جابدىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
كولىك-لوگيستيكا الەۋەتى ارتىپ كەلەدى
پرەمەر-مينيستر وڭىردەگى كولىك-لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمنىڭ ءىرى نىساندارىن دا ارالاپ كوردى. ءبىرىنشى جارتىجىلدىق قورىتىندىسى بويىنشا وبلىستا اۆتوكولىكپەن جۇك تاسىمالداۋدىڭ جىل باسىنداعى 55,7%-دان 6 ايدا 101,1%-عا دەيىن ءوسۋ ءۇردىسى بايقالىپتى. «Nur Zholy Customs Service» حالىقارالىق كولىك-لوگيستيكا ورتالىعىنىڭ اۋماعىندا ۇكىمەت باسشىسى «Cross-Docking» تەحنولوگياسىن قولدانۋ ارقىلى كولىك قۇرالدارىن ەسەپكە الۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسىمەن تانىستى.
ورتالىقتىڭ جۇمىسى ءترانزيتتى جەڭىلدەتۋ ءارى جەدەلدەتۋ ءۇشىن جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ارقىلى جۇك اينالىمىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. بۇل نىسان ەكونوميكانى مونوپوليادان ارىلتۋ اياسىندا مەملەكەتكە قايتارىلدى. بيىلعى قاڭتار ايىندا ورتالىق اۋماعىندا «Dostyk Customs Service» ۋاقىتشا ساقتاۋ قويماسى اشىلدى, ول «الاكول» اۆتوكولىك وتكىزۋ بەكەتىندە جۇكتەردى ءتيىمدى ءارى جىلدام كەدەندىك وڭدەۋگە جانە وتكىزۋ قابىلەتىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى. بۇگىنگى تاڭدا ورتالىقتىڭ وتكىزۋ قابىلەتى تاۋلىگىنە 150-200 اۆتوكولىكتى, قويمانىڭ ورتاشا تاۋلىكتىك جۇك اينالىمى 200-250 توننانى قۇرايدى. جۇك اينالىمىنىڭ الەۋەتى – جىلىنا 1,2 ملن توننا تاۋار.
سونداي-اق پرەمەر-مينيستر «الاكول» كەدەن بەكەتىنىڭ قىزمەتىمەن, جۇك كولىك قۇرالدارىن تاسىمالداۋدىڭ قولدانىستاعى سحەماسىمەن جانە وتكىزۋ بەكەتىن جاڭعىرتۋ بارىسىمەن تانىستى. جاڭعىرتۋ شەڭبەرىندە جەكە تۇلعالاردى, جۇكتى, تاۋارلار مەن كولىك قۇرالدارىن باقىلاۋ, سونداي-اق بايلانىس, دەرەكتەر بەرۋ جانە الماسۋ تەحنولوگيالارى ەنگىزىلەتىن بولادى. جالپى, وتكىزۋ قابىلەتى تاۋلىگىنە 200-250 جۇك كولىگىنەن 1000-عا دەيىن ۇلعايتىلادى. نىسان بيىل قىركۇيەك ايىنىڭ سوڭىندا پايدالانۋعا بەرىلەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.
ۇكىمەت باسشىسى كولىك-لوگيستيكا الەۋەتىن ودان ءارى دامىتۋدى جانە ءوسىپ كەلە جاتقان جۇك اعىنىن قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن ينفراقۇرىلىم قۋاتىن ارتتىرۋدى باقىلاۋدا ۇستاۋدى تاپسىردى. وتكەن جىلى قىتاي مەن قازاقستان اراسىنداعى ەكىجاقتى تاۋار اينالىمى 30%-عا ارتىپ, $31,5 ملرد-قا جەتتى. كەدەندىك راسىمدەردى جەڭىلدەتۋ قازاقستاننىڭ وڭىردەگى نەگىزگى ترانزيتتىك كولىك ءدالىزى رەتىندەگى پوزيتسياسىن ودان ءارى نىعايتۋعا سەرپىن بەرەدى. تيىمدىلىگى دالەلدەنگەن «Cross-Docking» سياقتى زاماناۋي تسيفرلىق شەشىمدەردى باسقا وڭىرلەردە دە ىسكە قوسۋ كەرەك ەكەنى اتاپ ءوتىلدى.
