حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىنا (حەۇ) قوسىلعان مەملەكەتتەر ادامنىڭ نەگىزگى قۇقىقتارىنا قاتىستى قاعيداتتاردى, ونىڭ ىشىندە 1970 جىلى قابىلدانعان ەڭ تومەنگى جالاقى تۋرالى كونۆەنتسيانى ساقتاۋعا ءتيىس. ياعني بۇل كونۆەنتسيا ەكونوميكالىق قىزمەتتىڭ بارلىق سالاسىن جانە جۇمىسشىلاردىڭ بۇكىل ساناتىن قامتيتىن ەڭ تومەنگى ەڭبەكاقى سوماسىن ايقىندايدى. قازىر قۇجاتتى 54 ەل راتيفيكاتسيالاعان. ال بۇرىنعى كەڭەستىك رەسپۋبليكالاردىڭ ىشىندە بۇل تىزىمدە تەك ارمەنيا مەن ازەربايجان بار. ەڭبەك مينيسترلىگى زاڭ جوباسىن قابىلداۋ تەرىس الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سالدارعا اكەلمەيتىنىنە, كەرىسىنشە, ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ جاقسارۋىنا ىقپال ەتىپ, ەڭ تومەن جالاقىنىڭ ءادىل دەڭگەيىن ورناتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىنە سەنىمدى. بۇل باعىتتا قۇجات حالىقارالىق ستاندارتتاردى ودان ءارى ەنگىزۋدى قامتاماسىز ەتىپ, ەلىمىزدىڭ شىن مانىندە وسى سالاداعى الەمدىك نورمالاردى ۇستاناتىنىن رەسمي تۇردە راستايدى.
131-كونۆەنتسياعا سايكەس, ونى قابىلدايتىن ەل ەتج ايقىنداۋ كەزىندە قىزمەتكەرلەر مەن ولاردىڭ وتباسىلارىنىڭ قاجەتتىلىكتەرىن, جالاقىنىڭ جالپى دەڭگەيىن, ەلدەگى ءومىر ءسۇرۋ قۇنىن جانە باسقا دا ماڭىزدى فاكتورلاردى ەسكەرۋگە مىندەتتى. ەتج زاڭ كۇشىنە يە جانە تومەندەتۋگە جاتپايدى. بۇل ەرەجەنى قولدانباۋ جاۋاپتى تۇلعالارعا سانكتسيالار سالۋعا اكەپ سوعادى. باپتىڭ 1-تارماعىنىڭ ەرەجەلەرى ساقتالعان جاعدايدا ۇجىمدىق كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋ ەركىندىگى تولىق قۇرمەتتەلەدى. كونۆەنتسيانىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرىنىڭ ءبىرى – ەتج بەلگىلەۋ ۇدەرىسىنە بارلىق مۇددەلى تاراپتى تارتۋ. ولاردىڭ قاتارىنا جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ, قىزمەتكەرلەردىڭ وكىلدەرى, سونداي-اق ەڭبەك ەكونوميكاسى سالاسىندا تانىلعان قۇزىرەتى بار تاۋەلسىز ساراپشىلار كىرەدى. بۇل ءتاسىل ماسەلەنى نەعۇرلىم تەڭ جانە ءادىل شەشۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
ەتج انىقتاۋ تاسىلدەرى ەل ەكونوميكاسىنىڭ, ەڭبەك نارىعىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە جانە باسقا فاكتورلارعا بايلانىستى. قازىرگى كەزدە الەمدىك تاجىريبە ەتج-ءنىڭ دۇرىستىعىن باعالاۋ ءۇشىن ءارتۇرلى كورسەتكىشتەردى پايدالانادى. ەڭ كوپ تاراعان كەيتس يندەكسىن (ەتج-ءنىڭ ەلدەگى ورتاشا جالاقىعا پايىزدىق قاتىناسى) حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمى ەل ۇكىمەتتەرىنە 50 پايىز دەڭگەيىندە ۇستاۋدى ۇسىنادى. سونىمەن قاتار كوپتەگەن الەۋمەتتىك باعدارلانعان ەلدەر بۇل كورسەتكىشتى ۇلعايتىپ تا جاتىر. مىسالى, كەيبىر ەۋرووداق ەلدەرىندە كەيتتس يندەكسى 60-70 پايىزعا دەيىن جەتسە, لاتىن امەريكاسىندا 88 پايىزدان اسادى. بىزدە 85 مىڭ تەڭگەنى قۇرايتىن ەتج-عا كەيتس يندەكسىن قولدانساق, ول شامامەن 30 پايىزدى كورسەتەدى ەكەن. حالىقارالىق قۇجاتتى قابىلداۋمەن ەتج سوماسى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيى نەگىزىندە ەمەس, جۇيەلىك ستاندارتتاردى باسشىلىققا الا وتىرىپ ايقىندالادى. دەمەك, ەلىمىز 131-كونۆەنتسياعا قوسىلىپ, كەيتس يندەكسى ورتاشا جالاقىنىڭ كەمىندە 50 پايىزىن قۇرايتىن بولسا, وندا ورتاشا جالاقى شىن مانىندە قانشا بولۋى كەرەكتىگىن ەسەپتەۋ وڭاي. وسى جىلدىڭ باسىندا جالاقىنىڭ مەدياندىق ءمانى 259 463 تەڭگەنى قۇرادى. ياعني كونۆەنتسيا قابىلدانسا, رەسپۋبليكامىزدا ەڭ تومەنگى جالاقى ايتارلىقتاي ءوسىپ, 130 مىڭ تەڭگە مانىنە تەڭەسەدى.
ەتج كورسەتكىشىنىڭ ءوسۋى حالىق تابىسىنىڭ ارتۋىنا ايتارلىقتاي سەرپىن بەرەدى. ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا, بۇل ءوسىم جالدامالى جۇمىس ىستەيتىن كەم دەگەندە 2 ميلليون ادامنىڭ جانە بيۋدجەتتىك ۇيىمداردىڭ جۇمىسشىلارىنىڭ كىرىسىنە وڭ اسەر ەتەدى.
