جىلىجاي مەگاپوليس ىرگەسىندەگى «بوزارىق» يندۋستريالىق ايماعىندا سالىنادى. ول قىزاناق وسىرەتىن قازاقستان بىلاي تۇرسىن, ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى جىلىجاي كەشەندەرىنىڭ ءبىرى بولماق. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, جوبانىڭ ينۆەستيتسيالىق قۇنى – 650 ملن دوللار. كەشەننىڭ جالپى اۋدانى – 650 گەكتار.
شاھار باسشىسى ءوز سوزىندە جوبانى جۇزەگە اسىرۋ مەگاپوليستىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتىپ, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىنا جانە باعانىڭ تۇراقتالۋىنا ىقپال ەتەتىنىن ايتتى. سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى جولداۋدا ايتىپ وتكەن ينۆەستيتسيا تارتۋ, ەگىن شارۋاشىلىعىنا سۋ ۇنەمدەيتىن وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ سەكىلدى تاپسىرمالاردى ورىنداۋدا بۇل جوبانىڭ ماڭىزى ەرەكشە ەكەنىنە توقتالدى.
«ەل اينالاسىندا ءونىم وتكىزەتىن وتە ۇلكەن نارىقتار بار. وندا ساپالى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى تاپشى. ءبىزدىڭ ستراتەگيالىق ماقساتىمىز – ەۋرازيا قۇرلىعىنداعى باستى اگرارلىق ورتالىقتىڭ بىرىنە اينالۋ. وسى ماقساتقا قول جەتكىزەمىز دەسەك, ەڭ الدىمەن, ءونىمدى جوعارى دەڭگەيدە وڭدەۋگە كوشۋىمىز قاجەت. ونسىز بولمايدى. الداعى ءۇش جىل ىشىندە اگروونەركاسىپتەگى وڭدەلگەن ءونىم ۇلەسىن 70 پايىزعا جەتكىزۋ مىندەتى تۇر. ءونىم وڭدەۋگە ىنتالاندىرۋ ءۇشىن سالىق ساياساتىن قايتا قاراۋ ماڭىزدى», دەدى مەگاپوليس باسشىسى.
جىلىجاي كەشەنى جىلىنا 155 مىڭ توننا ءونىم وندىرۋگە قاۋقارلى. جوبانىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى پايدالانۋعا بەرىلگەننەن كەيىن 2 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورنى قۇرىلىپ, تولىق ىسكە قوسىلعاندا 5 مىڭعا جۋىق ادام جۇمىسپەن قامتىلادى. وندىرىلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى نەگىزىنەن شاھاردىڭ بازارلارى مەن ساۋدا نۇكتەلەرىنە, سودان سوڭ ەلىمىزدىڭ وزگە ايماقتارىنا جونەلتىلىپ, شەتەلگە دە ەكسپورتتالادى. ەكونوميكالىق دامۋدىڭ باستى ماقساتى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋ بولسا, بۇل جوبا سول مىندەتتى ءوز دەڭگەيىندە اتقارىپ شىعادى دەگەن سەنىم مول. بۇرىن كوپ جاعدايدا قىزاناق پەن باسقا دا جىلىجايدا وسەتىن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى سىرتتان كەلەتىن ەدى. ەندى مەگاپوليس وسى جوبا ارقىلى يمپورتتاۋشى ەمەس, ەكسپورتتاۋشى ايماققا اينالۋعا نيەتتى. جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, قالانىڭ ءوزىن عانا ەمەس, تۇتاس رەسپۋبليكانى باعاسى ارزان, ەكولوگيالىق تازا, ناعىز تابيعي ونىمدەرمەن قامتاماسىز ەتەدى دەگەن ءۇمىت باسىم.
ينۆەستورلار قۇرىلىس مەرزىمىن قىسقارتۋ ءۇشىن شىمكەنتتە جىلىجاي سالۋعا ارنالعان كونسترۋكتسيالاردى شىعاراتىن زاۋىت اشۋدى كوزدەپ وتىر. سونىمەن قاتار جوبا اياسىندا حالىقارالىق ستاندارتپەن اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندارىن دايارلايتىن مامانداندىرىلعان اكادەميا دا ەسىگىن ايقارا اشادى.
شىمكەنت قالالىق اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ۆەتەريناريا باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, بۇگىندە قالا اۋماعىندا 19 ونەركاسىپتىك جانە 28 فەرمەرلىك جىلىجاي بار. ولاردىڭ جالپى اۋماعى 100 گەكتار اۋماقتى قۇرايدى. 2023 جىلى ونىمدىلىكتى ارتتىرۋ ماقساتىندا جىلىجايلارعا مەملەكەت تاراپىنان كوپتەگەن قولداۋ كورسەتىلدى.
سونىمەن قاتار بيىل ەگىن شارۋاشىلىعى سالاسىن مەملەكەتتىك قولداۋعا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 143 ملن تەڭگە قارجى قارالعان. ونىڭ ىشىندە:
- مينەرالدى تىڭايتقىشتاردىڭ قۇنىن سۋبسيديالاۋعا – 122 ملن تەڭگە;
- تۇقىم شارۋاشىلىعىن دامىتۋدى سۋبسيديالاۋعا – 20 ملن تەڭگە;
- پەستيتسيدتەردىڭ, بيواگەنتتەردiڭ (ەنتوموفاگتاردىڭ) قۇنىن سۋبسيديالاۋعا 600 مىڭ تەڭگە ءبولىندى.
ودان بولەك, بىلتىردان باستاپ جىلىجايدا وسىرىلەتىن كوكونىس داقىلدارىنىڭ ماۋسىمارالىق اينالىمى كەزەڭىندە ەلەكتر ەنەرگياسى, كومىر مەن گاز شىعىندارىنىڭ 20 پايىزىن سۋبسيديالاۋ قايتا قولعا الىندى. بىلايشا ايتقاندا, ءبىر كەزدەرى تولەنىپ كەلگەن گەكتارلى سۋبسيديالاۋ قاراجاتى ديقاندارعا قايتادان بەرىلە باستادى. اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى ماماندارىنىڭ تاراتقان مالىمەتىنە سۇيەنسەك, ونەركاسىپتىك جىلىجايدىڭ 1 گەكتارىنا 8 ملن, فەرمەرلىك جىلىجايدىڭ 1 گەكتارىنا 4 ملن تەڭگە سۋبسيديا قارالعان. گەكتارلى سۋبسيديا دەگەنىمىز, مىنە, وسى. ياعني ديقان 1 گەكتار اۋماققا جىلىجاي ءونىمىن ەكسە, جوعارىدا اتالعان كولەمدەگى قاراجاتتى مىندەتتى تۇردە سۋبسيديا ەسەبىندە الادى. ول قارجى مەملەكەت ەسەبىنەن ديقاننىڭ جىلىجايدى جىلىتۋعا كەتكەن شىعىنىن وتەۋ ءۇشىن تولەنەدى.
ونەركاسىپتەگى 8 ملن مەن فەرمەرلىك جىلىجايعا ارنالعان 4 ملن تەڭگە سۋبسيديا – تۇراقتى باعا. ەگىن سالعان ديقاننىڭ ءاربىر گەكتارىنا قاراي وسى باعاداعى سۋبسيديا بەرىلىپ وتىرادى. وتكەن جىلى جىلىجاي شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن مەگاپوليس فەرمەرلەرىنە گەكتارلى سۋبسيديالاۋ قاراجاتىن بەرۋ ءۇشىن قازىنادان 768 ملن تەڭگەگە جۋىق قارجى قارالعان. جالپى, اگروونەركاسىپ – دوتاتسيالى سالا. قاي زاماننان بەرى وسىلاي كەلە جاتىر. تەك ءبىزدىڭ ەل ەمەس, دۇنيەجۇزىنىڭ بارلىق مەملەكەتىندە اۋىل شارۋاشىلىعى مەملەكەت قولداۋىمەن ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى. ويتكەنى بۇل سالا تابيعات پەن كليماتقا قاتتى تاۋەلدى. تاۋەكەلى كوپ سالا بولعاندىقتان ءونىم دە, تابىس تا قۇبىلمالى بولىپ تۇرادى.
ءبىزدىڭ ەلدىڭ فەرمەرلەرگە كورسەتىپ جاتقان قولداۋى جىل سايىن جۇيەلەنىپ كەلەدى. بىلتىر عانا جىلىجاي شارۋاشىلىعى يەلەرىنىڭ قانشاما جىل ايتىپ كەلگەن ءوتىنىش-تىلەكتەرى قاناعاتتاندىرىلىپ, گەكتارلى سۋبسيديالاۋ تولەمى قايتادان ىسكە قوسىلدى. ساراپشىلار سوزىنشە, ەندىگى جەردە مەملەكەت وسىنشاما كومەك كورسەتىپ جاتقان سوڭ, شارۋالار دا سوعان قارسى قادام جاساپ, باعانى ارزانداتقانى دۇرىس سياقتى. بۇرىن جىلىجايدا قىزاناق, قيار وسىرەتىن ديقاندار وزبەكستان, تۇرىكمەنستاننان كەلەتىن ونىمدەر وتە ارزان, سوندىقتان باعا جاعىنان باسەكەلەسە الماي جاتىرمىز دەيتىن. ەندى فەرمەرلەر جەتكىلىكتى دەڭگەيدە كومەك الا باستادى. سۋبسيديا ارقىلى شىعىندارىن جاپتى. سوعان وراي شامالى باعانى ءتۇسىرىپ, كورشى مەملەكەتتەردىڭ ارزان ونىمدەرىنە باسەكەلەستىك تۋاتىن شىعار دەگەن ءۇمىت تە جوق ەمەس. ال ارزان باعا ءۇشىن بولعان باسەكەلەستىك بارىنەن بۇرىن قاراپايىم حالىقتىڭ قالتاسىنا ءتيىمدى. ۇكىمەتتىڭ جاساپ وتىرعان ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ ءبىر باعىتى وسى بولسا كەرەك.
شىمكەنت
