جاڭا مىندەتتەر جۇكتەيدى

2011-2015 جىلدارعا باعىت­تال­عان “سالاماتتى قازاقستان” باعدار­لا­ما­سىنىڭ جوباسىن حامزا جۇما­توۆ اتىنداعى گيگيەنا جانە ەپيدەميو­لوگيا عىلىمي ورتالى­عىنىڭ ۇجى­مى دا تالقىلاپ, وندا­عى گيگيەنا­لىق جانە ەپي­دەميو­لوگيالىق باعىتتاعى عىلىمي زەرت­تەمەلەردىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ ماق­ساتىنداعى وزىمىزگە قاتىستى ءمىن­دەتتەردى سارا­لاپ, الداعى جوسپارى­مىزعا ەنگىزدىك. دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندە گيگيەنا جانە ەپيدەميولوگيا سالاسى بويىنشا باس مەكەمە بولىپ تابىلاتىن گەعو بۇگىندە ەڭ سوڭعى ۇلگىدەگى لابوراتوريالىق قۇرال-جاب­دىقتارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. وندا بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر گيگيەناسى, جالپى گيگيەنا, ۆيرۋس­تى جۇقپا, يممۋنولوگيا, ەپيدە­ميولو­گيا جانە باكتەريالىق جۇق­پا­لارعا دياگنوز قويۋ لابوراتوريا­لارى جۇ­مىس جاسايدى. ورتالىقتا عىلىمي زەرتتەۋلەردى حالىقارالىق دەڭگەيدە جۇرگىزە الاتىن, ءوز جۇمىس­­تارىندا مە­ديتسينا عىلى­مى­نىڭ سوڭعى جە­تىس­تىكتەرىن پايدا­لانىپ, عىلىمي نەگىز­دەلگەن ناقتى ناتيجەلەر الا الا­تىن اسا بىلىكتى ماماندار, جوعا­رى دارەجەلى عالىم­دار قىزمەت ىستەيدى. جالپى باعدارلاما كولەمىندە رەسپۋبليكادا سانيتارلىق-ەپيدە­ميولوگيالىق قىزمەتتىڭ يننوۆا­تسيا­لىق باعىتتارىن جەتىلدىرۋ ءۇشىن قولدانىلىپ جۇرگەن مەدي­تسينالىق يممۋنولوگيالىق پرە­پارات­تاردى جاڭارتۋ جانە ودان باسقا جاڭا تۇرلەرىن جاساۋدا عىلى­مي زەرتتەۋ جۇمىستارىن كە­ڭەيتۋ جوسپارلانىپ وتىر. وسىن­داي پرەپاراتتاردىڭ ءبىرى – ءبىزدىڭ گەعو-دا جاسالىپ, دەن­ساۋلىق ساقتاۋ تاجىريبەسىنە  ەنگى­زىلگەن “باكتەريالدىق سۇيىق ين­تەرفەرون يندۋكتورى” بولىپ تابى­لادى. ونىڭ بىرەگەي باك­تەريال­­دىق قۇرا­مى اعزاداعى a- جانە c- ينتەر­فەرونداردى ىنتا­لاندىرىپ, ول ءوز كەزەگىندە ۆيرۋسقا, سونداي-اق, قا­تەر­لى ىسىككە قارسى جانە يممۋني­تەتتى قال­پى­نا كەلتىرۋگە اسەر ەتەدى. سوڭعى جىل­دارى وزەكتى اۋرۋ­لاردى ەمدەۋگە جاڭا تۇرعىدان قا­راۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن, ەداۋىر ءتيىمدى ين­تەر­فەرون يندۋك­تورىن الۋ ءۇشىن, جاڭا ينتەر­فەرو­نوگەندى شتام­دار­دى ىزدەستىرۋ بويىنشا قار­قىن­دى جۇمىس­تار ءجۇر­گىزىلۋدە. بۇگىنگى تاڭدا ۇشىق جۇقپا­سى­نىڭ ءار­تۇر­لى باي­­­قالۋ­لا­رىن­دا قولدانى­لاتىن ءبىر­دەن-ءبىر پرەپارات بولىپ تابى­لاتىن, 2000 جىلداردىڭ باسىن­دا جاسالعان گەرپەستىڭ داقىلدىق سۇيىق ۆاكتسي­نا­سى ءوزىنىڭ جوعارى الدىن الۋ جانە تەراپەۆتىك ءتيىم­دىلىگىن كور­سەتتى. قازىرگى تاڭدا سىرتقى سەبەپ-سالداردىڭ اسەرىنەن جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى ءولىم-ءجىتىمنىڭ كورسەت­كى­شى بويىنشا, قازاقستان ەۋروپا­لىق 24 ەلدىڭ ىشىندە رەسەيدەن كە­يىنگى 2-ءشى ورىن­دا. سوعان باي­لا­نىستى باع­دار­لاما كولە­مىندە بالا­لار مەن جاس­وسپى­رىم­دەردىڭ ءولىم-ءجى­تىمى مەن اۋرۋىنا ساراپ­تاما ءجۇر­گىزۋ جوس­­­­پار­لا­نىپ وتىر. ول ءوز كەزە­گىندە بالا­لار مەن جاس­وس­پىرىم­دەردىڭ دەنە جانە پسيحيكالىق دەن­ساۋ­لىعىنىڭ قا­لىپتاسۋى بو­يىن­شا جاڭا باع­دار­لا­مالار ەن­گىزىپ, بۇرىن­عى­لارىن جەتىل­دىرۋ­گە مۇمكىندىك بەر­مەك. گەعو عا­لىم­­­دارى جۇرگىزگەن جانە ەنگىزگەن زەرتتەۋلەردەن الىن­عان ناتيجەلەر بۇل مۇددەلى توپتىڭ اتالعان باعىتتا حاباردار بولۋىمەن قاتار, بالالار مەن ءجاسوس­پىرىمدەر دەنساۋلىعى ءجو­نىندەگى ماسەلەلەرگە جاۋاپتى قاراۋ داعدىسىنىڭ قالىپ­تاستىرادى. ماسەلەن, بىلتىر جول اپاتى­نان 183 بالا قازا تاۋىپ, 1910 بالا­نىڭ جاراقات الۋى, بۇل الدى­مەن بالالار اراسىندا جول ەرەجە­سىن ءبىلۋدىڭ تومەندىگىن كورسەتسە كەرەك. 2008 جىلى عىلىمي ورتا­لىق ء“مۇ­گە­­دەك­تىك, ءولىم-ءجىتىم جانە جارا­قاتتانۋ­دى, سونىڭ ىشىندە بالالار اراسىندا ازايتۋ بويىنشا عىلىمي-نەگىزدەل­گەن باعدارلاما” تاقىرى­­بىندا زەرت­تەۋ جۇمىستارىن اياقتا­دى. الىنعان زەرتتەۋلەر ءناتي­­جەسى نەگى­زىندە مامان­داندى­رىل­عان مەديتسينالىق جاردەم كور­سەتۋ ساپاسىن جاقسارتۋ جانە رەس­پۋبليكا بويىنشا جاسىن, جىنى­سى جانە تۇراتىن وڭىرلەرىن ەسەپكە الا وتى­رىپ, بالالار جارا­قات­تانۋىنىڭ جالپى دەڭگەيىن تومەن­دەتۋگە ءمۇم­كىندىك بەرەتىن ال­دىن الۋ شارالارى جۇيەسى جاسالدى. سونداي-اق, بۇگىندە گەعو ۆ توبى گەپاتيتتەرىنە ەپيدقاداعالاۋ جۇيەسىن جاساۋعا قاتىستى زەرتتەۋ­لەر جۇرگىزىلۋدە. گەپاتيتتەردى ەپي­دە­ميو­لوگيالىق قاداعالاۋعا ۇسى­نىل­­عان جۇيە سانەپيدقاداعالاۋ قىز­مەتى­نىڭ جۇمىسىنا ەنگىزىلەدى. بۇل رەسپۋبليكادا ۆاكتسيناعا باعى­ناتىن جۇقپالى اۋرۋلاردى مەملە­كەتتىك سانيتارلىق-ەپيدەميو­لوگيالىق قاداعالاۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قورىتا كەلگەندە, ح.جۇماتوۆ اتىن­داعى گيگيەنا جانە ەپيدە­ميو­­لوگيا عىلىمي ورتالىعى ەلدەگى سا­ني­تارلىق-ەپيدەميولوگيالىق جاع­داي­دى قامتاماسىز ەتۋ جانە ازامات­ت­ار­دىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋ ماسە­لە­لەرى بويىنشا ۆەدومستۆو­ارا­­­لىق جانە سەكتورارالىق قا­رىم-قاتى­ناستى ەسكەرە وتىرىپ, 2011-2015 جىل­دارعا باعىتتالعان “سالاماتتى قازاق­ستان” مەملە­كەت­تىك باعدارلا­ماسى­ن جۇزە­گە اسىرۋ تەتىگىن قولدايدى. ماريا وماروۆا, ح.جۇماتوۆ اتىنداعى گيگيەنا جانە ەپيدە­ميو­لوگيا عىلىمي ورتالىعى­نىڭ ديرەكتورى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.