بۇل «قالالىق سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ: قازاقستاندىق قالالار ءۇشىن نەمىس تاجىريبەسى» اتتى بىرلەسكەن جوبا اياسىندا گەرمانيانىڭ فەدەرالدىق ءبىلىم جانە زەرتتەۋلەر مينيسترلىگىنىڭ (BMBF) 2021-2024 جىلدارعا بولىنگەن گرانتىمەن جۇزەگە اسقان. ەندى وسى تەحنولوگيانى ەلوردا كليماتىنىڭ ناقتى جاعدايىندا سىناقتان وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. جوبانىڭ ماقساتى – ۋربانيزاتسيا مەن كليمات وزگەرىسىنىڭ جەرگىلىكتى سۋ اينالىمىنا اسەرىن ازايتۋ ءۇشىن جەرۇستى سۋلارىنىڭ تابيعي ساقتالۋى مەن ينفيلتراتسياسىنىڭ مودەلىن جاساۋ.
«كەيىنگى 20 جىلدا استانانىڭ اۋماعى ايتارلىقتاي ۇلكەيدى. ەندى قالا تۇرعىندارىن اۋىزسۋمەن قامتۋ, جەر ءۇستى سۋلارىن باسقارۋ سەكىلدى كوپتەگەن ماسەلە تۋىنداپ وتىر. ءبىر جاعىنان, قالانىڭ تابيعاتى قاتال, سۋىق. جاۋىن-شاشىن دا ءجيى بولادى. بىراق كوكتەمدە سۋ مول جينالعانىمەن, جازدا اۋىزسۋدىڭ تاپشىلىعى بايقالادى. سوندىقتان جوبانىڭ نەگىزگى ماقساتى – سۋدى جيناۋ, ۇنەمدەۋ, ساقتاۋ جانە ونى ءتۇرلى ماقساتتا پايدالانۋدىڭ شەشىمىن تابۋ», دەيدى «INOWAS» زەرتتەۋ توبىنىڭ جەتەكشىسى ستەفان كاتالين.
سونداي-اق نەمىس عالىمدارى جاڭبىر سۋىنىڭ اعىنىن ازايتىپ, جەراستى سۋلارىن تولتىرۋعا سەپتىگى تيەتىن بىرقاتار قىزمەتتىك شەشىمدى ۇسىنىپ وتىر. ولار ساندىق مودەلدەۋ قۇرالدارىن پايدالانا وتىرىپ, الەمدە قولدانىلاتىن كارىز (SUDS) جانە جەراستى سۋ وتكىزۋ جولدارى (MAR) جۇيەلەرىن قالاي ەنگىزۋگە بولاتىنىن انىقتاپ كورگەن.
ء«بىز قالانىڭ سۋ بالانسىن ءبىلۋ ءۇشىن ءتۇرلى ۇلگىنى سىناقتان وتكىزدىك. بۇل بولجامدار – قالا بيلىگىنىڭ شاھاردى دامىتۋ جوسپارى مەن سۋ بالانسىن ساقتاۋ ءۇشىن ءبىز ۇسىنعان «كوك-جاسىل» ينفراقۇرىلىمدى ەسكەرەدى. «كوك-جاسىل» ينفراقۇرىلىم – سۋ بالانسىن ساقتاۋعا ارنالعان «جاسىل» ايماقتار مەن قالانىڭ ءتۇرلى بولىگىندەگى سۋدى جازدا قولجەتىمدى ەتىپ ساقتاۋعا ارنالعان. ءبىز جۇرگىزگەن زەرتتەۋ – جاڭبىر سۋىنىڭ تەڭ جارىمىن ۇنەمدەۋگە بولاتىنىن كورسەتتى. ءبىز ونى اعىندى سۋ ەمەس, رەسۋرس دەيمىز. جەر بەتىنە جاقىن ورنالاسقان جەر استى سۋلارىنىڭ رەاكتسياسىن زەرتتەي وتىرىپ, ونىڭ كوتەرىلۋ قاۋپىنىڭ جوقتىعىنا دا كوز جەتكىزدىك», دەدى س.كاتالين.
جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى – پوستدوكتورانتتارى مەن ۋنيۆەرسيتەت جانىنداعى تاۋ-كەن جانە جەر تۋرالى عىلىمدار مەكتەبىنىڭ ستۋدەنتتەرى دە اتسالىسقان. سىناقتى ولار ۋنيۆەرسيتەت اۋماعىندا ورنالاسقان تاجىريبە الاڭىندا وتكىزگەن. مۇندا ءتۇرلى جاۋىن-شاشىن بولجامدارى بويىنشا جەراستى سۋلارىنا سىناقتار مەن مونيتورينگ جۇرگىزىلدى.
نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندەگى تاۋ-كەن جانە جەر تۋرالى عىلىمدار مەكتەبىنىڭ پوستدوكتورانتى مارجان بايعاليەۆانىڭ ايتۋىنشا, اتالعان جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ستۋدەنتتەرى وسى باعىت بويىنشا كەيبىر زەرتتەۋلەردى وزدەرى جاساعان. ولار ءتۇرلى جاۋىن-شاشىن بولجامدارىنىڭ وسى اۋماققا اسەرىن مودەلدەۋدەگى گيدروگەولوگيالىق اسپەكتىلەردى زەرتتەپ كورگەن.
«گەرمانيادان كەلگەن ارىپتەستەردىڭ ۇسىنىپ وتىرعان شەشىمدەرى ەرىگەن قار سۋىن ساقتاۋعا كومەكتەسەدى. بۇل جاسىل كەڭىستىكتەر مەن اۋماقتىڭ توپوگرافياسىنا نەگىزدەلگەن سۋدى ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن ارنايى ماتەريالدارمەن جابدىقتالعان ارىقتاردى قامتيدى. قازىر جوبانىڭ نەمىس عالىمدارى دايىنداعان بولىگى اياقتالدى. ەندى ءبىز ولارمەن بىرلەسىپ, بۇل جوبانى ودان ءارى جالعاستىرىپ, ىسكە اسىرعىمىز كەلەدى», دەدى م.بايعاليەۆا.
قىسقاسى, تۇرعىنى ميلليوننان اسقان ەلوردا ءۇشىن بۇل جوبانىڭ ماڭىزى زور. الداعى تاڭدا جەر استى سۋلارىنىڭ وزگەرىستەرى جانە مەتەورولوگيالىق دەرەكتەر بويىنشا باقىلاۋلار مەن مالىمەتتەردى جيناۋ جالعاسادى. نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى نەمىس ارىپتەستەرى ۇسىنعان جۇيەنى قالا جاعدايىندا سىناقتان وتكىزۋگە ەلوردانىڭ سول جاعالاۋىندا بىرنەشە ۋچاسكەنى قاراستىرىپ وتىر.
