بيىلعى مەجە – 61,8%
ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى مالىمەتى بويىنشا بىلتىر ەلىمىزدە شيكى گاز ءوندىرىسى 59,1 ملرد تەكشە مەتر بولعان. 29,8 ملرد تەكشە مەتر تاۋارلىق گاز ءوندىرىلىپ, 5,6 ملرد تەكشە مەترى (18,8%) ەكسپورتتالدى. بيىلعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا شيكى گاز ءوندىرىسى 30,1 ملرد تەكشە مەتردى قۇراسا, 14,9 ملرد تەكشە مەتر تاۋارلىق گاز ءوندىرىلىپ, ونىڭ ىشىندە 2,7 ملرد تەكشە مەترى سىرتقا شىعارىلعان.
جالپى, وڭىرلەردىڭ گازبەن قامتىلۋ كورسەتكىشى – ءارتۇرلى. ءتىپتى مۇلدە گاز تۇتىنبايتىن وبلىس ورتالىقتارى بار. مينيسترلىك بىلتىرعى قورىتىندى بويىنشا ەلدەگى گازداندىرۋ دەڭگەيى 60% بولعانىن ايتادى. بۇل – 12 ملن ادام گاز تۇتىنىپ وتىر دەگەن ءسوز. تومەندەگى كەستەدە ءار وبلىستاعى جەكەلەي گاز تۇتىنۋ كورسەتكىشى ۇسىنىلعان.
مينيسترلىك بيىل 107 جوبانى (105-ءى بىلتىردان جالعاسقان جانە 2 جاڭا جوبا) ىسكە اسىرۋعا 89,3 ملرد تەڭگە بولىنگەنىن ايتىپ وتىر. قۇرىلىس 44 ەلدى مەكەندە ءجۇرىپ جاتىر. بارلىعى 232,6 مىڭنان اسا حالىققا گاز جەتكىزىلمەك. جوبا تولىق ىسكە اسسا, «كوگىلدىر وتىنمەن» ەلدى جابدىقتاۋ كورسەتكىشى 61,2% بولادى.
«جىل سوڭىنا دەيىن 300 مىڭنان اسا ادامدى گازبەن قامتاماسىز ەتۋ, 1 700 شاقىرىم گاز قۇبىرلارىن جاڭعىرتۋ ءۇشىن قوسىمشا 105,4 ملرد تەڭگە ءبولىندى. بيىل 355 مىڭنان اسا حالقى بار 128 ەلدى مەكەن گازبەن قامتاماسىز ەتىلەدى, بۇل گازبەن جابدىقتاۋ دەڭگەيىن 61,8% قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەگەن ۆەدومستۆو ءوز جاۋابىندا.
سونداي-اق رەسپۋبليكانىڭ سولتۇستىك-شىعىس وڭىرلەرىن گازداندىرۋعا قاتىستى مينيسترلىك ەكى نۇسقا قاراستىرىپ وتىر. ءبىرىنشىسى – اقمولا جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىن گازداندىرۋ ءۇشىن «سارىارقا» ماگيسترالدىق گاز قۇبىرىنىڭ (مگق) ءىى-ءىىى كەزەڭدەرىن جۇزەگە اسىرۋ. جوبا قۇنى – 188,5 ملرد تەڭگە. الايدا بۇل جوبا ىسكە اسۋ ءۇشىن «بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» مگق ەكىنشى جەلىسىن سالۋ قاجەت. بۇعان ءتيىستى تەحنيكا-ەكونوميكالىق نەگىزدەمە دە ازىرلەنىپ جاتقانعا ۇقسايدى.
ال كەلەسى نۇسقا – كورشى رەسەي ارقىلى گازداندىرۋ جوباسى. قازىر ۇكىمەت جانە «گازپروم» سولتۇستىك-شىعىس وڭىرلەرىن گازداندىرۋ بويىنشا كەلىسسوز جۇرگىزىپ جاتىر. رەسەي كومپانياسىمەن گازدىڭ باعاسىن جانە تارتىلاتىن قۇبىردىڭ مارشرۋتىن انىقتاعاننان كەيىن تۇپكىلىكتى شەشىم قابىلدانادى.
بەلگىلى مۇناي-گاز ساراپشىسى ابزال نارىمبەتوۆتىڭ سوزىنشە, ءاۋ باستا سولتۇستىك جانە شىعىس وڭىرلەرگە قۇبىر تارتۋدى «سارىارقا» گاز ماگيسترالى ارقىلى ىسكە اسىرۋ كوزدەلگەن.
«بىرنەشە كەزەڭنەن تۇراتىن جوبانىڭ العاشقىسى – گازدى استاناعا دەيىن جەتكىزۋ. قازىر قالعان كەزەڭدەر بويىنشا جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر. بىراق بىزدە گاز رەسۋرسى جەتكىلىكسىز. مويىنداۋ كەرەك. قۇبىر بار, گاز تاپشى. راس, جەر استىندا گاز قورى مول بولعانمەن, ونى وڭدەۋ جاعى كەمشىن. ال وڭدەۋگە قاجەتتى ينفراقۇرىلىم تارتۋ, ۇڭعىما مەن قۇبىرلار ورناتۋعا كوپ قاراجات قاجەت. سوندىقتان وڭىرلەرگە گازدىڭ تولىق تارتىلماۋ ماسەلەسىنىڭ باستى سەبەبى وسىندا جاتىر. ەكىنشى ماسەلە – «سارىارقا» گاز قۇبىرىنا شيكىزات جەتپەۋىنە قوسا كورشى رەسەيدىڭ بىزگە, وزبەكستانعا, قىتايعا ءوزىنىڭ گازىن جونەلتۋى. ارينە, ءبىزدىڭ نارىق ولار ءۇشىن ۇلكەن بولماس, بىراق ولاردىڭ كوپ جىلدان بەرى باعىتتاپ جاتقان ەۋروپا نارىعى سانكتسيالارعا بايلانىستى تومەن ءتۇستى. ەندى ءوز ءونىمىن قالايدا ءبىر باعىتقا جىبەرۋ ءۇشىن رەسەيدىڭ ارەكەت قىلاتىنى انىق. ولار بىلتىر گازدىڭ ءبىر بولىگىن جىبەرۋگە وزبەكستانمەن كەلىستى. ويتكەنى وندا گاز تۇتىنۋ كولەمى جىل سايىن ۇلعايىپ بارادى. سونداي-اق قىتايعا باعىتتاۋعا ءبىزدىڭ سولتۇستىك وڭىرلەردە گاز قۇبىرىن تارتىپ, سول ارقىلى قازاقستاننىڭ دا كەيبىر قاجەتتىلىگىن وتەۋ سياقتى ءوز ستراتەگياسى بار دەپ ويلايمىن», دەيدى ساراپشى.
كومىردەن قۇتىلۋعا كوپ ۋاقىت كەرەك پە؟
جوعارىدا مۇلدە گاز تارتىلماعان وڭىرلەردى ءسوز ەتتىك. ال ەلدىڭ باس قالاسى استاناعا دا «كوگىلدىر وتىننىڭ» تولىق جەتپەگەنى انىق. ءيا, تۇتىنۋ كورسەتكىشى 15%-عا جەتپەيتىن ەلورداعا گاز ءاۋ باستان سىر بويىنداعى ماگيسترالدان تارتىلدى. قۇبىر تارتۋ قۇرىلىسى دا قارقىندى بولعان.
مينيسترلىكتىڭ مالىمەتىنشە, استانا قالاسىن گازداندىرۋ 3 كەزەڭگە بولىنگەن. 2021 جىلى ءى جانە ءىى كەزەڭنىڭ 2 ىسكە قوسۋ كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالعان. سونىڭ ناتيجەسىندە 200 مىڭنان اسا ادام تابيعي گازعا قولجەتكىزدى. سونداي-اق جەو-عا تيەسىلى 16 قازاندىق گازعا اۋىستىرىلعان. ال بىلتىر استانانى گازداندىرۋدىڭ ءىى كەزەڭى تولىق ءبىتتى. «وڭتۇستىك-شىعىس», «تۇران», «تەلمان» اۋداندىق قازاندىقتارىنا جانە «يلينكا», «تەلمان», «پريگورودنىي», «Family Village», ء«وندىرىس», «قاراوتكەل» تۇرعىن ءۇي الابىنا قۇبىر تارتىلدى. قازىر «Family Village» جانە «شۇبار» بويىنشا قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. «يلينكا», «تەلمان», «پريگورودنىي», ء«وندىرىس» اۋماعى بويىنشا جوبا-سمەتالىق قۇجاتتامالارى ازىرلەندى. ساراپتاما قورىتىندىسى جىل سوڭىندا بەلگىلى بولماق.
«ىشكى جانە سىرتقى نارىقتى قامتۋ ءۇشىن گاز كەنىشتەرىن كوپتەپ اشقان دۇرىس. ينۆەستورلار تارتىپ, ولارعا دۇرىس ۇسىنىس بەرۋ قاجەت. ەكىنشىدەن, ەلدىڭ گاز كەلمەگەن وڭىرلەرى ورتالىق, سولتۇستىك جانە شىعىس ايماقتار ءاۋ باستان كومىر قورى مول بولعاندىقتان, ۇلكەن بىرنەشە جەس سالىپ, سول قۇرىلىمدى پايدالانىپ كەلەدى. بىراق قازىرگى كومىردىڭ ەكولوگيالىق تيىمسىزدىگى تۋرالى ءسوز كوپ. سوندىقتان مەملەكەت كەلەشەكتە وسى ايماقتارعا دا گاز تارتۋ قاجەتتىلىگىن سەزىنىپ وتىر. بىراق «سارىارقا» مگق ارقىلى تارتايىن دەسە گاز رەسۋرسى تاپشى, ال رەسەيدەن كەلەتىن گازدىڭ باعاسى ارزان ەمەس. سوندىقتان بىزگە جان-جاقتى تالدانعان, ناقتى ستراتەگيا قاجەت», دەيدى ا.نارىمبەتوۆ.
ايتپاقشى, بيىل استانانى گازبەن قامتۋدىڭ ءىىى كەزەڭىن باستاۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 500 ملن تەڭگە ءبولىندى. جوبادا قۋاتى ساعاتىنا 350 مىڭ تەكشە مەتر بولاتىن ءۇشىنشى گاز تاراتۋ ستانساسىن سالۋ كوزدەلگەن. سونداي-اق بيىل ەكونوميكالىق ءوسىمدى قامتىپ, ۇكىمەتتىڭ ءىس-شارالار جوسپارىن ورىنداۋدا ەلوردانى گازداندىرۋدىڭ ءىىى كەزەڭىن جالعاستىرۋعا, «شۇبار» تۇرعىن ءۇي الابىنا «كوگىلدىر وتىن» جەتكىزۋگە 10,2 ملرد تەڭگە ءبولۋ جوسپارلانعان. قازىر وسى جۇمىستار بويىنشا كونكۋرستىق راسىمدەردى وتكىزۋگە دايىندىق باستالدى.
