ساتيرا • 02 تامىز, 2024

مەن – ۇيدە, قاتىش – تويدا

100 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

مەن دەگەن... «مەن مەن ەدىم, مەن نارىندا جۇرگەندە...» دەپ ايتاتىن مەن ەمەس, قاراپايىم ەركەكپىن. ونىمدى ءوزىم دە مويىندايمىن. زامان وزگەرىپ, نارىق كەلىپ, ەركەكتەن ەركەلىك تە, بيلىك تە كەتكەنىنە ءوز باسىم وكىنبەيمىن. زامانعا بەيىمدەلىپ, بار تىرلىكتى دوڭگە­لەتە ورگە وزدىرعان قاتىنعا... ويپىر-اي, قاتى­نى نەسى, ەستىمەسىن, ەركەلەتە ايتسام, قاتىشقا ريزامىن.

مەن – ۇيدە, قاتىش – تويدا

قاتىشتىڭ ارقاسىندا, مىنە, كوشتەن كوش ىلگەرى كەتىپ, ءتىل-كوزدەن امان بولسىن, شال­قىپ-قالقىپ تىرلىك كەشۋىمىز ءبىر سونىڭ ارقاسى.

ءوز باسىم, تىرلىكتى تىرىلتكەن, جاعدايدى جاقسارتقان قاتىنىنا كەيىپ كەرى كەتىپ جۇرگەن ەركەكتەرگە تۇسىنبەيمىن.

قولىڭنان كەلمەيدى ەكەن, قونىشىنان باساتىننىڭ قولتىعىنان دەمە, قۇشاعىنا كۇمپ بەر دە قۇلدىق ۇر. قۇلدىق دەگەننەن شىعادى: «حالقىڭا قۇل بولماساڭ بي بولمايسىڭ, قاتىنىڭا قۇل بولماساڭ ءۇي بولمايسىڭ» دەپ بابالار بەكەر ايتپاعان.

ء«سوز مايەگى – ماتەل» دەگەن, ايتپاعىمدى اتالاردان قالعان اتالى سوزبەن تۇيىندەسەم: «ەردىڭ اتىن قاتىن, بولماسا بايگەدەن كەلگەن اتى شىعارادى», «ەرتەرەك ولگىڭ كەلسە, اقىماق ايەلگە ۇيلەن», «ايەل قۇقى اكەڭنەن ۇلكەن», «ايەلدىڭ ءتىلىن الماعان – اليمەنتشى», «الپىس نارىڭ بولعانشا, اقىلدى جارىڭ بولسىن», «حان جارلىعىنان قاتىن جارلىعى كۇشتى», «ايەلدەن ازىرەيىل دە قورقادى, سەن ادامسىڭ عوي, شىدا!», «قاتىنىڭ اقىلدى بولسا, ءوز اقىلىڭ قالتاڭدا قالادى», «ايەلدىڭ اقىلدىسى — سەندە, ادەمىسى — قۇرداسىڭدا بولعانى دۇرىس» دەپ تىزبەكتەلىپ كەتە بارادى.

ءسوزدىڭ ەمەس, ءىستىڭ عاسىرىنا تاپ كەلگە­نىمىزدى بىلەمىز, سوندىقتان دا قىزىل سوزدەن قاشىپ, ءسوز قايماعى — ماقال-ماتەلمەن قايىرىپ تاق-تۇق بولىپ وتىرمىن.

كوسەمسىمەي ايتارىما كوشسەم, قاتىش تويدا! كيەرىن كيگىزىپ, تاعارىن تاققىزىپ, اكە-كوكە دەپ شاقىرعان تويعا ءبىر ءوزىڭ-اق بارىپ كەلە عوي دەپ شىعارىپ سالعانبىز. جانىندا ءارى شوپىرى, ءارى قالقانى, ءارى كومەكشىسى — سىمباتتى دا كورىكتى جىگىت بار.

ءوز باسىم, باياعىدا بابامىز «قاتىن اۋرۋ, بالا جاس — تالقان ءتۇيىپ جاتىرمىز» دەمەك­شى, قاتىش تويدان ورالعانشا ءۇي تىرلىگىن تاپ-تۇيناقتاي ەتپەكپىن.

اينالايىن تەحنيكا, شاڭسورعىشتى شارىلداتىپ-اق ەدەن بىتكەندى ىسقىلاپ ىرىس كىر­گىزەمىن. توبە ۇيىلگەن كىر اتاۋلىنى جويقىن جۋعىشقا تاپسىرسام بولدى, ءوزى جۋىپ, ءوزى سىعىپ — ال دا كەپتىر دەپ قاراپ تۇرادى. دايىن اس-اۋقاتتى تولتىرىپ الىپ تەڭكيىپ تۇراتىن توڭازىتقىشتان اينالىپ كەتپەيمىسىڭ. تەك دۇكەن بارىپ, كەرەگىن كەرتىپ اكەپ سالىپ قويساڭ بولدى. قالعاندارى: ۇتىك-مۇتىك, گۇل-ءپۇل, قاعۋ-سىلكۋ سياقتى كاكىر-شۇكىر تىرلىك — بىلەك سىبانا كىرىسسەم ءبىر پاستە بىتە قالادى.

ءبارىن ءبىتىرىپ, تەلەديدار الدىندا توقى­ما توقىپ وتىرىپ, تويداعى قاتىشتىڭ اماندىعىن ويلايمىن. مىنەزى شاتاق, ىشكەندە ەلىرىپ, ەرەگەسپەسە ەكەن... شايپاۋلىعىنا باسىپ شاتىپ-بۇتپاسا ەكەن... قايتەيىن, نە دە بولسا وتكەندەگىدەي تاڭ اسىرىپ كەلمەي, ەرتەرەك مولاسىن تاپسا يگى... ءوي, مولاسى نەسى! وزى­مەن كەتسىن, نە دەپ جىبەرگەنمىن... ودان دا ءوز ءۇيى ولەڭ توسەگىن تاۋىپ, ەرتەرەك دەم السا عوي...

ءوي, ەسىك شىرىلداپ جاتىر, كەلىپ قالعانى ما؟!

ەلپەك قاعىپ ەسىك اشايىن, ەركەلەپ ەتىگىن شەشەيىن, ەلگەزەكتىكپەن شايىن قويايىن... بار ويىم — مازامدى الماي قيسايا قالسا شىركىن!..

 

بەرىك سادىر

سوڭعى جاڭالىقتار