– بەرىك تالعاربەك ۇلى, بىلتىر «ەgemen Qazaqstan» گازەتىندە «IACA سوت اكىمشىلىگىنىڭ قازاقستان مودەلىنە جوعارى باعا بەردى» دەگەن اقپارات شىققان ەدى. وسى رەتتە, جەرگىلىكتى سوت اكىمشىلىگىنىڭ بۇل ىسكە قوسقان ۇلەسى قانداي؟
– وتكەن قاڭتار ايىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سوت اكىمشىلىگى قۇرىلعان سوڭ شىمكەنت قالاسىندا ونىڭ اۋماقتىق دەپارتامەنتى پايدا بولدى. بۇل شىن مانىندە ەلىمىزدىڭ سوت جۇيەسى ءۇشىن زور جەتىستىك بولعانى انىق. بىلتىر بۇل جونىندە حالىقارالىق سوت اكىمشىلىگى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى (IACA) دوكتور لۋيس پالما مۇنىڭ جاقسى جاقتارىن ايتىپ, وڭ باعاcىن بەرگەن بولاتىن.
سودان بەرگى ءبىر جارىم جىلدا جوعارعى سوت پەن سوت اكىمشىلىگى باسشىلىعىمەن اۋماقتىق دەپارتامەنت تاراپىنان قىرۋار جۇمىس اتقارىلدى. دەپارتامەنتكە جۇكتەلەتىن مىندەت ارتا ءتۇستى. مىسالى, سوت پراكتيكاسى بويىنشا تالداۋ جۇرگىزىپ, پروبلەمالىق ماسەلەلەردى انىقتاپ, ولارعا قاتىستى ۇسىنىستار ازىرلەۋ بىزگە تاپسىرىلدى. وسى باعىتتا دەپارتامەنت وننان استام تالداۋ ءىسىن اتقاردى. سونىمەن قاتار تۇتىنۋشىلارعا ارنالعان سوت قىزمەتتەرىنىڭ سەرۆيستەرىن دامىتۋ, سوت تورەلىگىنە قولجەتىمدىلىكتى جەڭىلدەتۋ, ونى تسيفرلاندىرۋ مەن روبوتتاندىرۋ, قىزمەتكەرلەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋ مەن حالىقپەن كەرى بايلانىستى ارتتىرۋ باعىتىندا دا ىلكىمدى ىستەر بارشىلىق. ايتا كەتكەن ءجون, سوت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى نايل احمەتزاكيروۆ بىلتىر حالىقارالىق سوت اكىمشىلىگى قاۋىمداستىعى پرەزيدەنتىنىڭ (IACA) ورىنباسارى اتاندى.
– شىمكەنت قالاسىندا جاڭادان قۇرىلعان اكىمشىلىك جانە اۋدانارالىق ازاماتتىق, قىلمىستىق سوتتاردىڭ عيماراتتارى مەن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق ماسەلەلەرىن قالاي شەشتىڭىزدەر؟ سوت زالدارى قاجەتتى قۇرىلعىلارمەن جابدىقتالدى ما؟ سوتقا كەلگەن ازاماتتارعا ىڭعايلى جاعداي قاراستىرىلعان با؟
– جاڭادان قۇرىلعان شىمكەنت قالاسىنىڭ مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق اكىمشىلىك سوتىنا ءبىز 2021 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنە دەيىن ىشكى مۇمكىنشىلىك ەسەبىنەن قالاداعى تىنىباەۆ كوشەسى, №42 مەكەنجايداعى مامانداندىرىلعان سوتتىڭ عيماراتىنان ورىن تاۋىپ بەردىك. عيمارات وتە جايلى. سۋديالار مەن سوت ماماندارىن سول جەرگە جايعاستىردىق. اكىمشىلىك سوتتىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق ماسەلەلەرى دە سول تۇستاعى جوعارعى سوت جانىنداعى سوتتاردىڭ قىزمەتىن قامتاماسىز ەتۋ دەپارتامەنتى باسشىلارىنىڭ قولداۋىمەن تولىق شەشىلگەن بولاتىن. سوت زالدارىنا ارنالعان اۋديوبەينە جازبا, ءورت دابىلى, بەينەباقىلاۋ قۇرىلعىلارى ساتىپ الىندى. سونىمەن قاتار سوتقا كەلۋشىلەرگە دە الدىن الا فرونت-كەڭسەسى دايىندالدى. ورىندىقتار قويىپ, انىقتاما بەرەتىن ورىن قاراستىردىق. ۇيىمشىلدىقپەن اتقارىلعان جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە اكىمشىلىك سوت ءوز جۇمىسىن 1 شىلدەدە باستادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ 2023 جىلعى 15 مامىرداعى جارلىعىن ورىنداۋ بارىسىندا بىزگە شىمكەنت قالاسىنىڭ اباي, ءال-فارابي, ەڭبەكشى, قاراتاۋ اۋداندىق سوتتارىن بىرىكتىرۋ, ءبولۋ, ءارى قاراي مەگاپوليستە ازاماتتىق, قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى اۋدانارالىق سوتتارىن ورنالاستىرۋ وڭايعا تۇسكەن جوق. قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى اۋدانارالىق سوتىنىڭ سۋديالارى مەن كەڭسەسىن جوعارىدا اتالعان تىنىباەۆ كوشەسىندەگى عيماراتقا كوشىردىك. ال ونداعى مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق اكىمشىلىك سوتى مەن ەكونوميكالىق سوتىن بۇرىنعى ءال-فارابي اۋداندىق سوتىنىڭ مايلىقوجا كوشەسىندەگى عيماراتىنا اۋىستىردىق. ازاماتتىق ىستەر جونىندەگى اۋدانارالىق سوتىن جەلتوقسان كوشەسىندەگى №1 مەكەنجاي مەن ش.قالداياقوۆ كوشەسىندەگى №7ا عيماراتىنا جايعاستىردىق. سونداي-اق مامانداندىرىلعان تەرگەۋ سوتىن تىنىباەۆ كوشەسىندەگى ورىنعا اكەلىپ ورنالاستىردىق.
سونىمەن قاتار جاڭادان قۇرىلعان ازاماتتىق, قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى اۋدانارالىق سوتتاردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق ماسەلەلەرىن دە جەدەل تۇردە شەشىپ, بارلىق سوت زالدارىن قاجەتتى قۇرىلعىلارمەن جابدىقتادىق. سونىڭ ناتيجەسىندە, جوعارىدا اتالعان اۋداندىق جانە مامانداندىرىلعان سوتتار ءبىر كۇننىڭ ىشىندە كوشىپ, جاڭا ورىندارىنا وتىردى. بارلىق سوت وزدەرىنىڭ جۇمىستارىن توقتاتپاي, جالعاستىرعانىنا ادۆوكاتتار مەن پروكۋرورلار, سوتقا قاتىسۋشىلار ريزاشىلىق ءبىلدىردى.
وسى ورايدا ايتپاعىم, ازاماتتىق جانە قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى اۋدانارالىق ەكى سوتتىڭ جاڭادان قۇرىلۋىنا بايلانىستى ءبىز, قالالىق سوتتىڭ «اقپارات ورتالىعىندا» ارنايى بريفينگ وتكىزدىك. وعان دەپارتامەنت باسشىسى رەتىندە مەن جانە قالالىق سوتتىڭ باق-پەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى ۇيلەستىرۋشى سۋديالارى ۆيتالي ميروشنيكوۆ, سامات مىرزاحمەتوۆ قاتىستى.
– بۇگىندە ەلىمىزدە قارقىندى جۇرگىزىلىپ جاتقان «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى مەن اقپاراتتىق تەحنولوگيالار بويىنشا اتقارىلعان جۇمىستار جونىندە نە ايتاسىز؟
– ەل پرەزيدەنتىنىڭ تاپسىرماسىمەن 2019 جىلى قابىلدانعان «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بەس جىلدان بەرى سوت جۇيەسىندە ويداعىداي جۇزەگە اسىپ كەلەدى. شىمقالا تۇرعىندارى دا ەلەكتروندى سوت تورەلىگىنىڭ يگىلىگىن كورىپ وتىر.
بۇعان دالەل رەتىندە, قالا سوتتارىنداعى اقپاراتتىق تەحنولوگيالار كورسەتكىشىنە توقتالساق, قازىرگى كەزدە قالا سوتتارىنداعى بارلىق 63 سوت زالى تولىق ابج ياعني, اۋديوبەينەجازبامەن ەلەكتروندى ىستەردى قارايتىن 40 سوت زالى ارنايى قۇرىلعىمەن جابدىقتالعان. وتكەن جىلى تىركەۋ جۇيەلەرىن جاڭعىرتۋ شەڭبەرىندە 28 اۋديوبەينەجازبا قۇرىلعىسى سوت وتىرىس زالدارىنا ورناتىلدى. ەلەكتروندىق تالاپ-ارىزدارعا توقتالساق, ستاتيستيكا بويىنشا اۋدانارالىق جانە مامانداندىرىلعان سوتتارعا بيىل 6 ايدا – 20 215 تالاپ قويۋ ارىزى تۇسسە, سونىڭ 18 431-ءى نەمەسە 91% ەلەكتروندى فورماتتا بولدى. 6 ايداعى سوتقا تۇسكەن ەلەكتروندى فورماتتاعى تالاپ قويۋ ارىزدارى وتكەن جىلدىڭ ءتيىستى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 16% وسكەن. 6 ايدا جەرگىلىكتى سوتتاردا ەلەكتروندى فورماتتا 14 136 ءىس قارالدى, بۇل اياقتالعان ىستەردىڭ 88%-ىن قۇرايدى. بىلتىرعى 6 ايدا 8 031 ءىس ەلەكتروندى فورماتتا قارالعان. دەمەك بيىلعى ءوسىم 16%-عا ارتتى.
– دەپارتامەنت پەن جەرگىلىكتى سوتتار اكىمشىلەرىنىڭ جالپى جۇمىستارىنا توقتالىپ وتسەڭىز.
– سۋديا مەن سوت قىزمەتكەرى – سوت سالاسىنىڭ تىرەگى, بولىنبەيتىن بولشەگى سەكىلدى ەگىز ۇعىم. دەپارتامەنت تاراپىنان ەڭ الدىمەن سوتقا كەلۋشىلەر ءۇشىن قولايلى جاعداي جاسالعان. دەپارتامەنت پەن سوتتار اكىمشىسى باسشىلارىنىڭ تاراپىنان سوتقا كەلگەن ازاماتتارمەن ءاردايىم تۇسىندىرمە جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. ارىز-شاعىمداردىڭ ۋاقتىلى ورىندالۋى كەڭسە تاراپىنان باقىلاۋعا الىنىپ, ەسەپ جۇرگىزىلەدى. سونىمەن قاتار ينتەرنەتتىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى «شىمكەنت سوتتارى» پاراقشالارىندا سوتتاردىڭ كۇندەلىكتى جۇمىسىنا قاتىستى ماقالالار مەن پوستتار, بەينەروليكتەر تۇراقتى تۇردە جاريالانىپ تۇرادى. كادر قىزمەتىنە قاتىستى ايتساق, بۇگىنگى تاڭدا دەپارتامەنتتە 211 مەملەكەتتىك قىزمەتشى جۇمىس ىستەيدى,
7 قىزمەتشىنىڭ ورنى بوس تۇر. پەرسونالدى باسقارۋ ءبولىمى بيىلعى سوت اكىمشىلەرىنىڭ تۇراقتى جانە ۋاقىتشا بوس لاۋازىمدارىنا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر اراسىندا 7 ىشكى كونكۋرس وتكىزىپ, 18 مامان تاعايىندالدى. جوعارى وقۋ ورنىن ءبىتىرۋشى تۇلەكتەر مەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ اراسىندا بيىل 5 كونكۋرس ۇيىمداستىرىلىپ, 27 كانديدات ىرىكتەلىپ الىندى. اۋىسۋ تارتىبىمەن ورنالاسۋ قاعيداسىنا سايكەس, جىل باسىنان بەرى سوت اكىمشىلەرىنە 9 مامان جاڭا قىزمەتكە كەلدى. مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ ەتكەن ەڭبەگىنە قاراي ءوسۋ مۇمكىندىگى نازارعا الىنىپ, بيىل 12 مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ مەريتوكراتيا قاعيداتىمەن لاۋازىمدارى جوعارىلادى. شىمكەنت قالالىق سوتى توراعاسىنىڭ, دەپارتامەنت, ىشكى قاۋىپسىزدىك ءبولىمى باسشىلارىنىڭ توراعالىعىمەن سىبايلاس جەمقورلىق كورىنىستىرىنە جول بەرمەۋ ماقساتىندا قالالىق, اۋدانارالىق, مامانداندىرىلعان سوتتاردىڭ سۋديالارى مەن سوت قىزمەتكەرلەرى اراسىندا 20 سەمينار-كەڭەس وتكىزىلدى. سوت عيماراتتارىنا كىرىپ-شىعۋ بارىسىندا تۋىنداعان كەيبىر داۋلى ماسەلەلەر دەپارتامەنت باسشىسىنىڭ توراعالىعىمەن, ادۆوكاتتار قاۋىمداستىعى وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن كەڭەستە تالقىلاندى. ورتالىقتاندىرىلعان ارحيۆ جاسالىپ, جەرگىلىكتى سوتتاردىڭ مۇراعاتتىق قۇجاتتارى ساقتاۋعا قويىلدى.
جاقىندا قالالىق سوتتا «سوت جۇيەسىندەگى سوڭعى جىلدارداعى جاڭاشىلدىقتار تۋرالى» ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم وكىلدەرىنە, ادۆوكاتتار مەن مەدياتورلارعا ارنالعان «اشىق ەسىك كۇنى» وتكىزىلدى.
الداعى ۋاقىتتا دا دەپارتامەنت اتقاراتىن شارۋالار از ەمەس. «سوتتىڭ بەدەلىن بىلىكتىلىگى ايقىندايدى», دەمەكشى, قيىن دا جاۋاپتى جۇمىستا ابىروي بيىگىنەن تۇسپەي, ارقاشاندا حالىققا قىزمەت ەتىپ, ولاردىڭ العىسى مەن ءىلتيپاتىنا بولەنىپ ءجۇرۋ – پارىزىمىز.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
ءانۋار جۇماشباي,
«Egemen Qazaqstan»
