جايلى مەكتەپتەردىڭ جايى قالاي؟

قاراجات يگەرىلىپ جاتىر

ماۋسىم ايىندا قر جوعارى اۋديتورلىق پالاتاسى جوبا بويىنشا 2023 جىلعا ارنالعان قارجىلاندىرۋ تولىق كولەمدە بەرىلىپ, تەك 38% يگەرىلدى دەگەن قورىتىندى شىعاردى. الايدا, «Samruk-Kazyna Construction» اق بۇل اقپاراتتىڭ شىندىققا جاناسپايتىنىن مالىمدەدى.

«قاراجات بىردەن 2 جىلعا بولىنگەندىكتەن, كەلەسى جىلعا اۋسىتىرىلادى. نەگىزى, 2023 جىلى بولىنگەن 500 ملرد تەڭگە تولىق كولەمدە يگەرىلدى, دالىرەك ايتساق, مەردىگەرلەرگە اۆانستىق تولەم رەتىندە بەرىلدى. سوندىقتان جوعارى اۋديتورلىق پالاتا توراعاسى بەرگەن اقپارات قاتە», دەپ مالىمدەدى كومپانيا.

2024 جىلعى قارجىلاندىرۋ جوسپارىنا سايكەس ءساۋىر ايىندا 323 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان ەدى, الايدا ءىس جۇزىندە ازىرگە تەك 110 ملرد تەڭگە ءتۇستى. بۇعان قاراماستان بيىلعا جوسپارلانعان 208 مەكتەپتىڭ 90%-ىندا قۇرىلىس قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر.

سونداي-اق قۇرىلىس جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسىز باستالىپ كەتتى دەگەن پىكىر دە – جاڭىلىسۋ. قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارى سمەتالىق ەسەپتەرسىز, الايدا تاپسىرىس بەرۋشى تەكسەرگەن جانە بەكىتكەن جۇمىس سىزبالارىنا سايكەس جۇرگىزىلدى. بۇل مەردىگەرلەرمەن جاسالعان ەرس كەلىسىمشارت ارقاسىندا مۇمكىن بولدى. ەرس دەگەنىمىز ساپانى جوعالتپاي قۇرىلىس مەرزىمدەرىن قىسقارتۋ ماقساتىندا جوبالاۋ, سالۋ جانە جابدىقتاۋ جۇمىستارىن ءبىر ۋاقىتتا جۇرگىزۋ.

«قىمباتتاۋ ەمەس, بولجامدى باعا»

سونداي-اق كومپانيا ۇلتتىق جوبانىڭ قىمباتتاۋى جانە قاراجات تاپشىلىعى تۋرالى مالىمدەمەگە جاۋاپ بەردى. «Samruk-Kazyna Construction» اق «بۇل قىمباتتاۋ ەمەس, بولجامدى باعا» ەكەنىن باياندادى. ءبىر وقۋشى ورنىنا بولىنەتىن سمەتالىق كالكۋلياتسيا 2022 جىلى قاراپايىم مەكتەپتەردىڭ قۇرىلىس شىعىندارى نەگىزىندە جاسالعان, ويتكەنى ول كەزدە جايلى مەكتەپتەردىڭ دايىن جوبالارى بولعان جوق.

ايتا كەتۋ كەرەك, قر ۇكىمەتىنىڭ «جايلى مەكتەپ» ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى پيلوتتىق ۇلتتىق جوباسىن بەكىتۋ تۋرالى» №963 قاۋلىسىنىڭ 4-بولىمىنە سايكەس ۇلتتىق جوبا شەڭبەرىندە مەكتەپتەردى سالۋعا جانە تەحنولوگيالىق جاراقتاندىرۋعا ارنالعان بيۋدجەت كولەمى مەكتەپ قۇرىلىسىنىڭ الدىن الا قۇنى نەگىزىندە ايقىندالعان.

ياعني, ءبىر وقۋشى ورنىنىڭ ناقتى قۇنى جسق مەملەكەتتىك ساراپتامانىڭ وڭ قورىتىندىسىن العاننان كەيىن ايقىندالدى. بۇل تاجىريبە كەز-كەلگەن نىسانداردى سالۋ كەزىندە قولدانىلادى, ويتكەنى قۇرىلىستىڭ تۇپكىلىكتى باعاسى ارقاشان مەملەكەتتىك ساراپتامانىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا انىقتالادى. بۇل رەتتە «Samruk-Kazyna Construction» اق «مەمساراپتاما» رمك-مەن بىرلەسىپ, 100 جسق تەكسەرۋ جانە تالداۋ كەزىندە مەكتەپ جوبالارىنىڭ 16,5% قىمباتتاۋىنا جول بەرمەدى, بۇل شامامەن 100 ملرد تەڭگە بيۋدجەت قارجىسىن ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەردى. ديرەكتسيا جانە مەملەكەتتىك ساراپتاما ماماندارىنىڭ ارقاسىندا قازىناعا تۇسەتىن الەۋەتتى جۇكتەمە 900 ملرد تەڭگەدەن 446 ملرد تەڭگەگە دەيىن تومەندەدى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار مۇنداي ۇنەمدەۋگە قول جەتكىزە الماس ەدى, ويتكەنى قازىر ەلدە ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق مامانداردىڭ تاپشىلىعى وتكىر سەزىلەدى.

جەر ۋچاسكەلەرىنە قاتىستى قيىندىقتار

جاڭا مەكتەپتەردى ورنالاستىرۋ جانە جەر تەلىمدەرىن ءبولۋ – بۇل بولەك ماسەلە. ونى شەشۋ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا جۇكتەلدى, ويتكەنى ولار ءبىلىم بەرۋ نىساندارىنىڭ قاي جەردە قاجەت ەكەنىن جاقسى بىلەدى.

اكىمدىكتەرگە زاڭنامانىڭ بارلىق تالاپتارىنا سايكەس بولاشاق مەكتەپتەر ءۇشىن ۋچاسكەلەردى الدىن الا دايىنداپ, قۇرىلىس كەزەڭىنە ولاردى «Samruk-Kazyna Construction» اق-عا راسىمدەۋى قاجەت بولدى. الايدا, جەرگىلدىكتى اتقارۋشى ورگاندار تاڭداعان تەلىمدەردىڭ كوبى ەلدى-مەكەننىڭ باس جوسپارىنا, قىزىل جولاق بويىنشا تالاپتار مەن سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق نورمالارعا سايكەس بولماي شىقتى. باسىم بولىگىندە اۋماقتى كەڭەيتۋ تالاپ ەتىلدى.

«ۋچاسكەلەردە ەسكى عيماراتتار مەن نىسانداردى, ۇيلەردى ءسۇرۋ, جاسىل جەلەكتى وتاۋ جانە قولدانىستاعى ينجەنەرلىك جەلىلەردى شىعارۋ ماسەلەلەرى بولدى. سانيتارلىق-قورعاۋ نورمالارى مەن تالاپتارى ساقتالمادى. گەولوگيالىق جانە گەودەزيالىق جاعدايلار مەن ەرەكشەلىكتەر دە ەسكەرىلمەدى. سول سەبەپتى قۇرىلىستىڭ سمەتالىق قۇنىنا قوسىمشا شىعىندار قوسىلدى».

دەگەنمەن, قاتەلىكتەردەن ساباق الۋ كەرەك. سوندىقتان ۇلتتىق جوبانىڭ ەكىنشى كەزەڭىندە سالىناتىن جايلى مەكتەپتەرگە جەر ۋچاسكەلەرىن تاڭداپ, راسىمدەۋ پروتسەسى اياقتالۋعا شاق. بۇگىنگى كۇنى ديرەكتسياعا 151 ۋچاسكەنىڭ تەك 2-ءى عانا راسىمدەلمەگەن: پاۆلودار قالاسىنداعى 1200 ورىندىق مەكتەپ جانە ۇلىتاۋ وبلىسىنىڭ ۇلىتاۋ كەنتىندەگى 300 ورىندىق مەكتەپ ءۇشىن جەر ۋچاسكەلەرى. بۇل ماسەلە جاقىن ارادا شەشىلەدى.

«قاراجات تۇسكەن بويدا كونكۋرس جاريالانادى»

ءماجىلىس دەپۋتاتى اسحات ايماعامبەتوۆ ءوزىنىڭ Facebook پاراقشاسىندا قۇرىلىسى كەلەسى جىلعا جوسپارلانعان مەكتەپتەردىڭ مەردىگەرلەرىن انىقتاۋ بويىنشا كونكۋرس ءالى جاريالانباعاندىقتان, نىسانداردىڭ ۋاقىتىلى سالىنىپ بىتەتىنىنە كۇمان كەلتىردى. وسى ورايدا, «Samruk-Kazyna Construction» اق كەلەر جىلعا جوسپارلانعان 151 مەكتەپ بويىنشا اعىمداعى جىلدىڭ تامىز ايىندا كونكۋرستىق راسىمدەردى باستاۋعا دايىن. ول ءۇشىن 130 ملرد تەڭگە قاجەت.

«مەردىگەرلەردى انىقتاۋعا 2024 قازان ايىنا جوسپارلانعان بۇل قاراجاتتى تامىزعا اۋىستىرۋ كەرەك. جەر ۋچاسكەلەرىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى ەسكەرىلگەن ءارى مەملەكەتتىك ساراپتامادان وتكەن 40 دايىن جوبانىڭ بارىن ەسكەرسەك, ەكىنشى كەزەڭدەگى مەكتەپتەردىڭ قۇرىلىسى جەدەل قارقىنمەن جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. 2026 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا دەيىن ءبىلىم وشاقتارىن اياقتاۋ ءۇشىن كونكۋرستى 2024 جىلدىڭ تامىزىندا باستاۋ ماڭىزدى. ديرەكتسيا وبەكتىلەردى ۋچاسكەلەرگە وتىرعىزۋ, گەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇمىستارىن باستاۋعا دايىن.

ديرەكتسيا تاراپىنان بارلىق دايىندىق جانە باسقا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر, ماسەلە تەك قارجىلاندىرۋعا قاتىستى. ەگەر قاراجاتتى تامىزدا اۋدارۋ جونىندەگى كومپانيا ۇسىنىسى قولداۋ تاپسا, كەلەسى ايدا «Samruk-Kazyna Construction» اق كونكۋرستىق راسىمدەردى باستاۋعا دايىن ەكەنىن جەتكىزدى.

جوبالاۋشى ۇيىمداردىڭ السىزدىگى جانە سمەتانى قاساقانا قىمباتتاتۋ

جاقىندا «Informburo» اقپاراتتىق پورتالىنا بەرگەن سۇحباتىندا «اتامەكەن» ۇكپ توراعاسىنىڭ ورىنباسارى مۇرات ءامىرين جسق ازىرلەۋدىڭ ۇزاققا سوزىلىپ كەتكەنىن, ال وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى قولداۋدىڭ جەتكىلىكسىزدىگى تۋرالى مالىمدەدى. «Samruk-Kazyna Construction» اق مۇنداي ايىپتاۋلارمەن ءۇزىلدى-كەسىلدى كەلىسپەيدى.

بۇعان دەيىن جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامانى تەكسەرۋ كەزىندە سمەتالىق باعالاردى 1,3–2 ەسەگە قاساقانا ارتتىرۋ فاكتىلەرى انىقتالدى. بۇعان جوبالاۋشى ۇيىمداردىڭ السىزدىگى, كاسىبي دەڭگەيى تومەن ماماندار جانە مەردىگەرلەردىڭ ارتىق پايدا تابۋعا ۇمتىلىسى سەبەپ.

2023 جىلدىڭ كۇزىندە بارلىق جوبالار ىرىلەندىرىلگەن سامەتالىق نورماتيۆتەرگە سايكەستەندىرىلدى, ياعني شىعىنداردى وڭتايلاندىرۋ جۇرگىزىلدى. بۇعان بىرنەشە اي جۇمساۋعا تۋرا كەلدى. ناتيجەسىندە 89 جوبا بويىنشا 44,6 ملرد تەڭگە قاراجات ۇنەمدەلدى.

«جوبالاردا بارىنشا قازاقستاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ تاۋارلارى قاراستىرىلعان. ينەرتتى جانە قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ باسىم بولىگى جەرگىلىكتى ءونىم. شاتىر جانە قاسبەت ماتەريالدارى دا تولىعىمەن قازاقستاندا جاسالعان. جايلى مەكتەپ سالىنىپ جاتقان وڭىردەگى زاۋىتتار مەن فابريكالارعا باسىمدىق بەرىلەدى. وسىلايشا, بۇگىنگى تاڭدا ۇلتتىق جوبادا وتاندىق تاۋارلار مەن ماتەريالداردى پايدالانۋ ۇلەسى ورتا ەسەپپەن 70% قۇرايدى», دەدى «Samruk-Kazyna Construction» اق.

ۇلتتىق جوباعا قاتىسۋ ءۇشىن قازاقستاندىق وندىرۋشىلەردىڭ ماتەريالدارى مەن تاۋارلارى «قازقسعزي» اق (كازنيسا) قالىپتاستىراتىن ساۋلەت, قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىس كاتالوگىنا (اگسك) ەنگىزىلۋى ءتيىس. بۇل باستى تالاپتاردىڭ ءبىرى. سونداي-اق بيزنەسمەندەرگە وتاندىق ءوندىرۋشى مارتەبەسىن راستايتىن «ست-KZ» سەرتيفيكاتى جانە/نەمەسە يندۋستريالىق سەرتيفيكات الۋ قاجەت. مەردىگەرلەر اي سايىن وتاندىق تاۋارلاردى پايدالانۋ ۇلەسىنىڭ كورسەتكىشتەرى بويىنشا ەسەپ بەرۋگە مىندەتتى. قۇرىلىس كومپانيالارى قازاقستاندىق جيھاز كومپانيالارىمەن پارتالار, ورىندىقتار, شكافتار جانە باسقا دا مەكتەپ جيھازدارىن جەتكىزۋگە كەلىسىم-شارتتارعا وتىرا باستادى.

«الايدا, وتاندىق جەلدەتۋ جانە ەلەكتر جابدىقتارىن وندىرەتىن قازاقستاندىق كاسىپورىندار ۇلتتىق جوبانى ىسكە اسىرۋ كەزىندە سۇرانىستىڭ ارتقانىن پايدالانىپ, ءوز تاۋارلارىنىڭ باعاسىن 29-148% - عا ارتتىرىپ جىبەرگەن».

وسىعان بايلانىستى ديرەكتسيا مۇنداي وندىرۋشىلەرگە قاتىستى تەكسەرىس ۇيىمداستىرۋدى ۇسىنادى. ەگەر باعا تىم قىمبات بولىپ قالا بەرسە, بيۋدجەت قاراجاتىن ۇنەمدەۋ ماقساتىندا تاۋارلاردى شەتەلدىك وندىرۋشىلەردەن تومەن باعامەن ساتىپ الۋعا تۋرا كەلەدى. باعانى نەگىزسىز كوتەرۋ تۋرالى بارلىق اقپارات قۇزىرلى ورگاندار مەن  «اتامەكەن» ۇكپ جولداندى.

«ە-Qurylys» - ۋاقىت پەن ۇكىمەت تالابى

مامىر ايىندا ۇلتتىق جوبا بويىنشا قۇجاتتاما «ە-Qurylys» اقپاراتتىق پورتالىنا كوشىرىلدى. «Samruk-Kazyna Construction» اق بۇل ۋاقىتتىڭ عانا ەمەس, ۇكىمەتتىڭ دە تالابى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ساۋلەت, قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىس قىزمەتى تۋرالى» قر زاڭىنىڭ 68-1-بابىنىڭ 4-تارماعىنا سايكەس ساۋلەت, قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىس سالاسىنداعى سۋبەكتىلەر قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە ۋاكىلەتتى ورگان ايقىنداعان مەملەكەتتىك اقپاراتتىق جۇيەلەردى قولدانۋعا مىندەتتى. وزگە جاعدايلاردا سۋبەكتىلەر قىزمەتىنىڭ ناتيجەسى جارامسىز دەپ تانىلادى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىندا كوزدەلگەن ءتيىستى شارالار قولدانۋعا جاتادى.

سونداي-اق 2023 جىلعى 16 قاڭتاردا تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ (قۇرىلىس سالۋشىنىڭ) قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋ جانە فۋنكتسيالارىن جۇزەگە اسىرۋ قاعيدالارىنا وزگەرىستەر كۇشىنە ەندى. وعان سايكەس مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيالار جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور قاراجاتى ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلاتىن جوبالاردا مەملەكەت قۇرىلىس بارىسىن ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن پورتال مەن اقپاراتتىق جۇيەلەردى جۇرگىزۋ ءتارتىبىن ايقىندايدى. سوندىقتان قاعاز اكتىلەرى مەن باسقا قۇجاتتار قابىلدانبايدى, بارلىعى اقپاراتتىق جۇيەگە جۇكتەلۋى كەرەك.

«اقپان ايىنان باستاپ كومپانيانىڭ العاشقى اكتىلەردى قاعاز تۇرىندە قابىلداۋعا مۇمكىندىگى بولدى. الايدا, ءبىز قۇجات اينالىمىن ەلەكتروندىق فورماتقا تولىعىمەن اۋىستىرۋدى ماقسات ەتىپ قويدىق. وعان 3 اي جوعالتساق تا, ماقساتىمىزعا جەتتىك. اقپاراتتىق جۇيەدە بارلىق پروتسەستەر تسيفرلاندىرىلعان. سوندىقتان جوبادان اۋىتقۋعا, ورىندالماعان جۇمىستاردى قابىلداۋعا جول بەرىلمەيدى», دەپ تولىقتىردى كۆازيمەملەكەتتىك كومپانيا.

تولتىرىلعان جۇمىس جۋرنالدارىنىڭ, جاسىرىن جۇمىس اكتىلەرىنىڭ, فوتوماتەريالداردىڭ جانە جۇيەدە تىركەلگەن باسقا دا ماڭىزدى قۇجاتتاردىڭ نەگىزىندە اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ اكتىلەرى اۆتوماتتى تۇردە جاساقتالادى. بۇل سىبايلاس جەمقورلىق, «بەيرەسمي قارىم-قاتىناس» قاۋپىن ازايتادى.

ەگەر قاعاز اكتىلەرگە قول قويۋ مەرزىمى 5-7 كۇن بولسا, جۇيەدە بۇل پروتسەسس 1-3 كۇنگە دەيىن قىسقارادى. بۇل جاڭاشىلدىقتى كوممۋنالدىق قىزمەتتەرگە اقى تولەۋمەن سالىستىرۋعا بولادى. ماسەلەن, بۇرىن كاسساعا بارىپ, كەزەكتە تۇرۋ قاجەت بولسا, قازىر مۇنىڭ ءبارى ءموبيلدى قوسىمشالاردا ەكراندى ءبىر رەت باسۋ ارقىلى جاسالادى.

«بۇگىنگى تاڭدا جۇيەنىڭ جۇمىسىنا قاتىستى بارلىق پروبلەمالىق ماسەلەلەر تولىعىمەن شەشىلدى. «E-Qurylys» ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەيدى. اج-دا جۇمىس ىستەۋگە نيەت بىلدىرگەن مەردىگەرلىك ۇيىمدار تەز وقىتىلادى جانە ورىندالعان جۇمىستاردىڭ ەلەكتروندىق اكتىلەرىن جابادى».

ەگەر 20 ماۋسىمدا «ە-Qurylys» جۇيەسىندە قول قويىلعان ەلەكتروندى اكتىلەردىڭ سانى 100-گە جەتسە, اراعا ءبىر ايداي ۋاقىت سالىپ, 16 شىلدەدەگى جاعداي بويىنشا ولاردىڭ سانى 488-گە جەتتى.

الايدا, ەسكى تاسىلمەن جۇمىس ىستەۋگە داعدىلانعان نەمەسە ءوز مۇددەلەرىن كوزدەيتىن كەي مەردىگەرلىك ۇيىمدار ەلەكتروندىق قۇجات اينالىمىنا كوشۋ پروتسەسسىن قاتاڭ سىناپ جاتىر. ولار قاعاز جۇزىندە قۇجات اينالىمىن قالدىرۋدى سۇرايدى. الايدا, «Samruk-Kazyna Construction» اق تاراپىنان ناقتى شەشىم قابىلداندى.  سونداي-اق «اتامەكەن» ۇكپ اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ اكتىلەرىن قاعاز جۇزىندە قابىلداپ, كەيىن اسىقپاي «ە-Qurylys» جۇيەسىنە جۇكتەۋ تۋرالى ۇسىنىسىن ديرەكتسيا دۇرىس ەمەس دەپ سانايدى.

جوبا «پيلوتتىق» دەگەن مارتەبەگە يە, سوندىقتان بولاشاقتا تەك جايلى مەكتەپتەردىڭ عانا ەمەس, باسقا دا الەۋمەتتىك جانە كوممەرتسيالىق نىسانداردىڭ قۇرىلىسىندا اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن جاڭا جۇيە سىناقتان ءوتىپ جاتىر.

مەكتەپتەر قاشان تاپسىرىلادى؟

قارجىلاندىرۋدىڭ كەشىگۋى, سونداي-اق ۇلتتىق جوبانىڭ اسىعىس جوسپارلانۋىنا بايلانىستى 98 جايلى مەكتەپ اعىمداعى جىلدىڭ كۇزىندە 2 كەزەڭدە پايدالانۋعا بەرىلەدى. ءبىرىنشى كەزەڭدە 50 نىسان بەرىلسە, قالعان 48 نىسان ەكىنشى كەزەڭدە تاپسىرىلادى.

بۇل رەتتە, مەكتەپتى قابىلداۋ اكتىسىنە قول قويىلعاننان كەيىن وڭىرلىك ءبىلىم باسقارمالارى 30 كۇنتىزبەلىك كۇن ىشىندە وبەكتىلەردى بالانسقا قابىلداپ, وقۋ پروتسەسىن جۇرگىزۋگە رۇقسات بەرەتىن قۇجاتتاردى الۋى ءتيىس. جالپى, بۇل پروتسەدۋرالاردىڭ بارلىعى 1 ايدان 2 ايعا دەيىن سوزىلادى, سوندىقتان جايلى مەكتەپتەر ەكىنشى توقساننان باستاپ تولىق جۇمىس ىستەي باستايدى دەپ جوسپارلانعان.

تاعى 151 مەكتەپسالىناتىن ۇلتتىق جوبانىڭ ەكىنشى كەزەڭىنە كەلەتىن بولساق, «Samruk-Kazyna Construction» اق باسقارما توراعاسى ماۋلەن ايمانبەتوۆ نىسانداردىڭ ورنالاسقان جەرى مەن قۋاتتىلىعىنا قوسىمشا قايتا تالداۋ جۇرگىزۋدى, سونداي-اق قولدانىستاعى مەكتەپتەرگە 275 ورىندىق شاعىن عيماراتتاردى قوسىپ سالۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋ تۋرالى ۇسىنىس ەنگىزدى. وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىندە جايلى مەكتەپتەردىڭ قۇرىلىسى جەرگىلىكتى جەرلەردە اپاتتىق جانە ءۇش اۋىسىمدىق وقىتۋ ماسەلەسىن شەشەتىنىن تەكسەرۋ كەرەك, ال پەرسپەكتيۆالى وقۋ ورىندارى بولاشاققا قالدىرىلۋى ءتيىس. بۇل قاراجاتتى ۇنەمدەۋگە جانە مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە تۇسەتىن جۇكتەمەنى ازايتۋعا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار اپاتتىلىق پەن ءۇش اۋىسىمدى وقىتۋ پروبلەمالارىن از ۋاقىتتا ءارى دالدىكپەن جويۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.