بالقاش قالاسىنداعىلار بۇل اۋلەتتى ء«وندىرىس ساربازدارى» دەيدى ەكەن. ەرتەدە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ بولات وندىرگەن مۇقاجان قاجىنىڭ ءىزىن ۇلى قابدىراحمان اسكەردەن ورالعان سوڭ جالعاستىرادى. وسىدان ەلۋ جىل بۇرىن مىس بالقىتۋ تسەحىندا قىپ-قىزىل ەڭبەك جولىن باستايدى. تاۋەلسىزدىك ورناعان سوڭ بالقاش كەن مەتاللۋرگيا كومبيناتىنىڭ ءوندىرىس قۋاتىن ارتتىرۋ مىندەتى تۇردى. ءسويتىپ, قابەكەڭ شۆەتسياعا ىسساپارمەن شىعادى. كومبيناتتا شەتەلگە شىققان العاشقى جۇمىسكەر ەدى. 1997 جىلى اففيناج تسەحىنىڭ قۇرىلىسىن دا باستاۋ كەرەك بولدى. جاڭا ءوندىرىستىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرۋ ءۇشىن پولشاعا كومبيناتتان 7 قىزمەتكەر بارۋى كەرەك. تاڭداۋ تاعى دا وزات مەتاللۋرگ قابدىراحمانعا تۇسەدى. گولوگوۆ قالاسىندا اففيناج زاۋىتىنان تاجىريبەسىن ابدەن تولىقتىرىپ كەلەدى. كەلەر جىلى اففيناج زاۋىتى اشىلعاندا بالقاشتىڭ ەڭ العاشقى كۇمىسىن, «مەتالل دورە» قۇيماسىن قۇيادى.
ودان كەيىن مىرىش زاۋىتى اشىلعان سوڭ سوعان بالقىتۋشى بولىپ اۋىسىپ, العاشقى قورعاسىن انودىن قۇيادى. ول جەردە ون جىلدان اسا ەڭبەك سىڭىرگەن بىلىكتى مەتاللۋرگ مەتاللۋرگيا تسەحىنا قايتا كەلەدى. وسى زاۋىتتا ءوندىرىستىڭ ونىمدىلىگىن ەسەلەۋگە ءوزىنىڭ ۇلەسىن قوسىپ ءجۇرىپ, قۇرمەتتى زەينەت دەمالىسىنا شىعادى.
– داڭقى الىسقا جەتكەن بالقاش مىسى – ءبىزدىڭ ماقتانىشىمىز. سوڭىمىزدا ءوندىرىستىڭ قيلى-قيلى سوقپاعى جاتىر. قازىر ۇستازدىق ءۇردىستىڭ جوعالىپ بارا جاتقانىن جاسىرۋعا بولمايدى. ءبىز ەڭبەككە ارالاسا باستاعاندا قاي اۋىسىمعا تۇسسەڭ دە, جانىڭدا تاجىريبەلى جۇمىسشى ماماندار جۇرەدى. بىلگەنىمەن ۇيرەتەدى, ءجونىن كورسەتەدى. باستى قاعيدات – وندىرىستىك اپاتقا جول بەرمەۋ كەرەك. مەنىڭ ەڭبەكتەگى ۇستازىم جولداسباي وسپانوۆ كەزىندە كسرو جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى بولدى. العاشقى ەڭبەك جولىمدى سول كىسىنىڭ اۋىسىمىندا باستادىم. ول كىسى بىزگە مەتاللۋرگ بولۋدى جۇرەكپەن ۇعىنۋ كەرەكتىگىن ءتۇسىندىردى. مەتاللۋرگ – مارتەبەلى ماماندىق, زور ماقتانىش. ءوزىمىز اكەمىزدىڭ جولىن لايىقتى جالعاستىرا الدىق دەپ ويلايمىز. ال قازىر بالالارىم مەن نەمەرەلەرىم زاۋىتتا ابىرويلى قىزمەت ەتىپ ءجۇر. قىزۋ ەڭبەك بيىككە شىعارادى, – دەيدى ارداگەر مەتاللۋرگتىڭ ءوزى.
ەڭبەك ەرىنىڭ قىرىق جىلدان اسا جۇمساعان قاجىر-قايراتى ەلەۋسىز ەمەس. مەتاللۋرگيا كومبيناتىنىڭ «ۇزدىك مەتاللۋرگى» اتانعان. مىس بالقىتۋ زاۋىتىنىڭ قۇرمەت تاقتاسىندا سۋرەتى ءىلىنىپ تۇر. ومىراۋىنا III دارەجەلى «ەڭبەك داڭقى» وردەنىن جارقىراتا تاققان. بالقاش كەن مەتاللۋرگيا كومبيناتىنىڭ تاڭداۋلى مەتاللۋرگى بولعان قادىرلى اقساقال «قازاقمىس كورپاراتسياسىنىڭ قۇرمەتتى ارداگەرى» دەگەن مارتەبەگە دە يە بولدى.
اكەلەرىنىڭ ىزگى جولىن قوس ءىنىسى دە جالعايدى. عابدۋللا مۇقاجان ۇلى مىس زاۋىتىندا بالقىتۋشى بولىپ ەڭبەك ەتتى. قازىر بەينەتىنىڭ زەينەتىن كورىپ وتىر. تاعى ءبىر باۋىرى نۇرشايىقستان اۆتوتاسىمالداۋ تسەحىندا مەحانيك بولىپ جۇمىس ىستەدى.
ەڭبەك ارداگەرى قابدىراحمان اقساقالدىڭ جارى پانۋ دا مىس كومبيناتىنىڭ كەڭسەسىندە ۇزاق جىل اۋدارماشى بولىپ ەڭبەك ءسىڭىردى. ۇلكەن ۇلى قۋانىشبەك – بالقاش ءتۇستى مەتاللۋرگيا زاۋىتىندا الەۋمەتتىك سالا بويىنشا قىزمەتكەر. جۇمىسكەرلەردىڭ الەۋمەتتىك سالا بويىنشا شارۋالارعا جاۋاپتى. كەلىنى گۇلميرا ىسقاقوۆا – «قازاقمىس سمەلتينگتە» كەڭسە قىزمەتكەرى. ەكىنشى ۇلى ەركەن بالقاشتىڭ جانىنداعى مىس كومپانياسىندا اپپاراتشى بولىپ جۇمىس ىستەيدى. ۇلكەن نەمەرەسى ءالىبي – كومبيناتتىڭ تەمىرجول تسەحىندا ءماشينيستىڭ كومەكشىسى.
– ەسىمىمدى اكەم قويىپتى. ەركەن دەپ. كەن ۇلكەن ولجا, بايلىق قوي. بالا كەزىمنەن اكەمنىڭ وزات مەتاللۋرگ ەكەنىن ءبىلىپ, كورىپ, ماقتان تۇتىپ وستىك. ءبىز دە ونەگەلى جولىن جالعايمىز دەدىك. انامىز دا ۇزاق جىل كومبيناتتا قىزمەت اتقاردى. وتباسىمىزبەن ءوندىرىس سالاسىندامىز. كومبيناتتاعى تەمىرجول تسەحىنداعى جۇمىس ۇنەمى قاۋىرت, قىزۋ. ماڭدايىمىزدىڭ تەرىن توگىپ كولەمىز. ءالى دە اتامىزدى, اكەمىزدى, جالپى اۋلەتىمىزدى ماقتان تۇتامىز, – دەيدى ەكىنشى ۇلى.
مەتاللۋرگتەر اۋلەتىنىڭ تامىرى بالقاش مىس زاۋىتىنىڭ ارعى تاريحىمەن بىتە قايناسقان. ولاردىڭ جالپى ەڭبەك ءوتىلى 250 جىلدان اسادى.
قابدىراحمان مۇقاجان ۇلى جاقىندا كىتاپ جازىپ, جارىققا شىعاردى. «شارپىعان وتپەن الىسقان» دەگەن اتاۋمەن. وندا اۆتور وزىمەن قاتار قىزمەت اتقارعان 200-گە جۋىق مەتاللۋرگتى كەيىپكەر ەتىپ جازعان. ولاردىڭ كوبى باقيعا اتتانىپ كەتكەن. «سولاردىڭ رۋحىنا وسىلاي تاعزىم جاساعىم كەلدى», دەيدى ەڭبەك ارداگەرى. بۇل دا – وزات مەتاللۋرگتىڭ, ەڭبەك قادىرلىسىنىڭ وشپەس ونەگەسى, ولمەس مۇراسى مەن ىزگىلىكتى ءىزى.
قاراعاندى وبلىسى,
بالقاش قالاسى
