بىلتىر قىس قىر استىندا تۇرعاندا جىلۋ قازاندىقتارى جارىلىپ, اپاتتى جاعداي ورىن العاندىقتان, اقتاۋ ەكىباستۇزدىڭ كەبىن كيە مە دەگەن ۋايىم بولعان. بىراق كەشەن قىزمەتكەرلەرى قازاندىقتى جاماۋ جۇمىستارىن تياناقتى جۇرگىزىپ, توتەنشە احۋالدىڭ الدىن الدى.
1968 جىلى ماۋسىم ايىندا قۇرىلعان «ماەك» جشس قۇرامىندا 2 جىلۋ ەلەكتر ورتالىعى – جەو-1 جانە جەو-2, ءبىر كوندەنساتسيالىق جىلۋ ەلەكتر ستانساسى, ديستيلليات ءوندىرۋ جانە ونەركاسىپتىك جىلۋمەن, سۋمەن جابدىقتاۋ زاۋىتى بار. وسىنداي اسا ماڭىزدى كەشەننىڭ جابدىقتارى ەسكىرگەن. 1968-1999 جىلدارى تەڭىز سۋىن تۇشىتۋ ءۇشىن قولدانىلعان بن-350 يادەرلىق رەاكتورىن ۇستاۋ دا ماەك-ءتىڭ موينىنا ءبىراز جۇك پەن جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتى. وبلىستا تۇرعىن مەن ءتۇرلى ماقساتتاعى نىسان سانى ۇلعايعان سايىن توزىعى جەتكەن جابدىقتار ۇزدىكسىز جانە اۋقىمدى جۇمىسقا تولىقتاي توتەپ بەرە المايتىن جاعدايعا جەتتى. ماەك-ءتىڭ نەگىزگى ەنەرگەتيكالىق جابدىقتارى وتكەن عاسىردىڭ 60-90-جىلدارى پايدالانۋعا بەرىلدى, ولاردىڭ فيزيكالىق توزۋى بۇگىنگى كۇنى 81%-دان اسقان.
باسقارۋ مەنشىگىنە قاراي 2003-2019 جىلدارى «قازاتومپرومنىڭ», 2019 جىلدان باستاپ ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ قۇرامىندا بولعان كاسىپورىن 2022 جىلدىڭ سوڭىنان بەرى كوممۋنالدىق كاسىپورىن رەتىندە ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمدىگى قۇزىرىنا بەرىلدى. قازىر ماەك ءوز قىزمەتىن اتقارا وتىرىپ, جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە ءماجبۇر. كاسىپورىننىڭ وندىرىستىك قىزمەتىنىڭ كىدىرىسسىز جۇرگىزىلىپ, تۇتىنۋشىلاردى ەلەكتر ەنەرگياسى جانە جىلۋمەن, اۋىزسۋ, تەحنيكالىق سۋ, ىستىق سۋمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋى ءۇشىن جىل سايىن جوسپارلى-الدىن الا جوندەۋ كەستەسى بويىنشا نەگىزگى ەنەرگەتيكالىق جابدىقتارعا كۇردەلى جانە اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. توزعان جانە ىستەن شىققان اگرەگاتتاردى اۋىستىرۋ نەمەسە جوندەۋ ءۇشىن جابدىقتار, ماتەريالدار مەن قوسالقى بولشەكتەر ساتىپ الىنادى. جابدىقتاردى جاڭعىرتۋ جانە رەكونسترۋكتسيالاۋ, عيماراتتار مەن قۇرىلىستاردى كۇردەلى جوندەۋ بويىنشا ءىس-شارالار ورىندالادى. مىسالى, كاسىپورىننىڭ جوندەۋ جۇمىستارى بويىنشا جوسپارلى-الدىن الۋ جوندەۋ كەستەسىنە سايكەس وتكەن جىلى 4 قازاندىق – جەو-1-دە №5, جەو-2-دە №1, 6, 12 جانە 3 تۋربينا, جەو-1-دە №3, جەو-2-دە №2 جانە №10 تولىق كولەمدە جوندەلگەن. سونداي-اق 2022 جىلى باستالعان جەو-2-دەگى №2 قازاندىق جانە №1 تۋربيناداعى, №1 ەنەرگيا بلوگىندەگى جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالدى.
كاسىپورىن باسشىلىعىنىڭ ايتۋىنشا, كومبيناتتىڭ بيىل جازعى جانە الداعى كۇزگى-قىسقى كەزەڭدەردەگى سەنىمدى جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ارنايى ءىس-شارالار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ناقتى ايتقاندا, كۇزگە دەيىن 2024 جىلعا جەو-1 جانە جەو-2-دەگى 3 قازاندىقتى, جەو-2-دەگى 1 تۋربواگرەگاتتى, جەس ەنەرگيا بلوگىن, بويلەرلىك قوندىرعىلاردى جانە جىلۋ گەنەراتسيالايتىن جابدىقتاردى كۇردەلى جوندەۋ جوسپارلانعان.
ماەك باسشىلىعى ستانسالار مەن سۋ تۇشىتۋ كەشەنىنىڭ سەنىمدى ءارى ۇزدىكسىز جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ۇكىمەت رەزەرۆىنەن بولىنگەن 2,38 ملرد تەڭگە جانە ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمدىگىنەن بولىنگەن 2,08 ملرد تەڭگە قاراجاتقا نەگىزگى وندىرىستىك جابدىقتار ساتىپ الىنعانىن, سونداي-اق كومبينات جابدىقتارىن كۇردەلى جوندەۋگە «ماەك» جشس-نىڭ ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن 6,8 ملرد تەڭگە بولىنگەنىن مالىمدەدى.
قۇبىرعا قاتىستى جۇمىستارعا توقتالساق, 2023 جىلى جەو-1, جەو-2 تىكە جەلىلەرى بويىنداعى جىلۋ قۇبىرىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 555 مەتر بولاتىن ۋچاسكەسى ديامەترى 1020 مم قۇبىرلارمەن اۋىستىرىلىپ, جالپى ۇزىندىعى 669 مەتر بولاتىن تەحنيكالىق سۋ قۇبىرى ۋچاسكەلەرى ديامەترى 530 جانە 820 مم قۇبىرلارمەن اۋىستىرىلعان. بيىل جىل باسىنان بەرى قۇيىلىس-وسجت-1 قۇبىرى بويىنداعى ديامەترى 630 مم بولاتىن بارلىعى 430 مەتر قۇبىر ۋچاسكەلەرى اۋىستىرىلىپ, 433 مەتر جىلۋ جەلىسىن جانە 244 مەتر تەحنيكالىق سۋ قۇبىرلارىن اۋىستىرۋ جوسپارلانعان.
رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بولىنگەن 1,1 ملرد تەڭگەگە ديستيللياتسيالىق-سۋ تۇشىتۋ قوندىرعىلارىنىڭ جىلۋ الماسۋ جابدىقتارىن اۋىستىرۋ ءۇشىن 78 توننا تۇتىكتەر ساتىپ الىنعان ەكەن. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ناتيجەسىندە ديستيلليات ءوندىرىسى تاۋلىگىنە 5000 تەكشە مەترگە ارتقان.
№7, 11 ديستيللياتسيالىق سۋ تۇشىتۋ قوندىرعىلارىنداعى 2 جىلىتۋ كامەراسى, سونداي-اق 1 تەڭىز سۋىنىڭ جىلىتقىشى اۋىستىرىلدى. جازعى كەزەڭنەن ءوتۋ جانە 2024-2025 جىلداردىڭ جىلۋ كەزەڭىنە دايىندىق شارالارى اياسىندا كولدەنەڭ-قۇبىرلى پلەنكالى بۋلاندىرعىش-1, 2 جانە 3-ءتى, دتق-10-دى ارنايى قىشقىلمەن جۋ جۇرگىزىلىپ, دتق-9-دا جوندەۋ جۇمىستارى باستالدى. ال اقتاۋ قالاسىندا اۋىزسۋ تاپشىلىعىن ازايتۋ ءۇشىن ورتالىق سۋمەن جابدىقتاۋ تورابى-2 ونىمدىلىگى تاۋلىگىنە 6000 تەكشە مەتر بولاتىن كەرى وسموس قوندىرعىسىن مونتاجداۋ جۇمىستارىن اياقتاپتى. ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ ەنەرگەتيكا جانە تكش باسقارماسىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا قالانىڭ تىكە جانە كەرى جىلۋ جەلىلەرىنىڭ ماگيسترالدىق قۇبىرلارىن رەكونسترۋكتسيالاۋ جوباسىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ول بويىنشا 2024 جىلى اقتاۋ قالاسىنداعى 12,4 شاقىرىم ماگيسترالدىق جىلۋ جەلىلەرىن اۋىستىرۋ جوسپارلانعان. سونداي-اق ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ ەنەرگەتيكا جانە تكش باسقارماسىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا قۇيىلىس-مەلوۆوە كەن ورنىنىڭ جەراستى سۋىن وسجت-2 جانە «كاسپي» سۋ تۇشىتۋ زاۋىتىنا دەيىن سەنىمدى جەتكىزەتىن قۇيىلىس-«كاسپي» سۋ تۇشىتۋ زاۋىتى-وسجت-2 جاڭا سۋ قۇبىرى قۇرىلىسىنىڭ جوباسىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارى قولعا الىنعان. مۇنىڭ ءبارى دە – اقتاۋ قالاسى تۇرعىندارىن اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىنداعى قىزمەتتەر.
جەرگىلىكتى بيلىك پەن «ماەك» جشس باسشىلىعى اقتاۋداعى سۋ تاپشىلىعىن شەشىمى از ۋاقىتتا تابىلاتىن ۋاقىتشا جاعداي دەپ باعالاپ وتىر. قۇزىرلى ورىنداردىڭ بۇلاي سەنىمدى سويلەۋىنە –
ماەك اۋماعىنداعى وسجت-2, ياعني ورتالىق سۋمەن جابدىقتاۋ تورابىندا سالىنعان جاڭا قوندىرعىلاردىڭ قالا تۇرعىندارىنا تاۋلىگىنە قوسىمشا 6 000 تەكشە مەتر اۋىزسۋ بەرە باستايدى دەگەن جوسپارى مەن جوباسى سەبەپ.
«ماەك» جشس-عا قاراستى ديستيلليات وندىرەتىن زاۋىتتىڭ ديرەكتورى دەنيس سامورۋكوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىر قوندىرعىلارعا سۋ جينالىپ جاتىر.
«ماەك سەرىكتەستىگى تاراپىنان جىلى جاعاجايداعى قوناقۇيلەر مەن تۋريستىك نىساندارعا سۋ بەرىلمەيدى. كومبينات نەگىزىنەن اقتاۋ تۇرعىندارىن سۋمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر», دەيدى.
وڭىردەگى اۋىزسۋ تاپشىلىعىن شەشۋ ءۇشىن «كاسپي» سۋ تۇشىتۋ زاۋىتى دا كومەك قولىن سوزباق. زاۋىت قۋاتىن تاۋلىگىنە 20 مىڭنان 40 مىڭ تەكشە مەترگە دەيىن ۇلعايتۋ جوباسى اياقتالۋعا جاقىن.
«قازىر زاۋىتتا قۋاتى تاۋلىگىنە 20 مىڭ تەكشە مەتر بولاتىن 5 قوندىرعى جۇمىس ىستەيدى. ءونىمنىڭ 60-65%-ى مۇنايلى اۋدانىنىڭ تۇرعىندارىنا, قالعانى قاراقيا اۋدانىنا, اۋەجايعا, وبلىستاعى اسكەري بولىمدەرگە جانە جىلى جاعاجايدا ورنالاسقان تۋريستىك نىساندارعا بەرىلەدى. قازىر زاۋىتقا قۋاتتى ەكى ەسە ارتتىراتىن جاڭا
5 قوندىرعى جەتكىزىلدى. قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارى اياقتالىپ قالدى جانە قوسىمشا ىسكە قوسۋ جۇمىستارى باستالدى. شىلدەنىڭ سوڭىندا تەستىلىك رەجىمدە ءبىرىنشى قوندىرعىنى قوسامىز. ال تامىزدا قالعان قوندىرعىنى كەزەڭ-كەزەڭىمەن قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر», دەيدى «كاسپي» سۋ تۇشىتۋ زاۋىتىنىڭ ديرەكتورى نۇرلىباي اققۇلوۆ.
جوبا ىسكە قوسىلعان ساتتە «ماەك» جشس تاۋلىگىنە بەرىپ وتىرعان 52 000 تەكشە مەتر سۋعا قوسىمشا سۋ كولەمى ارتىپ, اقتاۋ قالاسىنا تاۋلىگىنە 20-25 مىڭ تەكشە مەتر كولەمدە جەتپەيتىن سۋ تاپشىلىعىن تولىعىمەن جويۋعا مۇمكىندىك تۋادى دەپ جوسپارلايدى ماماندار.
اقتاۋداعى سۋ تاپشىلىعى تالاي ايقايعا سەبەپ بولعان. ال ماەك احۋالى وسىنداي – تۇگەلگە جۋىق توزىعى جەتكەن دىمكاس جۇرەكتى توقتاتىپ قويىپ, ەمدەۋ ءۇشىن ورنىنا جۇمىس ىستەيتىن ارتىق جۇرەك جوق. سوندىقتان ماڭىزدى كاسىپورىنعا كەشەندى قولداۋ قاجەت.
ماڭعىستاۋ وبلىسى
