قازاق جاۋىنگەرى 1944 جىلدىڭ 27 اقپانىندا قىرىم تۇبەگىندە الاپات شايقاستا كوزسىز ەرلىك كورسەتتى. شابۋىل كەزىندەگى ۇرىستىڭ بىرىندە ەكى نەمىستىڭ كوزىن جويىپ, ءارى قاراي ترانشەياعا ءتۇسىپ, ءۇش ءفاشيستى قويان-قولتىق ۇرىستا جان تاپسىرتقان. جالعىز ءوزى قارسىلىق كورسەتىپ, قارۋلاستارىنا جول اشادى. ەرجۇرەكتىلىكپەن كوزگە تۇسكەن دۇيسەنبى مامەجان ۇلىن اسكەري ءبولىم باسشىلىعى «ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىنە ۇسىنادى. بۇل مەدال سەرجانت قۇرامى ءۇشىن «كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى» اتاعىنا پارا-پار بولاتىن. باسشىلىقتىڭ بۇل شەشىمىنە قازاق جاۋىنگەرىنىڭ ءبىر عانا ەرلىگى سەبەپ بولعان جوق. قىزىل گۆاردياشى ءار ۇرىستا وجەتتىلىگىمەن كوزگە تۇسەتىن, ونىمەن قوسا قۇرالايدى كوزگە اتقان مەرگەن بولىپتى. ونىڭ وعىنان تالاي فاشيست قازا تاپقان. وسىنداي ەرلىگىمەن ەرەكشەلەنگەن جەرلەسىمىز, وكىنىشكە قاراي, ءوز ماراپاتىن كورمەي, بۇل فانيمەن قوش ايتىسادى. «باتىر ءبىر وقتىق» دەمەكشى, 1944 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا جاۋدىڭ اتقان ءبىر ءتۇيىر وعى باتىردىڭ ءومىرىن قيعان. وكىنىشتىسى, سوعىسقا اتتانار الدىندا وتباسىن قۇرماعان, جالىنداعان جاس جىگىت دۇيسەنبى مامەجان ۇلى قىرىم سوعىسىنداعى توبەلەردىڭ بىرىندە ماڭگىلىك مەكەنىن تاپتى. ءبىر-اق وق جاس ءومىردى ج ۇلىپ الىپ كەتتى. سوناۋ الىستا اعايىن-تۋىس, قازاق جەرى, ءور التاي قالدى. ەرلىك ءۇشىن بەرىلگەن مەدالى دە يەسىن تاپپاي جارتى جولدا قالعان ەدى. اۋىلداعى اعايىنعا ءۇش بۇرىشتى قارا قاعاز عانا جەتىپتى. بالكىم, قازاقتىڭ ءبىر ۇلىنىڭ ەسىمى سول الىستاعى تۇبەكتە ەسكەرىلمەي قالار ما ەدى؟ ەگەر قارىنداسى ماۋكەننەن تۋعان جيەندەرى بولماعاندا.
دۇيسەنبى مامەجان ۇلىنىڭ جيەنى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ زاپاستاعى پولكوۆنيگى جانبولات قوشاناەۆ اراعا جىلدار سالىپ, ناعاشى اتاسىنىڭ ەسىمىن جاڭعىرتتى. جانبولات ەلۋباي ۇلى – ءومىرىن وتان قورعاۋعا ارناعان جان. 2016 جىلى قۇرمەتتى ەڭبەك دەمالىسىنا شىققاننان كەيىن تاعى دا بەس جىل ءوز سالاسىندا ەلەۋلى ەڭبەك ەتكەن. تەك وسىدان ءبىر جىل بۇرىن جۇمىستان قولى بوساعاندا ەسىنە اناسىنىڭ اماناتى تۇسەدى. بۇل جونىندە ارداگەردىڭ ءوزى: «بالا كەزىمىز. انام جالعىز قالعاندا اعاسىن ەسكە ءتۇسىرىپ, بىلدىرتپەي كوز جاسىن سىعىپ الاتىن. مەن بالا بولسام دا انامنان نەگە جىلاپ وتىرعانىن سۇرايمىن. سوندا انام تۋعان اعاسىنىڭ سۇراپىل سوعىستا ءىز-ءتۇسسىز كەتكەنىن ايتىپ بەرەدى. ءبىر جىل بۇرىن وسى وقيعا ءجيى ەسىمە تۇسە باستادى. وعان دەيىن ناعاشىمدى تابايىن دەگەن وي مازالاپ, قىزمەتتىڭ باعىتىمەن ىسكە كىرىسپەگەن ەدىم. وتكەن جىلدان باستاپ ناعاشى اتامدى ىزدەستىرۋ جۇمىسىنا كىرىستىم. ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە استانا قالاسىنىڭ الماتى اۋداندىق قورعانىس ىستەرى جونىندەگى اسكەري كوميسسارياتىنا باردىم. ولار ماعان بارلىق دۇرىس جولىن ايتىپ, كەڭەستەرىن بەردى, كومەگىن كورسەتتى. العاشىندا, رەسەي فەدەراتسياسى پودولسك قالاسىنداعى ورتالىق ارحيۆكە رەسمي تۇردە حات جولدادىق. ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەننەن كەيىن جولدانعان حاتقا جاۋاپ كەلدى. انامنىڭ اماناتىن ورىنداي العانىما, ناعاشىمدى تاپقانىما قۋانىشتىمىن», دەيدى.
رەسمي سۇراۋ جىبەرىلگەنىمەن ونى سوڭىنا دەيىن كۇتۋ, دەرەك پەن دايەكتەردى جيناۋ, قۇجاتتاردى رەتتەۋ وڭاي شارۋا ەمەس. جانبولات ەلۋباي ۇلى العان بەتىنەن قايتپاي, ىزدەستىرۋ جۇمىسىن جالعاستىرىپ, ءۇمىتىن ۇزگەن ەمەس. ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن استاناداعى رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ەلشىلىگىنەن حابار كەلەدى. ولار سوناۋ 1944 جىلى قازا تاپقان دۇيسەنبى بولكەباەۆتىڭ جيەنى جانبولات ەلۋباي ۇلى ەكەنى راستالعان سوڭ, ەلشىلىككە اعايىندى قوشاناەۆتاردى شاقىرتىپ, ناعاشىسىنا جەتپەي قالعان «ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىن تابىس ەتەدى. شاڭ باسقان ارحيۆتەن بۇكىل قۇجات كوتەرىلىپ, دۇيسەنبى مامەجان ۇلىنىڭ ەرلىگى سيپاتتالادى. ناتيجەسىندە رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ قولى قويىلعان «كۋالىك» پەن مەدال قازاق جەرىنە ورالدى. مەدالدى جيەندەرى ناعاشىسىنىڭ كوزىندەي كورەدى. «ەرلىك – ەلگە مۇرا, ۇرپاققا – ۇلگى», دەگەنىمىز وسى بولار.
– قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ەلشىلىگى, قورعانىس مينيسترلىگى جانە پودولسك قالاسىنداعى ورتالىق ءارحيۆىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە ايتار العىسىمىز شەكسىز. وسى مەكەمەلەردىڭ قىزمەتكەرلەرى سوعىستا ءىز-ءتۇسسىز جوعالعان ناعاشىمدى تاۋىپ بەردى. بۇل – ەكى مەملەكەت ارالىعىنداعى دوستىقتىڭ تىكەلەي كورىنىسى. وسىنداي بەيبىت كۇندەردى سىيلاعان ەرجۇرەك ناعاشى اتام دۇيسەنبى بولكەباەۆقا جانە بارشا سوعىس ارداگەرىنە مىڭ تاعزىم, – دەيدى جانبولات ەلۋباي ۇلى.
قۋانىشقا وراي, ناعاشىلارىنىڭ جاتقان جەرى دە بەلگىلى بولىپتى. جيەندەرى مەن اعايىن-تۋىستارى بيىل كاتونقاراعاي اۋدانىنىڭ اققاينار (بۇرىنعى چەرنوۆايا) اۋلىندا ۇلكەن اس بەرىپ, باتىردى ەسكە الۋدى جوسپارلاپ وتىر. ناعاشى اتاسىنىڭ كىندىك قانى تامعان اۋلىنان ءبىر كوشەنى سوعىس ارداگەرى دۇيسەنبى بولكەباەۆتىڭ اتىنا بەرسە, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. سوندا سوناۋ 1943 جىلى التايدان قىرىم ولكەسىنە سوڭعى ساپارىنا شىققان سوعىس ارداگەرى تۋعان جەرىنە ورالعانداي بولار ما ەدى؟ بولاشاقتا كيەلى كاتونقاراعاي جەرىنەن ءبىر ۋىس توپىراق الىپ, قىرىم ولكەسىنە ماڭگى مەكەن تاپقان توبەگە اپارساق دەگەن جوسپار دا بار. ۇرپاقتارى جەڭىستىڭ 80 جىلدىعى تويلاناتىن 2025 جىلى دۇيسەنبى اتانىڭ 100 جىلدىعى دا اتالىپ وتىلەتىنىنە سەنىمدى. بەيبىت كۇندى سىيلاعان باتىرلارىمىزعا مىڭ تاعزىم!
شىعىس قازاقستان وبلىسى
