بىرەگەي جوبانىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى بار. اتاپ ايتقاندا, جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنەن (جەل جانە كۇن) ەلەكتر ەنەرگياسىن بىرىكتىرىپ وندىرۋگە نەگىزدەلگەن گيبريدتى جوبانى «Eni»-ءدىڭ ەنشىلەس كاسىپورنى «Eni Plenitude» ازىرلەيدى. ال ەنەرگيا تەڭدىگى مەن تۇراقتىلىعىن قامتامسىز ەتۋ ءۇشىن جوبادا يتاليالىق كومپانيانىڭ حالىقارالىق ونەركاسىپتىك تاجىريبەسىمەن سالىناتىن گاز ەلەكتر ستانساسى قاراستىرىلعان.
«مۇنداي گيبريدتى جوبا ەلىمىزدە العاش رەت جۇزەگە اسىرىلماق. گيبريدتى ەلەكتر ستانساسى ايماقتاعى مۇناي ءوندىرۋشى كومپانيالار مەن قمگ-نىڭ گاز وڭدەۋ زاۋىتىن تۇراقتى جانە سەنىمدى ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتاماسىز ەتەدى. جوبا «Eni»-ءدىڭ حالىقارالىق وندىرىستىك تاجىريبەسىن پايدالانا وتىرىپ, ءارتۇرلى تەحنولوگيالاردىڭ يننوۆاتسيالىق كومبيناتسياسىن ۇسىنادى. سونىمەن قاتار ماڭعىستاۋ وبلىسىن ەنەرگيامەن قامتاماسىز ەتۋدى ءارتاراپتاندىرۋ جانە كومىرتەكسىزدەندىرۋدى كوزدەيدى. جاڭا كاسىپورىن قۇرىلىسى وڭىردەگى جوعارى بىلىكتى مامانداردى جۇمىسپەن قامتۋدا جاڭا مۇمكىندىكتەرگە دە جول اشادى», دەدى قمگ باسشىسى اسحات حاسەنوۆ.
بولاشاق جوبانىڭ قۋاتى مەن مۇمكىندىگىن ماماندار جوعارى باعالايدى. ماسەلەن, كۇن ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۋاتى – 50 مۆت, جەل ستانساسىنىڭ قۋاتى – 77 مۆت, گاز ستانساسىنىڭ قۋاتى 120 مۆت-ءتى قۇرايدى. گيبريدتى ەلەكتر ستانساسى «وزەنمۇنايگاز» اق مەن «قازگپز» جشس-نى قوسا العاندا «قازمۇنايگازدىڭ» ايماقتاعى ەنشىلەس كومپانيالارىن ەلەكتر ەنەرگياسىمەن سەنىمدى ءارى تۇراقتى تۇردە قامتاماسىز ەتەدى. مۇنداي ناقتى قادام ەلەكتر قۋاتىنىڭ ءجيى ۇزىلۋىنەن وندىرىستە بولاتىن اپاتتى توقتاۋلاردىڭ الدىن الماق.
سوڭعى جىلدارى ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ ەنەرگەتيكا سالاسىندا ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى جۇيەسى جابدىقتارىنىڭ توزۋىنىڭ كەسىرىنەن بىرقاتار كۇردەلى تەحنيكالىق اقاۋ بولدى. بۇل ەلەكترمەن قامتاماسىز ەتۋگە كەدەرگى جاساپ, مۇنىڭ سوڭى مۇناي ءوندىرۋ ۇدەرىستەرىنە دە كەرى اسەرىن تيگىزدى. ياعني قمگ-نىڭ مۇناي ءوندىرۋ كاسىپورىندارىنداعى مۇناي مەن گاز وندىرىسىندە ىركىلىستەر تۋىندادى. ماسەلەن, 2023 جىلدىڭ وزىندە «وزەنمۇنايگاز» اق جۇمىسىندا ەلەكتر قۋاتى 87 رەت ۇزىلگەن. 2023 جىلدىڭ سوڭىندا ەلەكتر قۋاتىنىڭ ۇزىلۋىنە بايلانىستى وندىرىلگەن مۇنايدىڭ شامامەن 500 مىڭ تونناسى شىعىن بولعان.
جوبا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايماقتاعى «جاسىل» ەكونوميكانى دامىتۋ بويىنشا العا قويعان ستراتەگيالىق ماقساتىن جۇزەگە اسىرۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام بولماق. جوبانى ىسكە اسىرۋ – سەرىكتەس كومپانيالاردىڭ بىرلەسكەن كۇش-جىگەرىنىڭ ناتيجەسى, سونداي-اق ولاردىڭ بيزنەس-پورتفەلىن ءارتاراپتاندىرۋ جانە قىزمەتتى دەكاربونيزاتسيالاۋ ماقساتتارىنا سايكەس كەلەدى ءارى ۇزاقمەرزىمدى, تۇراقتى ىنتىماقتاستىعىن ارتتىرادى دەلىنگەن. بۇل رەتتە گيبريدتى جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قازاقستان تاراپى زاڭ جوبالارىن جەتىلدىرگەنىن ايتا كەتكەن ءجون. اتاپ ايتقاندا, 8 شىلدەدە مەملەكەت باسشىسى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە جىلۋ ەنەرگەتيكاسى, ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى جانە رەتتەلىپ كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا قول قويعان بولاتىن. «ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى تۋرالى» تۋرالى زاڭعا گيبريدتى جوباعا قاتىستى وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. سالاعا جاۋاپتى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى مەن ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اسقان بۇل باستامالار جوبانىڭ ىلگەرىلەۋىنە ايتارلىقتاي ىقپال ەتكەن. اتالعان جوبا قمگ ءۇشىن عانا ەمەس, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءۇشىن دە وتىز جىلدان استام ستراتەگيالىق ارىپتەس سانالاتىن Eni كومپانياسىمەن بىرلەسە جۇزەگە اسىرىلۋدا. جوباعا وتاندىق جانە يتاليالىق كومپانيا تەڭ دەڭگەيدە ينۆەستيتسيا قۇيادى.
سونىمەن قاتار بۇل جوبا سو2 شىعارىندىلارىنىڭ اتموسفەراعا تارالۋىن ازايتادى. ەلىمىزدە 2060 جىلعا دەيىن كومىرتەكتى بەيتاراپتىققا كوشۋ ۇزاقمەرزىمدى ستراتەگياسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. بۇل رەتتە مۇناي سالاسىنىڭ ماماندارى جوبا ۇلتتىق كومپانيا قابىلداعان ستراتەگيالىق ماقساتتارعا سايكەس دەكاربونيزاتسيا بويىنشا بەلگىلەنگەن كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزۋىنە جانە قمگ-نىڭ كومىرتەگى ءىزىن ازايتۋعا ىقپال ەتەدى دەيدى. اتاپ ايتقاندا, گيبريدتى جوبا بويىنشا وندىرىلەتىن بارلىق ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ شامامەن 40%-ى تولىعىمەن «جاسىل» ەنەرگياعا جاتادى. دەمەك بۇل كومىرقىشقىل گاز شىعارىندىلارىن ايتارلىقتاي ازايتۋعا دا سەپتىگىن تيگىزەدى.
«قازاقستاننىڭ الدىندا 2030 جىلعا قاراي ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋدىڭ جالپى كولەمىندەگى جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا ۇلەسىن 15%-عا جانە 2050 جىلعا قاراي 50%-عا دەيىن ارتتىرۋ مىندەتى تۇر. سونداي-اق قمگ-نىڭ 2022–2031 جىلدارعا ارنالعان كومىرتەكتى ازايتۋ باعدارلاماسىنا سايكەس, كومپانيامىز 2031 جىلعا قاراي جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى نىساندارىنىڭ بەلگىلەنگەن 300 مۆت-تىق قۋاتىنا جەتۋدى كوزدەپ وتىر. ماڭعىستاۋ وبلىسىندا بۇرىنعى قۋاتتاردى دامىتۋ ءۇشىن تاۋارلىق گاز تاپشىلىعى جاعدايىندا جوبانى ىسكە اسىرۋ تابيعي گاز تۇتىنۋدى دا ۇنەمدەۋگە اكەلەتىنىن ايتا كەتۋ كەرەك», دەپ اتاپ ءوتتى وتاندىق مۇناي كومپانياسىنىڭ وكىلى.
البەتتە, بۇل اۋقىمدى جوبا ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋدان باسقا جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىرىنشى كەزەكتە الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىكتەر ەسكەرىلە وتىرىپ جاڭاوزەن قالاسى مەن ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ تۇرعىندارى جۇمىسپەن قامتىلادى. قۇرىلىس سالۋ جۇمىستارىنا 800, ال كاسىپورىن ىسكە قوسىلعاندا 70 ادامعا دەيىن جۇمىسقا تارتىلادى. قمگ كومپانياسى سونىمەن قاتار, جەرگىلىكتى مامانداردىڭ كاسىبي داعدىسىن, بىلىكتىلىگى مەن تاجىريبەسىن ارتتىرماق.
«قازمۇنايگاز» ۇك اق مەن ونىڭ يتاليالىق ستراتەگيالىق سەرىكتەسى اتالعان جوبانى جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى كەلىسىمگە بيىل جىل باسىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ريمگە ساپارى بارىسىندا قول جەتكىزدى. سايكەسىنشە, بۇل ەل پرەزيدەنتىنىڭ ۇلتتىق كومپانياعا مۇناي ءوندىرۋ كولەمىن ۇلعايتۋ جونىندە جۇكتەگەن تاپسىرماسىن ورىنداۋ اياسىنداعى ماڭىزدى جوبا بولماق.
اقجىگىت قازبەك,
«Egemen Qazaqstan»
