رەسەيمەن ەكى ارادا ۇلكەن الەۋەت بار
ەلوردادا وتكەن شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى كەزەكتى سامميتىندە ەلدەر اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى كەڭىنەن تالقىلاندى. بۇل قاتاردا ەلىمىز لوگيستيكا جۇيەسىن دامىتۋ, جاڭا پورتتار سالۋ تۋرالى ۇسىنىسىن ءبىلدىردى. مەملەكەت باسشىسى ءتيىمدى دالىزدەر مەن سەنىمدى تاسىمال تىزبەكتەرىن قۇرۋ ارقىلى كولىك بايلانىستارىن نىعايتۋدى ىنتىماقتاستىقتىڭ كەلەسى باعىتى رەتىندە اتادى. وسى رەتتە ترانسەۋرازيالىق ءدالىزدى ودان ءارى بىرلەسە دامىتۋعا ەرتىس – بايان ءوڭىرى دە ايتارلىقتاي ۇلەسىن قوسادى دەگەن سەنىم زور.
ەلىمىزدەگى ەڭ ۇزىن وزەن – ەرتىس بويىمەن كەمە قاتىناسىن دامىتۋ توڭىرەگىندە بۇگىندە از ايتىلىپ جۇرگەن جوق. الايدا بۇل باعىتتا اتقارىلىپ جاتقان ىستەر تىم ماردىمسىز. مەملەكەتتىك تەحنيكالىق فلوتتىڭ, جاعالاۋداعى كولىك ينفراقۇرىلىمى مەن شليۋزدەردىڭ توزۋى وزەندەگى كەمەلەردى وتكىزۋ قابىلەتىن بارىنشا تومەندەتىپ جىبەرگەن. ىشكى كولىك سالاسىنداعى بۇل تۇيتكىلدى تارقاتۋ بۇگىندە مامانداردىڭ باس اۋرۋىنا اينالىپ وتىر. وسىدان بىرەر جىل بۇرىن قازاقستان مەن رەسەيدىڭ وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىعىنىڭ كەزەكتى فورۋمىندا ومبى وبلىسىنىڭ گۋبەرناتورى ەرتىستە كەمە قاتىناسىن دامىتۋدى ۇسىنعانى ەسىمىزدە. ترانسشەكارالىق وزەن ارقىلى ەكى ەل اراسىنداعى جۇك تاسىمالى قازىرگى كۇنى نەبارى 150-200 مىڭ توننادان (پاۆلودار وبلىسى بويىنشا) اسپايدى. ماسەلەنى رەتتەۋ ءۇشىن ەكى ەل باسشىسى ەرتىس وزەنىندەگى بىرقاتار ماسەلەنى رەتتەۋ بويىنشا شەشىم قابىلداۋى كەرەك. ياعني گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردى سالۋ, وزەننىڭ ءتۇبىن تەرەڭدەتۋ, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ بىرلەسكەن جوبالارى قابىلدانسا قۇپ. الايدا بۇل ۇسىنىستار ءسوز جۇزىندە قالىپ جاتىر.
پاۆلودار پورتى پايداعا اسپادى
كولىك مينيسترلىگى 2027 جىلى وزەن ارقىلى تاسىمالداناتىن جۇك كولەمىن ءۇش ەسە ۇلعايتقىسى كەلەدى. بىلتىر وزەن ناۆيگاتسياسىندا 1,6 ملن توننا جۇك وزەندەر ۇستىمەن تاسىمالدانسا, ونىڭ 90 پايىزدان استامى ەرتىس سۋ باسسەينىنە تيەسىلى بولعان.
ءماجىلىس دەپۋتاتى ماگەررام ماگەرراموۆتىڭ ايتۋىنشا, بىلتىر مەملەكەت باسشىسى جولداۋدا سۋ جولدارىن دامىتۋعا تاپسىرما بەرگەن. جاۋاپتى مينيسترلىك كوپ ۇزاماي وزەن فلوتىن وركەندەتۋگە 64 ملرد تەڭگە ءبولۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. بىراق سودان بەرى جىل وتكەنىمەن, ەل بويىنشا وڭ ناتيجە بايقالماي تۇر. وزەن جاعالاۋلارى, كولىك ينفراقۇرىلىمى, شليۋزدەر بويىنشا جاڭارۋ ءىس-شارالارى قولعا الىنۋى كەرەك ەدى. وكىنىشكە قاراي, پاۆلودار وبلىسىنان بۇل باعىتتا ساپالى جۇمىس كورىنبەيدى.
«مامانداردىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, وزەن ۇستىمەن جۇك تاسۋ اۆتوكولىك تاسىمالىنا قاراعاندا الدەقايدا ارزان. سوناۋ كەڭەس زامانىندا ەرتىس وزەنىندەگى تاسىمال الەۋەتىن كەڭىنەن دامىتۋعا ءمان بەرىلدى. وتكەن عاسىردىڭ 70–80-جىلدارى جىلىنا 9 ملن تونناعا دەيىن جۇك جەتكىزىلگەن. پاۆلودار مەن ومبى اراسىندا ۇلكەن پاروم-بارجالار سيرەك تە بولسا جۇك تاسىپ جۇرگەنى بايقالادى. ۇكىمەت مۇشەلەرى بۇل جايلى از بىلەتىن بولار دەپ ويلايمىن. وڭىرلىك بيلىك بۇعان مۇددەلى بولسا, وزەن ارقىلى رەسەيمەن تۇراقتى الىس-بەرىستى جولعا قويۋعا بولار ەدى», دەيدى ول.
ايتسا ايتقانداي, كەڭەس زامانىندا پاۆلودار وزەن پورتىنىڭ ايدارىنان جەل ەسىپ, مۇندا جۇك اعىنىن ايتپاعاننىڭ وزىندە, جولاۋشىلار تاسىمالى ايرىقشا وركەندەدى. وبلىس ورتالىعىنىڭ جۇرتشىلىعى اقسۋ قالاسىنا, ماي, اققۋلى اۋداندارىنا, وزەننىڭ تومەنگى سالاسىنداعى ەلدى مەكەندەرگە «راكەتا» سىندى جوعارى جىلدامدىققا يە قاناتتى جولاۋشىلار كەمەسىمەن كۇندەلىكتى قاتىنايتىن. توقىراۋ جىلدارى سۋ جولى ەكونوميكالىق تۇرعىدان قاتتى زارداپ شەگىپ, مۇنداعى كەمەلەردىڭ جاڭالارى رەسەيگە وتكىزىلسە, ەسكىلەرى تەمىرگە تاپسىرىلدى. وسىلايشا, پاۆلودارداعى وزەن ۆوكزالىندا سەرۋەنگە ارنالعان بىرنەشە جولاۋشى كەمەسى عانا قالدى. اۋسەلەسىن ارەڭ سۇيرەتكەن وزەن پورتى جەرگىلىكتى قۇرىلىس ماتەريالدارىنا سۇرانىستىڭ ارقاسىندا ومىرشەڭدىگىن ساقتاپ قالدى. وزەن ارناسىنان قۇم قازىپ الىپ, ونىسى قۇرىلىسقا, جول سالاسىنا دايىندايتىن كاسىپورىن رەتىندە بۇگىندە تانىمال بولىپ وتىر. پورت دەگەن اتاۋى عانا. ايتپەسە, ۇلكەن كەمەلەر مەن پارومداردى ۇنەمى قابىلدايتىنداي قاۋقارى جوق. مۇنداعى وزەن كراندارىنىڭ كوبى ەسكىرگەن, ىشكى ينفراقۇرىلىمى دا وڭىپ تۇرعان جوق. ايتسە دە, پورت بۇل جەردەن ءىرى ترانزيتتىك جۇكتەر وتەتىندەي ەتىپ ءتيىمدى ورنالاسقان.
ءوندىرىستىڭ توقتاعانىنا – 30 جىل
«قازفلوت» جەكە كاسىپكەرلىگىنىڭ باسشىسى ۆيكتور پودنەبەسوۆ قاراۋىنداعى كاسىپورىن ەرتىس وزەنى ارقىلى جىلىنا 150 مىڭ توننا قۇرىلىسقا ارنالعان قيىرشىق تاس تاسىمالدايتىنىن جەتكىزدى. كەرەكۋدەن رەسەيگە بۇگىندە سۋ جولى ارقىلى نەگىزىنەن قۇم مەن قيىرشىق تاس قانا تاسىمالدانادى. اناۋ ءبىر جىلدارى كومپانيا كورشى ەلگە تۇز, قۇم, اعاش بورەنەلەرىن تاسىپ تۇرىپتى. ودان سوڭ ەكى تاراپتىڭ اراسىندا زاڭنامالىق تۇرعىدان موراتوريلەر ەنگىزىلىپ, تاسىمالدانۋعا جاتاتىن جۇك تۇرلەرى تىم ازايىپ كەتكەن. سونىڭ سالدارىنان «قازفلوتتىڭ» ءۇش مىڭ توننالىق بارجالارى بۇگىندە رەسەيدەن بوس قايتىپ ءجۇر.
«سالادا قالىپتاسقان وزەكتى ماسەلە وتە كوپ. فلوت تولىق توزعان, جاڭاسى مۇلدە جوق. قازىر بىزدە بارجا مەن كەمەلەردى قۇراستىراتىن دەنى دۇرىس كاسىپورىن دا جوق. قازاقستاندا سۋ كولىكتەرى 30 جىلدان بەرى شىعارىلمايدى. ال ەرتىس وزەنىنىڭ ارناسى مەن بويىن تازارتۋ ماسەلەسى ءتىپتى كۇردەلى. وزەن بويىنداعى اعاشتاردىڭ تامىرى جاعالاۋدى بەرىك ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن ولاردىڭ بۇتاقتارىن جىل سايىن كەسىپ وتىرۋ كەرەك. سۋ ايدىنىنىڭ ءتۇبىن تەرەڭدەتىپ, تازارتۋ دا اسا ماڭىزدى. بۇل جۇمىستاردى ءوزىمىز دە جاساي بەرەتىن ەدىك, الايدا ول ءۇشىن سايكەستەندىرىلگەن رۇقسات كەرەك. قازاقستان جاعىندا وزەن ءۇستىن جارىقتاندىرۋ دا ۇمىت قالعان. باكەن شامدارى بىزدە جۇمىس ىستەمەيدى. سۋ كولىكتەرىمىز رەسەيگە كىرگەندە وزەن ۇستىندە جارىق جانىپ تۇرادى, ياعني تۇندە جۇرۋگە اسا ىڭعايلى. ال قازاقستان اۋماعىندا وزەننىڭ كەي تۇستارىنىڭ تايازدىعىنان جانە تۇندە جۇرگەندە جارىقتىڭ جوقتىعىنان كاپيتاندارىمىز قاتتى قينالادى. وزەن ارناسىنىڭ كەيبىر تۇسىنداعى تەرەڭدىك نەبارى 1,3 مەتردەن اسپايدى. ەگەر ول تەرەڭدىك 2-2,5 مەتر بولسا, كەمەلەرىمىزگە قازىرگىدەن دە كوبىرەك جۇك تيەيتىن ەدىك. تاعى ءبىر ماسەلە لوگيستيكاعا قاتىستى. كومپانيامىز قيىرشىق تاستى ەكىباستۇزداعى كەنىشتەردەن الاتىندىقتان, ماتەريالدى قۇرلىق ارقىلى تاسىعاندا پاۆلودارعا اقسۋ قالاسى جاعىنان شىعاتىن كوپىر ارقىلى اينالىپ كەلەمىز. ارتىق 50 شاقىرىمنىڭ ءوزى قالتامىزعا ۇلكەن سالماق», دەيدى كاسىپكەر.
كەمە فلوتى – نازاردان تىس قالعان ترانزيتتىك حاب
جەرگىلىكتى كەمە جوندەۋ زاۋىتىنداعى تسەح باسشىسى پەتر سالنيكوۆ سالادا كادر جەتىسپەۋشىلىگى ۇلكەن ماسەلەگە اينالىپ تۇرعانىن قىنجىلا ايتتى.
ء«بىزدىڭ كەمە جوندەۋ زاۋىتى, وزەن پورتى جانە «قازفلوت» كاسىپورنى بىلىكتى ماماندارعا مۇقتاج. فلوت سالاسىندا ءبىر كاپيتاندى ءوسىرىپ شىعارۋ ءۇشىن 15 جىلداي ۋاقىت كەرەك. وزەن فلوتىن دامىتۋ ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىك بار. كاسىپورىن تەپلوحود, كاتەر, وزدىگىنەن جۇرەتىن ۇلكەن كەمەلەردى, تىركەمەلى بارجالاردى قۇراستىرۋعا قابىلەتتى. بارلىعىن نولدەن باستاپ جاساي الامىز. ەڭ باستىسى مەملەكەت نەمەسە جەكە بيزنەس تاراپىنان تاپسىرىس كەرەك. جاۋاپتى مينيسترلىك وسى ماسەلەلەردى ۇيلەستىرۋگە نازار اۋدارسا جاقسى بولار ەدى», دەيدى مامان.
ەرتىستەگى كەمە فلوتىنىڭ وكىلدەرى وزەننىڭ جوعارعى بولىگى, قىتاي جاعىنا دا كوز تىگىپ وتىرعانىن ايتايىق. كەلەشەكتە كورشى ەلدەن سۇرانىس بولسا, ەرتىستىڭ ۇستىمەن جۇك كەمەلەرى جۇرەتىندەي جاعداي تۋدىرۋعا ابدەن بولادى دەپ ەسەپتەيدى ماماندار. قازىر ەلدەگى كەمە جولدارىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 2 مىڭ شاقىرىمنان اسادى. بۇل سالادا رەسەي جانە قىتاي مەملەكەتتەرىمەن اراداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى ەسەلەۋدىڭ يگەرىلمەگەن تىڭ الەۋەتى جاتىر دەپ ەسەپتەيمىز.
پاۆلودار وبلىسى
