فوتو: جوعارى اۋديتورلىق پالاتا
جيىنعا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اقمارال ءالنازاروۆا, «سك-فارماتسيا» جشس, دارىلىك زاتتار مەن مەديتسينالىق بۇيىمداردى ساراپتاۋ ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ, فارماكولوگيالىق باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ باسشىلارى, اقمولا, اتىراۋ, قىزىلوردا, ماڭعىستاۋ وبلىستارى اكىمدەرىنىڭ جەتەكشىلىك ەتەتىن ورىنباسارلارى جانە ت.ب. قاتىستى.
جوعارى اۋديتورلىق پالاتا مۇشەسى تىلەگەن كاسكيننىڭ ايتۋىنشا, اۋديت بارىسىندا فارماتسەۆتيكالىق ءونىم اينالىمى سالاسىنداعى 36 جۇيەلىك كەمشىلىك انىقتالدى.
ولار وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنا, باعا بەلگىلەۋگە, ساتىپ الۋ جانە لوگيستيكا پروتسەستەرىنە, ينسپەكتسيالار جۇرگىزۋگە جانە ءدارى-دارمەكتەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن باعالاۋعا قاتىستى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى باعدارلامالىق قۇجاتتاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىن تالداۋ فارماتسەۆتيكا سالاسىن دامىتۋ بويىنشا كەشەندى ءتاسىلدىڭ جوقتىعىن كورسەتەدى.
وسىلايشا, قولداۋ شارالارى وتاندىق فارماتسەۆتيكالىق ءوندىرىستى دامىتۋدىڭ باسىم باعىتتارى ەسكەرىلمەي جانە جەرگىلىكتى ەتۋ دەڭگەيىنە قاراماستان كورسەتىلەدى.
دارىلىك زاتتاردى شىعارۋ كەزىندە وتاندىق شيكىزات ءىس جۇزىندە پايدالانىلمايدى, ال اكەلىنەتىن كومپونەنتتەردىڭ ساپاسىنا قويىلاتىن تالاپتار بەلگىلەنبەگەن.
جالپى, وتاندىق دارىلىك زاتتار مەن مەديتسينالىق بۇيىمداردى وندىرۋشىلەردىڭ مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىمەن قامتىلۋى 20%-دان تومەن.
2023 جىلعى ساۋدا-ساتتىق قورىتىندىسى بويىنشا نارىقتاعى وتاندىق ءدارى-دارمەكتەردىڭ ۇلەسى 18%-دى قۇراعان.
باعالاردى مەملەكەتتىك رەتتەۋ ءتيىستى دارەجەدە جۇرگىزىلمەيدى. شەكتى باعالاردى قالىپتاستىرۋ «پايىزعا پايىز» قاعيداتى بويىنشا ۇستەمە باعانى بەلگىلەۋگە نەگىزدەلگەن, بۇل نورماتيۆتىك تۇردە پرەپاراتتاردىڭ قۇنىن ءوندىرۋشى زاۋىت باعاسىنان 172%-عا دەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى شەكتى باعالاردى قالىپتاستىرۋ ادىستەمەسىن باعانى جۇزدەگەن پايىزعا كوتەرۋگە بولاتىنداي ەتىپ ازىرلەگەن. باعا بەلگىلەۋ ادىستەمەسى مۇلدەم قاتە. نەلىكتەن دەڭگەيلەس ەلدەردەگى باعا تالداۋ جۇرگىزىلمەيدى؟ قازىر بارلىق باعا بەلگىلەۋ ءوندىرۋشى زاۋىتتىڭ مالىمەتتەرىنە نەگىزدەلگەن. بۇل ءتاسىل دۇرىس ەمەس», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ ۇسىنىمدارىن ەسكەرە وتىرىپ وسى باعىتتا ءتيىستى جۇمىس جۇرگىزىلەتىنىن اتاپ ءوتتى.
«باعا بەلگىلەۋگە, ونىڭ اشىقتىعى مەن وبەكتيۆتىلىگىنە قاتىستى سۇراق وتە كوپ. كوتەرمە-بولشەك ساۋدا سەگمەنتى ءۇشىن دە, تمككك جانە ءمامس شەڭبەرىندە ساتىپ الۋ بولىگىندە باعا بەلگىلەۋدە دە سۇراقتار بار. جوعارى اۋديتورلىق پالاتا تالداۋىنىڭ ناتيجەلەرىنە كەلەتىن بولساق, 6,5 مىڭنان استام پرەپاراتتىڭ باعاسى تەكسەرىلەتىن بولادى. جۇمىس توبى قۇرىلدى. ولاردى ىرىكتەۋگە قاتىستى دا سۇراقتار بار. جىل سوڭىنا دەيىن ءبىز تمككك جانە ءمامس شەڭبەرىندە, سونداي-اق كوتەرمە-بولشەك ساۋدا سەگمەنتىندە بەلگىلەنگەن باعالاردىڭ بارلىق سپەكترىن تۇتاستاي قايتا قارايمىز دەپ ويلايمىن», دەدى اقمارال ءالنازاروۆا.
جوعارى اۋديتورلىق پالاتا توراعاسى سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك رەتتەۋ سالاسى تىركەلمەگەن دارىلىك زاتتاردىڭ باعاسىن قامتىمايتىنىنا نازار اۋداردى, بۇل ءوندىرۋشى زاۋىت باعاسىنىڭ 2000%-نا دەيىن ۇستەمە باعا بەلگىلەۋگە مۇمكىندىك بەرىپ وتىر.
سونىمەن بىرگە مەملەكەتتىك اۋديت باعا بەلگىلەۋ تەتىگىنىڭ كەمشىلىكتەرى «سك-فارماتسيا» جشس-نىڭ جەكەلەگەن دارىلىك زاتتار مەن مەديتسينالىق بۇيىمداردى نارىقتىق باعادان 40%-365% جوعارى باعامەن ساتىپ الۋىنا اكەلىپ سوققانىن انىقتادى, بۇل 8 ملرد تەڭگەدەن اسىپ وتىر.
بۇدان باسقا, بىرىڭعاي ديستريبيۋتور جۇيەسىندە ساتىپ الۋدى ساپاسىز جوسپارلاۋ مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ 2,8 ملرد تەڭگە سوماعا ساتىپ الىنعان پرەپاراتتاردان باس تارتۋىنا اكەلدى.
ناتيجەسىندە 279,5 ملن تەڭگەگە پرەپاراتتار جارامدىلىق مەرزىمىنىڭ وتۋىنە بايلانىستى تۇرىپ قالعان, كەيىننەن ولاردىڭ ءبىر بولىگى ەسەپتەن شىعارىلعان.
ساتىپ الۋ راسىمدەرىن جۇرگىزۋ كەزىندە اشىقتىق قاعيداتىنا قايشى كەلەتىن بۇزۋشىلىقتار انىقتالدى.
وسىلايشا, 3 ملرد تەڭگە سوماعا تىركەلگەن انالوگتارى بولسا دا, سونداي-اق «ست-KZ» سەرتيفيكاتىمەن جەرگىلىكتى قامتۋدى راستاۋسىز ءبىر كوزدەن الۋ تاسىلىمەن 182 ملرد تەڭگەدەن استام ءدارى-دارمەكتەردى ساتىپ الۋ جۇزەگە اسىرىلدى.
جەكەلەگەن ءونىم بەرۋشىلەردىڭ ءدارى-دارمەكتەردى ساقتاۋ نارىعىن مونوپوليزاتسيالاۋى جانە بىرىڭعاي ديستريبيۋتەردە ءوزىنىڭ لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمىنىڭ بولماۋى لوگيستيكاعا جۇمسالاتىن شىعىستاردىڭ 1,5 ەسە وسۋىنە ىقپال ەتتى: 2022-2024 جىلداردا 6,8 ملرد تەڭگەدەن 10,2 ملرد تەڭگەگە دەيىن.
اقمولا, اتىراۋ, قىزىلوردا جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنا ارنالعان ءدارى-دارمەكتەر مەن مەديتسينالىق بۇيىمداردى ساقتاۋ جەدەل قويمالارىنىڭ بولماۋى لوگيستيكا شىعىندارىن ۇلعايتىپ, توتەنشە جاعدايلار كەزىندە دارىلىك زاتتارمەن قامتاماسىز ەتۋگە تەرىس اسەر ەتۋى مۇمكىن.
تاريف بەلگىلەۋدىڭ ساياساتىنىڭ ويلاستىرىلماۋى, لوگيستيكا, ەسەپكە الۋ جانە شىعىستاردى باقىلاۋ پروتسەستەرىندەگى اۆتوماتتاندىرۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندىگى 17,2 ملرد تەڭگەگە ەكونوميكالىق شىعىندارعا, 538 ملن تەڭگە سوما قاراجاتتى ارتىق تولەۋگە اكەپ سوققان, ونىڭ 220 ملن تەڭگەسى قالپىنا كەلتىرىلدى.
جالپى اۋديت قورىتىندىسى بويىنشا 3,7 ملرد تەڭگەگە بۇزۋشىلىقتار انىقتالدى, سونىڭ ىشىندە: قارجىلىق بۇزۋشىلىقتار – 538 ملن تەڭگە; ءتيىمسىز جوسپارلاۋ – 2,8 ملرد تەڭگە; اكتيۆتەردى ءتيىمسىز پايدالانۋ – 385 ملن تەڭگە; بيۋدجەتتىڭ ىقتيمال شىعىندارى – 21,7 ملرد تەڭگە.
اۋديت جۇرگىزۋگە كەدەرگى كەلتىرگەنى ءۇشىن مەديتسينالىق جانە فارماتسەۆتيكالىق باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ باسشىسى اكىمشىلىك جاۋاپتىلىققا تارتىلدى.
انىقتالعان بۇزۋشىلىق فاكتىلەرى بويىنشا ماتەريالدار قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جىبەرىلەدى. اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق بەلگىلەرى بار 134 فاكت اكىمشىلىك ءىس جۇرگىزۋدى قوزعاۋ ءۇشىن ۋاكىلەتتى ورگاندارعا بەرىلدى.
جۇيەلىك كەمشىلىكتەردى جويۋ, بيۋدجەت جانە وزگە دە زاڭنامانىڭ بۇزىلۋىنا جول بەرمەۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك اۋديت قورىتىندىسى بويىنشا مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى بولدىرماۋ, ءدارى-دارمەكتەردىڭ قۇنىن تومەندەتۋ جانە ساتىپ الۋدىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ۇسىنىمدار مەن تاپسىرمالار بەرىلدى.
