مۇساحان ابدىكەرىم ۇلىنىڭ اناسى ۇلبوسىن ايدارقۇلقىزى 104 جاسقا كەلىپ باقيعا وزسا, اكەسى ابدىكەرىم مارحاباي ۇلى 102 جاستان اسىپ بارىپ, دۇنيە سالدى.
تۇركىستان وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, قۇرىلىس سالاسىنىڭ مايتالمانى وستەمىر تىلەگەن ۇلى 1992 جىلى اۋدان اكىمى كەزىندە ناۋرىز تويىن ەلدىك دەڭگەيدە وتكىزىپ, سوڭىندا عاسىر جاساعان ابدىكەرىم اقساقالدان باتا سۇراعان ەدى. ول ءبىر مازمۇندى, ۇمىتىلماس باتا بولدى.
ابدىكەرىم اقساقالدىڭ مۇسەكەڭنەن ۇلكەن ءبىر ۇلى يساحان جاسى 86-عا كەلسە دە, شىمكەنتتىڭ جوعارى وقۋ ورنىندا ءدارىس وقيدى. عىلىم دوكتورى, پروفەسسور. وزبەكستان مەن قازاقستان تەڭ سىيلايتىن تۇلعا. كىشى بالاسى ءامىرحان شاردارا اۋداندىق ىشكى ىستەر سالاسىندا ەڭبەك ەتتى, قازىر زەينەتكەر.
مۇسەكەڭنىڭ تۋىپ-وسكەن اۋىلى – قوسارال. راس, ول كەيىن تەڭىز استىندا قالدى. 1958 جىلدان باستاپ قىزىلدىڭ قۇمىن يگەرۋ باستالعاندا سىر بويىن جاعالاي قونعان ءبىراز اۋىل باسقا جاققا كوشىرىلدى. كوپ ۇزاماي داريا جاعاسىندا ەكپىندى قۇرىلىس جۇمىسى باستالىپ, ۇلكەن بەتبۇرىس بولدى. بۇل تۋرالى كەيىپكەرىمىز:
– ءتۇرلى تەحنيكالار وزەن جاعاسىنداعى تال-داراقتى ءسۇرىپ, شۇڭقىرلاردى تەگىستەپ, ازاننان كەشكە دەيىن گۇرىلدەپ جاتاتىن. كەيىن بىلسەك, قازىرگى سۋ قويماسىنىڭ تابانىن تاپتاپ, دايىنداپ جاتقانى ەكەن عوي. ءبىز قالعانسىر ەلدى مەكەنىنە قونىس اۋدارىپ, كەيىننەن قازىرگى اۋدان ورتالىعىنا ورنالاستىق. قالعانسىر اۋىلىندا 8-سىنىپقا دەيىن وقىپ, قالعان جوعارى سىنىپتى كورشى اۋدانداعى قىزىل اسكەر اۋىلىندا ءبىتىردىم. سوندا جيەندەردىڭ ۇيىندە جاتىپ وقىدىم. مەكتەبىمىزدىڭ ديرەكتورى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى ايگىلى ىلەسبەك جولداسوۆ ەدى, – دەپ ەسكە الادى.
مۇسەكەڭ جاستاي ولەڭ جازۋعا تالپىنىپ, جۋرناليست بولۋدى ارمانداپتى. الماتىدان شىعاتىن گازەت بىتكەندى ۇزبەي قاراپ, كىتاپ وقۋعا ىنتىعادى. بۇل ىنتاسىن ۇستازدارى دا قولداعان.
الايدا جوعارى وقۋ ورنىن تاڭدار كەزدە يساحان اعاسىنىڭ: «جازۋ-سىزۋىڭدى ەشكىم تارتىپ المايدى, ول – دارىنمەن كەلەتىن ونەر. ءبىزدىڭ ەلىمىزگە تەحنولوگيانى مەڭگەرگەن ازاماتتار كەرەك. ومىرگە كەرەكتى ماماندىقتى تاڭداعانىڭ دۇرىس» دەگەن ءبىراۋىز ءسوزى ءبارىن شەشىپ كەتەدى. ءسويتىپ, ول شىمكەنت قالاسىنداعى قازاق حيميا-تەحنولوگيا ينستيتۋتىنا وقۋعا ءتۇسىپ, ينجەنەر-قۇرىلىسشى-تەحنولوگ ماماندىعىن الىپ شىعادى. سودان بەرگى ءومىر جولى شاردارامەن تىعىز بايلانىستى. 1975 جىلى العاش اۋداندىق استىق قابىلداۋ مەكەمەسىندە ينجەنەر-تەحنيكالىق باقىلاۋشى قىزمەتىمەن باستاپ, «شاردارا قۇرىلىس بۇيىمدارى كومبيناتىندا» ينجەنەر-تەحنولوگ, «سوۆحوزرەمستروي» ترەسىنە قاراستى №85 جىلجىمالى مەحكولوننادا پروراب, «قىزىلقۇمسوۆحوزستروي» ترەسى وندىرىستىك باسقارماسىندا ۋچاسكە باستىعى سەكىلدى بەل-بەلەستەن وتەدى. 1980 جىلدان بىرىڭعاي جول سالاسىندا قىزمەت ەتىپ, 2017 جىلى زەينەت دەمالىسىنا شىقتى. «دەسۋ-363» جول-قۇرىلىس مەكەمەسىندەگى باس ينجەنەرلىك لاۋازىمى «شاردارا جولدارى» جشس مەن «وڭتۇستىك جولدارىنىڭ» اۋداندىق فيليالىندا ساتىمەن جالعاستى. «باسشىمىن» دەپ كەۋدە كەرمەدى, «ەلگە قىزمەت ەتۋ – پارىزىم» دەپ ەڭبەك ەتتى.
جول سالۋ, كوپىر سالۋ – ساۋاپتى ءىس. مۇسەكەڭنىڭ جالپى ەڭبەك ءوتىلى 47 جىل بولسا, سونىڭ 37 جىلىن جول سالاسىنا ارناپتى. جاۋشىقۇم اۋىلىنا ەكى جاقتان كىرەتىن اسفالت جول, قۋانقۇدىق اۋىلىنا, پىشەنتوبە ەلدى مەكەنىنە, كوكسۋ اۋىلى №1 فەرماعا, باسپاندى-جولاسار ەلدى مەكەنىنە, سۇتكەنت كەڭشارىنا كىرەتىن جول – كوپىر-اسۋى وسى كىسىنىڭ ەڭبەگى. قازىرگىدەي تەحنولوگيانىڭ جەتىلگەن كەزى ەمەس, قاراپايىم تەحنيكالارمەن جاسالعان سول جولدار ءالى دە حالىققا قىزمەت ەتىپ كەلەدى.
– ول كەزدە ارنايى اسفالت زاۋىتى جوق. جولدىڭ ورتاسىنا قۇم ارالاس تاستى تاسىپ الىپ, اۆتوگرەيدەرلەردىڭ كومەگىمەن جول بويىنا سوزىپ, ۇستىنە بيتۋم قۇياتىن ەدىك. ونى قاس قارايعانشا ارالاستىرىپ, دايىن بولعان سوڭ ماناعى اۆتوگرەيدەرمەن تەگىس ەتىپ جايىپ شىعاتىنبىز, – دەيدى ەڭبەك ارداگەرى.
قۇمدى جەردە جول سالۋدىڭ اۋىر مەحناتى بار. قايبىر جىلى «كازدورپروەكت» ينستيتۋتى ماماندارى كەلىپ, قازىر تاريحقا اينالعان جولدى كورىپ تاڭعالىپتى. سوندا وبلىستىق اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسىنىڭ باس ينجەنەرى ە.م.وستانين: «سەندەر كوزسىز باتىر ەكەنسىڭدەر. كولىك جۇرە المايتىن قىزىلقۇمدى قاق جارىپ, تاس جول سالۋ – عاسىرلىق ەسكەرتكىش», دەپتى.
مۇساحان ابدىكەرىم ۇلى مەكەمەسى شاردارا قالاسىن اباتتاندىرۋعا دا ءوز ۇلەسىن قوستى. بۇل تۋرا قازىر پرەزيدەنت كوتەرىپ وتىرعان «تازا قازاقستان» يدەياسىنا سايكەس كەلەدى. 80-جىلداردان بەرى شاھارعا كورىك بەرىپ تۇرعان – قازىرگى ن.وڭداسىنوۆ تراسساسى بويىنداعى بۇركىت پەن تاۋتەكە ەسكەرتكىشتەرى دەسەك جاڭىلىسپايمىز. بۇل دا مۇسەكەڭ باستاعان ازاماتتاردىڭ جوباسى ەدى.
– بۇل شارۋانى بىزگە سول كەزدەگى ءبىرىنشى حاتشى ىلەسبەك بەكجانوۆ تاپسىردى. بۇركىتتىڭ ەسكەرتكىشىن الماتىعا تاپسىرىس بەرىپ جاساتتىق. بۇركىتتى دە, تاۋتەكەنى دە بيىك توبەگە قويۋ وڭاي بولمادى, - دەپ ەسكە الادى ەل اعاسى.
«مەنىڭ ومىرىمدە اتا-انامنىڭ ورنى ەرەكشە. ولار – ناعىز قازىنا ەدى عوي. اكە-شەشەم عاسىرلىق ءومىرىن «حالىقتىڭ, اعايىننىڭ نيەتى» دەپ وتىراتىن. كىسىلىكتى دە, كىشىلىكتى دە, ادال ەڭبەك ەتۋدى دە سول كىسىلەردەن ۇيرەندىك. 90-جىلدارى قيىندىقتا سول كىسىلەردىڭ اقىلى كوپ پايداسىن تيگىزدى. سوندىقتان ەلدە اتا-انانى تىڭداۋ مەن ءداستۇردى ساقتاۋدى زامانا تالعامىمەن جالعاستىرۋىمىز قاجەت», دەيدى مۇساحان ابدىكەرىم ۇلى.
قالا تىرلىگىنە قول ۇشىن سوزۋدى ازاماتتىق پارىز ساناعان مۇسەكەڭ – ارقاشان جاقسى ىستەردىڭ باستاماشىسى. اۋدانعا سەرىك يبادۋللا ۇلى اكىم بولىپ كەلگەندە كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ الدىنا دەمەۋشىلەر ەسەبىنەن بالالار ويىن الاڭىن جاساتقانى كوز الدىمىزدا. وسىنداي ۇرپاق يگىلىگى ءۇشىن جاسالىپ جاتقان شارۋاعا دا مۇساحان اعا جاردەم بەردى. بالالار الاڭى سالىناتىن الاڭعا اسفالت توسەپ بەرگەنىنە كۋا بولعانبىز.
مۇساحان ابدىكەرىم ۇلى باستاۋىش ارداگەرلەر ۇيىمى توراعالىعىن دا شىرق ءۇيىرىپ اكەتتى. ءماسليحات دەپۋتاتتارىمەن, مەكتەپ ديرەكتورىمەن, باسقا دا كاسىپكەر ازاماتتارمەن كەزدەسۋ وتكىزىپ, زەينەتكەرلەردىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن جەتكىزىپ وتىرادى. ءماسليحات دەپۋتاتى بەكارىس بازار دا مۇسەكەڭنىڭ ءوتىنىشىن ەكى ەتپەي, اقبالا شاعىن اۋدانىندا تۇراتىن 10 زەينەتكەرگە ءبىر جىلعا گازەت-جۋرنال جازدىرىپ بەرگەنىن ەستىپ ريزا بولدىق. وتكەن جىلى «شاردارا» مەكتەپ-ليتسەيىندە «ارداگەرلەر – يگى ىستەردىڭ ۇيىتقىسى» اتتى تاعىلىمدى سەمينار وتكىزدى. وعان وبلىستىق ارداگەرلەر كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ابدىشۇكىر ساپاربەك قاتىسىپ, مۇساحان مارحابايدىڭ ەڭبەگىنە جوعارى باعا بەردى. سول باسقوسۋدا اۋداندىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى توقسانباي بەردىبەك ۇلى بىلاي دەدى:
– ۇرپاقتار ساباقتاستىعى – ماڭىزدى ماسەلە. كەشەگى ەڭبەك ادامى قازىر ارداگەرلەر كەڭەسىن باسقارسا, بۇل – دا ونەگە. ءبىز مەكتەپتەگى مۇسەكەڭنىڭ قىزمەتتىك كابينەتىن قالا مەن اۋىلدان كەلگەن ارىپتەستەرىنە ۇلگى بولسىن دەپ كورسەتتىك. ول كىسى مۇعالىمدەرمەن, اتا-انالارمەن تىعىز بايلانىس ورناتىپ, مەملەكەتشىل جۇمىس اتقارىپ ءجۇر. ەڭ باستىسى, وسىنى كۇندە مەكتەپ وقۋشىلارى مەن اتا-انالار كورەدى.
جالپى, مۇسەكەڭنىڭ ىسكەرلىك, ۇيىمداستىرۋشىلىق, ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرى تۋرالى وبلىس, اۋدان جۇرتشىلىعى جاقسى بىلەدى. مىسالى, كوپ جىل وبلىستىق جول مەكەمەسىنىڭ باستىعى ءادىلحان اعمان: «ەڭبەك ادامى – سۋرەتتەگى جانسىز جان ەمەس. ءسىز بەن ءبىز كورگەن تاجىريبە كورىگىنەن شىققان تۇلعا. مەن مۇساحان ابدىكەرىم ۇلىن 1989 جىلدان بىلەمىن. ول ءوز قىزمەتىن جاۋاپكەرشىلىكپەن تىڭعىلىقتى اتقاردى. قازىر اقساقالدىق ءرولى دە سونداي» دەسە, «وڭتۇستىك جولدارى» مەملەكەتتىك مەكەمەسىنىڭ باس ينجەنەرى بەرىك نۇرىش: «جول سالاسى – اۋىر جانە جاۋاپتى سالا. قازىر بىزگە سىن دا ايتىلادى. بۇل سىندى باسەكەگە قابىلەتتى بولىپ قانا توقتاتا الامىز. 2007 جىلدان وسى سالادى ەڭبەك ەتىپ كەلەمىن. 2014 جىلدان مەكەمە ديرەكتورىمىن. ىستەگەن جۇمىسىڭ حالىقتىڭ كوز الدىندا. مەملەكەتتىڭ قىرۋار قارجىسىنا سالعان جولىڭ شۇرق تەسىك بوپ جاتسا, نە بولادى؟ سوندىقتان بۇل جۇمىستى اتقاراتىن ادامنىڭ قولى دا, ارى دا تازا بولۋ كەرەك. مۇساحان اعامىز سونداي كىسى. جولى دا سايراپ جاتىر, قۇجاتتارى دا تاس-ءتۇيىن. مۇنداي ازاماتتارمەن جۇمىس ىستەسكەن زور باقىت. ءبىز ول كىسىنىڭ تاجىريبەسى جاستارعا اۋاداي قاجەت دەپ سانايمىز», دەيدى.
ءبىراۋىز ەڭبەك ادامىنىڭ وتباسى-اۋلەتى تۋرالى. مۇساحان اعامىز جۇماگۇل اپاي ەكەۋى 6 قىز, 2 ۇلدى تاربيەلەپ ءوسىرىپ, قازىر ولاردان 19 نەمەرە, 6 شوبەرە ءسۇيىپ وتىر. بۇل دا – باقىتتىڭ ولشەمى. ۇل-قىزىنىڭ ءبارى جوعارى ءبىلىمدى, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ ەلشىل ازاماتتارى. اجە مەن انا تاربيەسىن كورگەن قىزدارى اقمارال, ايجان, اياگوز, بوتاگوز, ءلاززات, پەريزات ءوز تەڭىن تاۋىپ, ءۇيلى-جايلى. ۇلكەن ۇلى بەكارىس – استانا قالاسى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ ءبولىم باسشىسى. كەنجە ۇلى جانارىس – تاياۋدا پرەزيدەنت جانىنداعى باسقارۋ اكادەمياسىن ءبىتىرىپ, ماگيستر ديسسەرتاتسياسىن ۇزدىك قورعادى. بۇگىندە ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ باس ساراپشىسى.
مەملەكەتتىك, سالالىق مەدالداردىڭ, توسبەلگىلەردىڭ يەگەرى, ەڭبەك ارداگەرى, ءوڭىردىڭ قۇرمەتتى ازاماتى مۇساحان مارحاباي – ادىلەتتى قازاقستاننىڭ ادال جۇرەكتى اقساقالى. «التىن القا» يەگەرى, ارداقتى انا جۇماگۇل اپاي ەكەۋىنە ءالى دە تالاي ءداستۇردى ۇلىقتايتىن ەلدىك ىستەردىڭ باستاماشىسى بولۋىن, بەينەتتىڭ زەينەتىن كورۋىن تىلەيمىز.
ءادىل ءابدىرامان,
جۋرناليست
