ال ەل تاريحىندا العاش رەت ءوتىپ جاتقان وسى وليمپيادانىڭ بيولوگيا عىلىمىن دامىتۋدا ماڭىزى زور. سەبەبى وليمپيادا بيوحيميا, مولەكۋلالىق بيولوگيا, بيوينفورماتيكا جانە جانۋارلار اناتومياسى مەن فيزيولوگياسى بويىنشا تەوريالىق جانە ءتورت پراكتيكالىق تۋردان تۇرادى. استانا تورىندە 83 ەلدەن 275 عالىم مەن الەمنىڭ 305 مىقتى جاس بيولوگى جينالىپ, ءبىلىم باسەكەسىنە ءتۇسىپ جاتىر. ەلىمىزدىڭ قۇراما كومانداسى ساپىندا ءتورت مەكتەپ وقۋشىسى ءوز بىلىمدەرىن كورسەتەدى.
بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايى. جۇرت استانا كۇنىن تويلاپ ءجۇر. شىلدەنىڭ جەتىسى. ءبىز ءار ەلدىڭ ورتا مەكتەپ وقۋشىلارى اراسىنداعى وتە بەدەلدى ءارى ءبىلىم سالاسىنداعى ەڭ ءىرى ءىس-شارانىڭ بىرىنە كەلدىك. كەلسەك, وليمپيادانىڭ اشىلۋ سالتاناتى بولىپ جاتىر. وعان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى تامارا دۇيسەنوۆا, وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى عاني بەيسەمباەۆ باسقا دا بىرقاتار مينيسترلىك پەن ەلشىلىك وكىلدەرى, سونداي-اق IBO حالىقارالىق كوميتەتىنىڭ توراعاسى لەنكا ليبۋسوۆا قاتىستى.
ال ءباسى بيىك باسەكەنىڭ ءوزى IBO-2024 وقۋ كابينەتتەرى مەن زەرتحانالارى بيولوگيادان حالىقارالىق وليمپيادانىڭ ستاندارتتارى مەن تالاپتارىنا تولىعىمەن ساي نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە وتپەك. جارىستىڭ ەرەجەسىنە قانىققاننان كەيىن, وليمپيادا بيوحيميا, مولەكۋلالىق بيولوگيا, بيوينفورماتيكا جانە جانۋارلار اناتومياسى مەن فيزيولوگياسى بويىنشا تەوريالىق جانە ءتورت پراكتيكالىق تۋردان تۇراتىنىن تۇسىندىك. بارلىق تاپسىرمانى ەلىمىزدىڭ جاس بيولوگتەرى ازىرلەگەن. وليمپيادانىڭ پراكتيكالىق جانە تەوريالىق تۋرلارىن وتكىزۋگە قاجەتتى بارلىق زەرتحانالىق جابدىقتار مەن اسپاپتار, قاجەتتى ورگتەحنيكانى «Freedom Broker» كومپانياسى قارجىلاندىرعان.
اشىلۋ سالتاناتىندا ءسوز سويلەگەن عاني بەيسەمباەۆ حالىقارالىق وليمپيادانىڭ ەلىمىزدە وتكىزىلۋى اسا ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى. بيولوگيادان حالىقارالىق وليمپيادا العاش رەت 34 جىل بۇرىن وتكىزىلدى, وعان ول كەزدە تەك 6 ەل قاتىسىپتى. ال بۇگىن ەل استاناسىندا 83 مەملەكەتتىڭ كومانداسى جينالدى.
– قازاقتىڭ ۇلى اقىنى, ويشىل اباي قۇنانباي ۇلى وسىدان ءبىر جارىم عاسىر بۇرىن «ادامنىڭ كۇشى ونىڭ ويى مەن بىلىمىندە جاتىر» دەگەن. وسى ءسوزدىڭ بۇگىنگى كۇنى دە وزەكتى ەكەنىنە كۇمان جوق. سىزدەردىڭ كوبىڭىز بولاشاقتا بەلگىلى بيولوگ اتانىپ, مىڭجىلدىقتىڭ وراسان زور جاڭالىقتارىن اشاسىزدار دەپ سەنەمىن. وسى وليمپيادا ارقايسىڭىز ءۇشىن ماماندىق تاڭداۋدىڭ, الەمدىك عىلىمنىڭ يگىلىگى ءۇشىن ەلەۋلى جەتىستىكتەرگە جەتۋدىڭ ماڭىزدى كەزەڭىنە اينالاتىنىنا سەنىمدىمىن. وليمپيادا سىزدەرگە ءبىزدىڭ ەلمەن تانىسىپ, سالت-ءداستۇرىمىز, قوناقجايلىعىمىز بەن دوستىعىمىزدان ۇمىتىلماس اسەر قالدىرادى دەپ ويلايمىن, – دەدى ع.بەيسەمباەۆ.
نەگىزىنەن, «بيولوگيادان حالىقارالىق وليمپيادا» الەمدەگى ەڭ ۇزدىك 7 پاندىك وليمپيادانىڭ بىرىنە جاتادى. وتانداستارىمىز – 28 جىل بويى ونىڭ تۇراقتى قاتىسۋشىلارى. وسى جىلدار ىشىندە ولار ءارتۇرلى اتالىمداعى 70-تەن استام ماراپاتقا يە بولدى: 2 التىن, 20 كۇمىس, 54 قولا مەدال. وسى كورسەتكىشتى ەسكەرە وتىرىپ, حالىقارالىق ۇيىمداستىرۋ كوميتەتى وليمپيادانى بيىل استانادا وتكىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان ەدى. ناقتىراق ايتار بولساق, 2023-2024 وقۋ جىلىنىڭ قورىتىندىسىنا سۇيەنسەك, 1 218 وقۋشى 12 حالىقارالىق وليمپيادالار مەن عىلىمي جارىستارعا (ماجارستان, سينگاپۋر, گرۋزيا, تايلاند, ازەربايجان, قازاقستان, قىتاي, بولگاريا, تۇرىكمەنستان, كيپر, اقش) قاتىستى. ۇلتتىق قۇراما مۇشەلەرى 603 مەدال جەڭىپ الدى, ياعني ءبىزدىڭ ەلدەن قاتىسقان ءاربىر ەكىنشى قاتىسۋشى حالىقارالىق جارىستاردا جۇلدەلى ورىندارعا يە بولدى. قازاقستان قۇراماسىنىڭ قورجىنى 118 التىن, 201 كۇمىس جانە 284 قولا مەدالمەن تولىقكان.
– بۇگىن استانادا بيولوگيادان 35-حالىقارالىق وليمپيادا باستالدى. مەن كەلگەن قاتىسۋشىلاردى قارسى العانىما قۋانامىن. «Freedom Holding Corp» بۇل ءىس-شارانى قولدايدى. ويتكەنى بۇل ءبىزدىڭ بالالارىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى ءارى عىلىمدى ناسيحاتتاۋعا كومەكتەسەدى. ءبىزدىڭ باستى بايلىعىمىز – بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدە ءومىر سۇرەتىن, زور الەۋەتى مەن ءوسۋ كەلەشەگى بار بىرەگەي جانە سەرپىندى ونىمدەر مەن شەشىمدەر جاسايتىن ادامدار. ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ 30 پايىزعا جۋىعى – 14 جاسقا دەيىنگى بالالار, 12 جىل ىشىندە ولاردىڭ ۇلەسى 5 پايىزدان ءوستى. مەنىڭشە, كەرەمەت ساندار. ءبىز ولاردى قولداۋ, ءوسۋ مەن دامۋعا ىنتالاندىرۋ, الەۋمەتتىك ليفتتەر قۇرۋ ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساۋىمىز كەرەك. سوندىقتان «Freedom Holding Corp» ءبىلىم بەرۋ جوبالارىنا ينۆەستيتسيا سالادى, سپورت پەن عىلىمدى قولدايدى, ءبىز جاس وتانداستارىمىزدىڭ بارىنشا كەڭ اۋقىمىن قامتۋعا تىرىسامىز. ەلىمىزدىڭ اتىنان 4 وقۋشى عالىمجان باقتىباي, امينا تىنىرباي, نۇرتورە تورەحان ۇلى, دياس سۇلەيمەنوۆ قاتىسادى. بالالارىمىزعا ساتتىلىك تىلەيمىن, سىزدەردى ماقتان تۇتامىز, – دەدى ت.تۋرلوۆ.
وقۋشىلار دەمەكشى, ءبىر قىزىق ۇردىسكە كۋا بولدىق. قاتىسۋشىلار وڭ قولدارىن جۇرەك تۇسىنا قويىپ, بارلىعى ءبىر ۋاقىتتا «وليمپياداعا مۇشە بولامىز. ەڭ ادال تۇردە قاتىسامىز. ەرەجە بۇزبايمىز» دەپ اعىلشىنشا انت بەردى. قازىلار القاسى دا ء«ادىل بولامىز» دەپ ءسوز بەردى. وقۋشىلاردىڭ قىزىل كىلەمنەن ءوتىپ, ەرەكشە ىلتيپاتقا يە بولعانى دا ەرەكشە اۋان سىيلادى. ءبىلىم سالاسىنداعى مۇنداي قۇرمەتتى العاش كورىپ, تاڭ-تاماشا بولىپ تۇرعانىمىزدا, تاعى ءبىر ەرەكشەلىك ەلەڭ ەتكىزدى. ۇيىمداستىرۋشىلار اكادەميالىق ادالدىقتى ساقتاۋ ماقساتىندا باسەكەگە تۇسەتىن بالالاردىڭ ۇيالى تەلەفوندارىن تۇگەلدەي جيناپ الدى. قاتىسۋشىلار جارىس بىتكەنشە ەشقانداي بايلانىسقا شىقپاۋى قاجەت. وسى قىزىقتى تامشالاپ تۇرعاندا, ەلىمىزدىڭ نامىسىن قورعايتىن جاس ورەندەردى دە كورىپ قالدىق. ارقايسىسى جارىسقا جاقسى دايىندىقپەن كەلگەن. ۇعىسىپ-بىلىستىك.
شەتەلدەن بىلىمگە قۇشتار, ەلىمىزدىڭ مادەنيەتىنە قىزىعاتىن قانشاما وقۋشى, جەتەكشى, عالىمدار, سىيلى قوناقتار كەلدى. ءتىل تابىسقانىمىزشا سوزگە تارتىپ كوردىك. جاڭا زەلانديا كومانداسىنىڭ جەتەكشىسى انجەلا شارپلەس ءوز اسەرىن ەرەكشە سەزىممەن جەتكىزدى.
– قازاقستاندا بولۋ كەرەمەت! ءبىز ءبىرىنشى كەلگەن كوماندا بولعانىمىزعا وتە قۋانىشتىمىز. جاڭا زەلانديادان ۇزاق ۇشتىق, بىراق ءسىزدىڭ ەلگە كەلۋدى اسىعا كۇتتىك. ءبىزدى قىزىقتى ءارى قيىن ەمتيحاندار, سونداي-اق قازاقستانمەن تانىسۋ مۇمكىندىگى كۇتىپ تۇر. ءارتۇرلى ەكسكۋرسيالار جوسپارلانىپ وتىر, ونىڭ ىشىندە بۇركىت پەن ساياتشىلىق تا بار. قازاقستان ءبىزدىڭ ەلدەن مۇلدەم بولەك, ەرەكشە. بۇل دا جاعىمدى اسەر بەرەدى. ءبىز ەسكى دوستارىمىزبەن كەزدەسۋدى, جاڭا تانىستار تابۋدى اڭسايمىز. جارىس باستالار الدىندا يسلانديا جانە اۋستراليا قۇرامالارىمەن بىرنەشە كۇن بولامىز, – دەدى ول.
ال نورۆەگيادان كەلگەن ولاۆ دجونسەن دە تولقىنىس ۇستىندە تۇردى. وعان جارىستىڭ بولارىنان, بولاتىنى قىزىق ەكەن. سەبەبى ۇشاقتان تۇسكەنشە قوبالجىپ كەلدىم دەيدى. ءوزىنىڭ ايتۋى بويىنشا, ءبىزدىڭ ەلدىڭ توپىراعى تىنىشتىق سىيلاپتى. مۇنى ەستىپ, تاڭدانىسىمىزدى جاسىرا المادىق. «11 جىل بويى وقىعان ءبىلىمىزدىڭ سىنالار كەزى كەلدى. تاجىريبەگە باسىمدىق بەرىلەدى. وسى وليمپياداعا جولداما العانىمىزعا قۋانىشتىمىز. مۇنىڭ ءوزى – ءبىز ءۇشىن جوعارى جەتىستىك. قازاقستاندى تۇڭعىش كورۋىم. استانا – اسەم قالا ەكەن. بۇل قالانىڭ ەرەكشە ەنەرگياسى بىزگە شابىت بەردى», دەيدى اسەرلەنە.
سونىمەن ورەندەرگە ساتتىلىك تىلەدىك. عيماراتتان شىعىپ بارا جاتىپ, بۇل باسەكەنى وتكىزۋ ءۇشىن ۇلكەن دايىندىق جۇرگىزگەنى ەسىمىزگە ءتۇستى. ەسكە سالايىق, بىلتىر قاراشا ايىندا وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى عاني بەيسەمباەۆ پەن IBO حالىقارالىق ۇيىمداستىرۋ كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى لەنكا ليبۋسوۆانىڭ كەزدەسۋى وتكەن. تاراپتار زياتكەرلىك سايىستى ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرىن, سونداي-اق وتاندىق ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ كەلەشەگىن تالقىلاعان بولاتىن. ال ەلىمىزدىڭ جاس عالىمدارى مەن وتكەن حالىقارالىق وليمپيادالاردىڭ جەڭىمپازدارىنان تۇراتىن IBO-2024 عىلىمي كوميتەتى پراكتيكالىق جانە تەوريالىق تۋرلارعا تاپسىرمالار ازىرلەپ, وسى جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا سترەسس-تەست جۇرگىزگەن. استاناداعى «Park Inn» قوناقۇيىندە ءار ەلدەن 13 ساراپشى جينالىپ, عىلىمي كوميتەت مۇشەلەرىمەن بىرگە ولار ەكسپەريمەنتتىك جانە تەوريالىق ەمتيحانداردىڭ تاپسىرمالارىن تالقىلاعان. عىلىمي كوميتەت توراعاسى ءىلياس ساقيموۆ بيولوگيا پانىنەن دۇنيەجۇزىلىك وليمپيادا تاپسىرمالارىن ازىرلەۋ ءۇشىن عىلىمي كوميتەت قۇرىلعانىن, ونىڭ ىشىندە ەلىمىزدىڭ جاس بيولوگ-عالىمدارى مەن بيولوگيا وليمپياداسىنىڭ جۇلدەگەرلەرى بار ەكەنىن اتاپ وتكەن-تۇعىن.
وسىنىڭ ءبارىن ويعا الىپ, كوزىمىزبەن كورگەندى كوڭىلىمىزگە ءتۇيىپ قاراساق, بۇل – شىنىمەن دە ەلىمىزدىڭ تاريحىنداعى ەلەۋلى وقيعا. ءبىز قايتادان باستاپقى ويىمىزعا ورالدىق. بىراق ىبىراي اتامىزدىڭ باسقا ءسوزى كوڭىلىمىزدى تولقىتتى. «ەل مەن جەر – ونىڭ كوگىلدىر ارمانى مەن ءمولدىر كولدەرى, بايتاق دالاسى مەن اسقاق تاۋلارى – ءبىزدىڭ باستى بايلىعىمىز. جەر, سۋ, اۋا ادام بالاسىنىڭ ۇرپاعىنان ۇرپاعىنا مۇرا بولىپ كەلە جاتقان مول قازىنا. مىنە, وسى قازىنانى اعا ۇرپاق وكىلدەرى ءبىز دە, كەڭەس ادامدارىنىڭ جاس ۇرپاعى – سەندەر دە, بارلىعىمىز دا كوز قاراشىعىنداي ساقتاپ, ەل يگىلىگىنە جۇمساۋىمىز قاجەت», دەگەن ءسوزدى تەك ءبىز عانا ەمەس, وليمپياداعا قاتىسىپ جاتقان ءار بالانىڭ ويلاعانىنا كۇمانىم جوق.
