– ءوزىڭىز دە ەستىپ-ءبىلدىڭىز, جاقىندا اقتاۋ قالاسىندا ارالاس جەكپە-جەكتەن وتكەن تۋرنيردە 17 جاستاعى ءجاسوسپىرىم قايتىس بولدى. جارىس كەزىندە جان تاپسىرعان ءجاسوسپىرىم قازاسىنىڭ سەبەبىن تەرگەۋ ورىندارى انىقتايدى. ايتپاعىم, مما سپورتىن اۋەسقويلار اراسىندا دارىپتەۋ, ناسيحاتتاۋ, بالالاردى باۋلۋ قانشالىقتى ورىندى؟
– باتىس ەلدەرىندە, باسقا دا مۇسىلمان ءدىنىن ۇستاناتىن ازاماتتار از تۇراتىن مەملەكەتتەردە ورازا ايىندا سپورتتىق جارىستار توقتاۋسىز وتكىزىلە بەرەدى. اسىرەسە مما سپورتىنان. ءبىز «الاش پرايد» كلۋبىن قۇرعان ۋاقىتتان بەرى بەرىك ۇستاناتىن قاعيدامىز: ورازا ايىندا جانە ودان كەيىن ءبىر اي مەرزىمدە ەشقانداي جارىس وتكىزبەيمىز. ءبىز ءۇشىن سپورتشىنىڭ دەنساۋلىعى, ءومىرى ماڭىزدى. اقتاۋدا وتكەن جەكپە-جەك سايىسىندا قايتىس بولعان سپورتشى اۋىز بەكىتىپ, ورازا تۇتقاندىقتان قايتىس بولدى دەپ تە تون پىشۋگە بولمايدى. تەرگەۋ, تەكسەرۋ بارىسىندا ءولىم سەبەبى ناقتىلانادى.
مەنىڭ ايتپاعىم, جالپى مما سپورتىن تەك كاسىپقويلار اراسىندا عانا جانداندىرۋ كەرەك. جەكپە-جەككە تۇسەتىن ەكى سپورتشىنىڭ ءبىرىن-ءبىرى جەڭۋى ءۇشىن اياۋسىز سابايتىن دودانى تەلەديداردان ناسيحاتتاپ تا كورسەتۋگە كورەرمەن رەتىندە, وسى سپورتتىڭ ىشكى الەمىن تەرەڭدەي بىلەتىن مامان ەسەبىندە تۇبەگەيلى قارسىمىن. ءجاسوسپىرىم بالالار اراسىندا دا مما سپورتىنان جارىس وتكىزىلىپ ءجۇر. ياعني بارلىعى دا – اۋەسقويلار اراسىنداعى دودا. سوندىقتان مما سپورتىمەن اۋەسقويلاردىڭ شۇعىلدانۋىن, سايىسقا قاتىسۋىن قۇپتامايمىن. سەبەبى بۇل – ناعىز ەرلەردىڭ جەكپە-جەككە تۇسەتىن دوداسى. بىرنەشە سپورتتى قامتيتىن سالانى ەكراننان ناسيحاتتاپ, كوپكە جارناماسىن جاساۋدىڭ اسا قاجەتى جوق. ال ەندى قاتىگەزدىككە ۇندەيتىن سپورت ءتۇرى ەمەس پە دەگەن سۇراق تۋىنداپ وتىر. تاي بوكسى دەگەندى بىلەسىز, مۇندا دا قان-جوسا توبەلەس. جاۋىنگەرلىك سامبودا دا باسپەن ۇرۋعا رۇقسات, قولمەن سوعىپ, اياقپەن تەۋىپ قارسىلاسىڭدى سۇلاتىپ سالۋعا توقتام جاسامايدى تورەشى. وسى قىرىنان العاندا مما سپورتىن, ياعني ارالاس جەكپە-جەكتى قاتىگەزدىكتى ناسيحاتتايدى دەپ كەلتە بايلام جاساۋعا بولمايدى. بۇل سپورتقا تەك كاسىپقويلار عانا كەلۋى كەرەك. جالپى, بىزدە جەكپە-جەك سپورتىندا اۋقىمدى رەفورما جاسالىپ, جۇمىسىن جۇيەلى جۇرگىزۋ قاجەت. بىلىكتى مامانداردى وسى سپورتتىڭ توڭىرەگىنە توپتاستىرۋدىڭ ۋاقىتى الدەقاشان كەلدى.
– دەمەك مما سپورتىنان اۋەسقويلار اراسىندا سايىس وتكىزۋدىڭ دە قاجەتى جوق پا؟
– جەكپە-جەك سپورتىنا مىقتىنىڭ مىقتىسى, جۇرەگىنىڭ تۇگى بار, سپورتپەن كاسىبي تۇردە شۇعىلداناتىن ساڭلاقتار كەلۋى كەرەك. جارىس تا وسىنداي ءتۇرلى سىننان وتكەندەر اراسىندا وربۋگە ءتيىس. ال اۋەسقويلار اراسىندا تۋرنير وتكىزۋدى كىم قاداعالاپ وتىر؟ قاتىسۋشى سپورتشىلار مەديتسينالىق تەكسەرىستەن وتە مە؟ تورەشىلەردىڭ بىلىكتىلىگى قالاي سارالانادى؟ تاجىريبەلى تورەشىنى شاقىرتسا, قالتاسىنا سالماق, سودان كەيىن سپورتتى بىلەدى-اۋ دەگەن تانىس-ءبىلىس جاتتىقتىرۋشىلاردى دا تورەشىلىككە تارتادى. بۇعان باس قاتىرماعان سوڭ دا الگىندەي كەلەڭسىزدىك ورىن الادى. مما – اۋديتورياسى ايدىنداي كەڭ سپورت ءتۇرى. ەلىمىزدە مما سپورتىمەن كاسىبي شۇعىلدانىپ, ءتۇرلى حالىقارالىق سايىستاردا بايراعىمىزدى جەلبىرەتىپ جۇرگەن سپورتشىلاردىڭ باسىم كوپشىلىگى – اۋىلدىڭ بالالارى. ولار سپورتتا شىڭعا شىعۋ ءۇشىن اقىسىن تولەپ, جاتتىعۋ زالىنا بارادى, قارجىسىن شىعىنداپ, ءتۇرلى دارۋمەنىن الادى. بيۋدجەت قارجىسىنىڭ ەشقانداي دا شاراپاتىن كورمەيتىن سپورتشىلار تابىس تابۋى ءۇشىن دە وسى سالانى تاڭدايدى. كوبىنە اۋىلدان شىققان, بالا كەزىنەن سپورتپەن شۇعىلدانىپ, شىڭدالعان ساڭلاقتار كەلەدى. ەلىمىزدىڭ اتىنان ءتۇرلى دەڭگەيدەگى حالىقارالىق دودالاردا جەڭىسكە جەتىپ, مارتەبەمىزدى اسىرادى. وسى بيىككە جەتۋ جولىندا ولاردىڭ قالاي تەر توگەتىنىن, جانكەشتىلىكپەن جاتتىعۋ وتكىزەتىنىن سىرت كوز سەزىنە بەرمەيدى. اۋەسقويلاردىڭ مما دەپ ءتۇرلى شوۋ جارىس وتكىزۋىندەگى كەمشىلىكتەر كاسىپقوي سپورتشىلاردى دا سىنعا ۇشىراتىپ وتىر. وسىعان ءبىر توقتام بولۋعا ءتيىس دەپ سانايمىن. تەك مىقتىلاردىڭ اراسىنان ىرىكتەلگەن سايدىڭ تاسىنداي ساقا جىگىتتەردىڭ جەكپە-جەك وتكىزەتىن الاڭىن مازاققا اينالدىرۋشىلار ارتىپ بارادى. كورەرمەن اراسىندا ونىڭ ارا-جىگىن ايىرىپ, سالماقتاپ, سارالايتىندارى نەكەن-ساياق. «سوقىر تاۋىققا ءبارى – بيداي» دەگەندەي, جانكۇيەرگە مما-نىڭ اۋەسقويلار مەن كاسىبي سپورتشىلار اراسىندا ايىرماسى جوق. وكتاگوننىڭ ورتاسىندا تۇرىپ اۋزىنان اق يت كىرىپ, كوك يت شىعىپ بىلاپىت ءسوز ايتۋى, وعاش قىلىق كورسەتۋى – كاسىبي سپورتشىعا ءتان قاسيەت ەمەس. وكىنىشتىسى, جاستار سولارعا قاراپ بوي تۇزەۋگە بەيىم, ەلىكتەۋگە ىنتىق. مما قازانىندا قايناعاننان كەيىن ءسوز بارىمىزگە تيەدى. وسىنداي ەسەرسوقتاردىڭ كەسىرى كاسىپقوي سپورتشىلاردىڭ دا اتىنا كىر كەلتىرەدى.
«الاش پرايد» كلۋبىنىڭ جەكپە-جەك كەشىن وتكىزگەندە قاتىسۋشى ساڭلاقتاردى سۇرىپتاۋ قاتاڭ جۇرگىزىلەدى. ءتىپتى ءاربىر قاتىسۋشىنىڭ بۇعان دەيىنگى سپورتتاعى جەتىستىگى, قانداي سپورتپەن شۇعىلدانعانى ءبارى-ءبارى ءجىتى زەرتتەلەدى. كورەرمەندى الداپ, كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنە كۇمان ۇيالاتىپ, ءالسىز سپورتشىلاردى جيناپ الىپ سايىس وتكىزۋ دە دۇرىس ەمەس. مما سپورتىن كاسىپ كوزى ەمەس, سپورتتىڭ ءىرى ءورىسى دەپ قاراۋ كەرەك.
ارالاس جەكپە-جەكتەن اۋقىمدى تۋرنيرلەردى ۇيىمداستىرىپ وتكىزۋشى پروموۋتەر رەتىندە ايتارىم, سايىسقا قاتىسۋشى سپورتشىنىڭ تاعدىرى – ءبارىنىڭ موينىندا. دارىگەر دوداعا قاتىسۋدىڭ الدىندا تولىققاندى تەكسەرىستەن وتكىزۋگە ءتيىس, سايىس ۇستىندە تورەشىنىڭ قىراعىلىعى دا مايدانعا تۇسەدى. ول سپورتشىنىڭ جايسىز سەزىنگەنىن دەر ۋاقىتىندا بايقاپ, جەكپە-جەكتى توقتاتۋعا مىندەتتى. سپورتشىنىڭ جەكە باپكەرى دە شاكىرتىنىڭ قانداي كوڭىل-كۇيدە ەكەنىن تەرەڭ ءبىلۋى كەرەك.
– 2021 جىلى وتكەن توكيو وليمپياداسىنداعى سۇرەڭسىزدىكتەن كەيىن دە قازاق سپورتىنا قاراتا ايتىلار سىن ۇدەدى. بىرنەشە سپورت ءتۇرىن مەملەكەت ەسەبىنەن قارجىلاندىرۋدى توقتاتۋ كەرەك ەكەنىن, تەك مەدال ولجالاۋعا ءتيىمدى, ەلىمىزدىڭ تابيعي كليماتىنا قولايلى سپورت تۇرلەرىن دامىتۋ قاجەتتىگى ايتىلىپ كەلەدى.
– مەنىڭ پىكىرىم مىناعان سايادى: سپورت – ەڭ اۋەلى حالىقتىڭ ساۋلىعى. كاسىبي تۇردە شۇعىلدانىپ, تەرەڭدەي ەنۋ ءار ادامنىڭ يكەمىنە قاراي بولۋى كەرەك. ال بىزدە رەسمي تىركەلگەن سپورتتىڭ باسىم كوپشىلىگى مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلىپ, ورتا قازانعا ورتاقتاسادى. ەشقانداي ناتيجە دە جوق, دامىعانىمىز دا شامالى. مىنە, وسىنداي ماردىمسىز سپورتتىڭ ءار تۇرىنە قاراجاتتى ىسىراپ ەتپەي, كەرىسىنشە, بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ جولىنا ارناپ, اۋىلدىق جەرلەردەن الاڭدار سالىپ, ستاديون سوعىپ, جاتتىعۋ زالىن اشسا, ۇلت ساۋلىعىنا باستار جول بولماي ما؟ 20-30 مىڭ حالىق تۇراتىن اۋىلدارعا بارساڭ, بالالار وينايتىن سپورتتىق الاڭقاي جوق, سپورت كەشەنى قولجەتىمدى ەمەس. كاسىبي سپورتتى دامىتۋدىڭ ستراتەگياسى بولۋ كەرەك. قازىنادان قارجى بولۋدە ەشقانداي قازىمىرلىق تانىتىپ جاتقان جوق مەملەكەت. تەك سونى ۇقساتا الۋ كەرەك. وليمپيا ويىندارى مەملەكەتتىڭ مارتەبەسى مەن ايبارى تارازىعا تارتىلاتىن سىن بولعاندىقتان, سونىڭ ناتيجەسىنە قاراپ الەۋەتىڭدى باعامدايسىڭ. پاريج جازعى وليمپيا ويىندارىنىڭ دا ءدۇبىرى قۇلاق تۇبىنەن ەستىلىپ تۇر. سپورت سالاسىندا اتقارىلاتىن اۋقىمدى شارۋا شاش-ەتەكتەن.
اڭگىمەلەسكەن –
قۋانىش نۇردانبەك ۇلى,
«Egemen Qazaqstan»
