عالامدىق سىناق عالىمدار نازارىندا

كەشە پرەزيدەنت جانىنداعى قازاقستان ستاتيستيكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى مەن ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتى «عالامدىق سىناق كەزەڭى: جاڭا سىن-قاتەرلەر» تاقىرىبىندا دوڭگەلەك ۇستەل وتكىزدى. وعان تۇڭعىش پرەزيدەنت قورى جانىنداعى الەمدىك ەكونوميكا مەن ساياسات جانە ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا ينستيتۋتىنىڭ, سونداي-اق تمد ەلدەرىنىڭ بىرقاتار ساراپشىلارى قاتىستى. شارانىڭ ونلاين رەجىمدەگى بولىمىندە ماسكەۋ, باكۋ جانە الماتى عالىمدارى تىكەلەي بايلانىسقا شىعىپ, كوتەرىلگەن تاقىرىپتا ءوز پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى. ولار الەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ سەبەپ-سالدارى تۋرالى اڭگىمەلەدى. اعىمداعى جىلى الەمدىك ەكونوميكاداعى جاعداي بۇگىنگىدەن دە شيەلەنىسىپ, ناشارلاي ءتۇسۋى ىقتيمال دەگەن بولجام جاسادى. «بولجام بويىنشا الەمدىك ەكونوميكاداعى جاعداي اعىمداعى جىلى جانە جاقىن بولاشاقتا ناشارلاي تۇسەدى. بۇعان سوڭعى ۋاقىتتا الەمدىك ەكونوميكادا قالىپتاسقان ەكى نەگىزگى تەرىس تەندەنتسيا ىقپال ەتەدى. بىرىنشىدەن, الەمنىڭ باستى ەكونوميكالارىندا ءىجو ءوسىمىنىڭ قارقىنى تومەندەدى, ەكىنشى, تاۋارلىق-قارجىلىق نارىقتاردا جاعداي ناشارلادى. ماسەلەن, 2014 جىلى الەمنىڭ بىرقاتار ءىرى ەكونوميكالارىندا تەحنيكالىق رەتسەسسيا بايقالدى, ياعني, قاتارىنان ەكى توقسان ءىجو تومەندەگەن. مۇنداي جاعداي جاپونيا مەن برازيليادا ورىن الدى», دەدى قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى لەيلا مۇزاپاروۆا. ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, وتكەن جىلى قىتاي ەكونوميكاسىنىڭ قارقىنى ايتارلىقتاي باسەڭدەگەن. ال وسى ۋاقىتتا ەۋروپا وداعى مەن رەسەي ەكونوميكاسىندا قۇلدىراۋ بايقالىپ جاتىر ەكەن. بۇعان قوسا, قىتاي ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ قارقىنى ودان ءارى باسەڭدەي تۇسەتىن كورىنەدى. «ەڭ الدىمەن ەۋروپاداعى تاۋارلىق-قارجىلىق نارىقتاردا باعانىڭ تومەندەۋى مەن قارجى­لىق قورلارداعى جاعدايدى قوسا العاندا, جاھاندىق ەكونوميكالىق رەتسەسسيا بيىلعى جىلى باستالاتىن جاڭا داعدارىستىڭ بەل­گىلەرى بولىپ وتىر. جاڭا داعدارىس بىرنەشە جىلعا سوزىلۋى مۇمكىن. سەبەبى, الداعى داعدارىستىڭ بۇرىنعىلاردان بىرقاتار ايتارلىقتاي ەرەكشەلىكتەرى بار. بىرىنشىدەن, ول حالىقارالىق گەوساياسي شيەلەنىستىڭ ارتا تۇسۋىمەن ەرەكشەلەنەدى. ەكىنشىدەن, مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋى وزگە نەگىزگى تاۋارلار مەن رەسۋرستار قۇنىنىڭ تومەندەۋىمەن قاتارلاسىپ كەلدى. سوڭعى جەتى ايدا Brent ماركالى مۇناي باعاسى 60 پايىزعا تومەندەگەنى ءمالىم. سونداي-اق, التىن مەن باسقا دا مەتالدار ارزاندادى. وسىلاردى ەسكەرسەك, بيىل باستالادى دەپ وتىرعان الەمدىك داعدارىس ۇزاقتىعى بويىنشا تەڭدەسسىز بولادى», دەدى ينستيتۋت ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى. اتالعان ينستيتۋتتىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى ۆياچەسلاۆ دودونوۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇناي باعاسىنىڭ بۇدان ءارى تومەندەۋى بولمايدى. «مەنىڭ ويىمشا, مۇنايدىڭ قۇنى بۇدان ءارى ايتارلىقتاي قۇلدىرامايدى. مۇناي باعاسىنىڭ ورتاشا جىلدىق باعاسى 50 دوللار دەڭگەيىندە قالىپتاسادى. وسىعان وراي قازاقستاندا ەكونوميكانىڭ كەرى قۇبىلىستارىنا قارسى تۇرۋ بويىنشا ەكى ءادىس قولدانىلۋدا. ولار ەكى نەگىزگى باعىتتى قامتىپ وتىر. بۇل تۇرعىدا ەكونوميكانى ىنتالاندىرۋ, ياعني بۇلار – «نۇرلى جول» باعدارلاماسىندا بەلگىلەنگەن شارالار. وسى باعىتتا ىشكى سۇرانىس پەن تۇتىنۋدىڭ ىشكى شىعىستارىن ىنتالاندىرۋ, ونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك قولداۋ ەسەبىنەن شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارىن, قارجىلىق سەكتوردى قولداۋ قاراستىرىلعان. بۇعان قوسا بيۋدجەتتىك قارجىنى ۇنەمدەۋ قاجەتتىلىگى قامتىلىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, وسى قوس تەتىك ىسكە اسىرىلادى», دەدى ساراپشى. نۇرباي ەلمۇراتوۆ, «ەگەمەن قازاقستان».