توقسانىنشى جىلداردان بەرى تۇرعىندارى ورتالىققا قاراي وپىرىلا كوشىسكەن جامبىل اۋلىنداعى شاعىن تسەحتى ەكى-ءۇش جىل بۇرىن وسى اۋىلدىڭ تۋماسى ەراسىل قاسىمبەكوۆ اشقان. تسەح اشىلعالى جيناعان بالقاراعايىن باسقا جاققا جونەلتىپ جۇرگەن اۋىلدىقتاردىڭ كوبى ەراسىلعا تاپسىرىپ, قۋانتقان. ول ءونىمدى قابىلداپ قانا وتىرمايدى, تاۋ اسىپ, ساعىزدىقتى سامىرسىنعا ورمەلەپ, ءوزى دە بالقاراعاي تەرەدى. ءتورت جىلدا ءبىر-اق رەت جەمىس بەرەتىن سامىرسىننىڭ سىيىن بارىنشا پايدالانىپ قالماسا, ماي زاۋىتىندا شيكىزاتتىڭ تاپشىلىعى سەزىلىپ قالۋى ابدەن مۇمكىن. سوندىقتان بالقاراعاي شىققان جىلى اۋىلدىقتار تاۋدا قونا جاتىپ جينايدى.
تاۋ اسىپ, تاباننان توزىپ, بالقاراعاي جيناۋ وڭاي شارۋا ەمەس-ءتى. ال ودان ماي ءوندىرۋ تىپتەن قيىن. ءۇش كەلى داننەن جارتى ليتر عانا ماي شىعادى. جەمىستى جىلى كاتونقاراعايلىقتار قاپ-قاپ بالقاراعاي تۇسىرەدى. سامىرسىننىڭ بيىگىنە عانا بىتەتىن بۇرشىكتى ءتۇسىرۋ ءۇشىن ۇشار باسىنا ورمەلەپ شىعىپ, بۇتاعىن تەپكىلەپ ءجۇرىپ تومەنگە تۇسىرەدى. سامىرسىن قايبىر جازىققا ءوسسىن. ماڭايى بىتىسقان بۇتا, ساي-سالا. جەرگە تۇسكەن بالقاراعايدى بۇتا-بۇتانىڭ اراسىنان جەر باۋىرلاي ءجۇرىپ جينايسىڭ. بۇرىندارى ەل بۇرشىكتەي اۋىلعا جەتكىزسە, قازىر تاۋ باسىندا ۇگىتىپ, ءدانىن عانا الادى. ءۇش قاپ بۇرشىكتەن ءبىر قاپ ءدان تۇسەدى. ونىڭ ۇساق قوقىمىن جەلگە ۇشىرىپ, تازالايدى, كەپتىرەدى. سودان سوڭ بارىپ, سىرتتان كەلگەن الىپ-ساتار ساۋداگەرلەرگە تاپسىرادى. ولار قىتاي اسىرا ما رەسەي اسىرا ما, جەرگىلىكتى جۇرتقا بەيمالىم. ناپاقاسىن ايىرسا بولعانى. سوڭعى جىلدارى عوي, تسەح اشىلعالى التايدىڭ بايلىعى جەرگىلىكتى جەردە ءوندىرىلىپ جاتىر.
تسەحتا قايناعان تىرشىلىك. جۇمىسشىلاردىڭ ءبىرى كەپكەن بالقاراعايدى قالبىرعا سالىپ, ۇساقتارىن ءبىر ىدىسقا, ءىرى ءداندى ەكىنشى ىدىسقا سۇرىپتاپ الدى. بىلەتىن شىعارسىزدار, بۇرشىكتەن ۇگىلىپ شىققان ءداننىڭ وزىندە دە قابىق بولادى. سول قابىعىن شاعىپ, اپپاق ءدانىن الۋ ءۇشىن قالبىرلانعان ءداندى كەلەسى ستانوككە جونەلتەدى. سول جەردەن قابىعى بولەك, ءدانى بولەك شىعادى. ءدانىنىڭ ءدامىن تاتىپ سەزبەسە, تىلمەن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. دامدىلىگى سونداي, كەيىنگى جىلدارى ونى مەيرامحانالاردا تاماققا دا پايدالانىپ ءجۇر. ءسويتىپ, قابىعىنان اجىراعان ونىمنەن ماي الۋ ءۇشىن بەلگىلى مولشەردە ىدىس ىشىندەگى زىعىر ماتاعا ءداندى سالادى. ونى ستانوككە قويىپ, جوعارى قىسىممەن سىعادى. سوندا عوي, شۇمەكتەن ءموپ-ءمولدىر سارعىش ماي اعادى. ول مايدىڭ ادام اعزاسىنا پايداسىن رەسەي عالىمدارى وسىدان جۇزدەگەن جىل بۇرىن زەرتتەپ تاستاپتى. كۇندەلىكتى تاماق الدىندا ءبىر-ەكى قاسىق ءىشىپ وتىرسا, اسقازانعا, ءوت جولدارىنا, ىشەك جۇمىسىنا وتە پايدالى دەسەدى. كوسمەتيكا رەتىندە دە قولدانۋعا بولادى ەكەن. ايتقانداي, دەنەڭىزدى كۇيدىرىپ الساڭىز, ەكى-اق كۇندە جازىپ جىبەرەدى. ونى بىلىكتى دارىگەرلەر دە راستاعان.
وسىنداي بىرەگەي كاسىپ اشۋ ەراسىلدىڭ ويىنا قايدان كەلدى دەيمىز عوي. سوزىنە قاراساق, كۇندەلىكتى جۇمىسىنان شىعىپ كەتكەن سوڭ جان باعۋ كەرەك بولىپتى. امالسىزدان, بالقاراعاي جيناۋعا كىرىسىپ, ارتىنشا ماي تسەحىن اشىپ جىبەرگەن. اشپاس بۇرىن, تەحنولوگياسىن زەرتتەگەن, پايداسى مەن شىعىنىن تارازىلاعان. كەيبىر ستانوكتەردى قولدان جاساپ العان.
– ەڭبەك جولىمدى شاحتادا باستاعان ەدىم. ول جەردىڭ جۇمىسى دا, اتموسفەراسى دا اۋىر. اسا ۇنامادى. اۋىلعا بارىپ, بالقاراعاي جيناۋعا بەكىندىم. ول دا وڭاي جۇمىس ەمەس. بىراق التايدىڭ استا-توك بايلىعىن ءوزىمىز نەگە پايدالانباسقا دەگەن وي ساق ەتە قالدى. سودان باستاپ بالقاراعايدان ماي الۋدى زەرتتەي باستادىم. كەيبىر اپپاراتتاردى قولدان جاساپ الدىم. اۋەلدە اكەم قارسى بولعان. قازىر, كەرىسىنشە, قولداپ, كومەكتەسىپ وتىرادى. تسەحتى اشا سالا ونىمگە سۇرانىس ارتتى. بالقاراعاي مايىن ەلدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنە جىبەرىپ وتىرمىن. الۋ جولى وڭاي بولماعاندىقتان, باعاسى دا ارزان ەمەس. دەيتۇرعانمەن سۇرانىس بار, – دەيدى ەرەكشە كاسىپ يەسى ەراسىل قاسىمبەكوۆ.
تسەحتا بالقاراعاي مايى عانا ەمەس, وزگە دە تابيعي ونىمدەر جاسالادى. باسقاسىن ايتپاعاندا, كادىمگى وشاعان جاپىراعىن دا پايداعا جاراتادى. ايتۋىنشا, تاۋلى تازا جەردەن وشاعان بۇرشىك اتپاي جاپىراقتارىن جيناپ الادى-داعى, جۋىپ-شايىپ, ەتتارتقىشتان وتكىزەدى. ونى دا سىعىپ, شىرىنىن بالمەن ارالاستىرادى. بەلگىلى مولشەردە ليمون قىشقىلىن قوسادى. ءسويتىپ, سورەگە قويادى. ونىڭ اسقازان جاراسىن جازىپ جىبەرەتىن كۇشى بار دەيدى. تابيعي جاقپا مايدىڭ دا ءتۇر-ءتۇرىن جاساپ وتىر. ەراسىلدىڭ ايتۋىنشا, قازىر بالقاراعايدىڭ قابىعىن عانا كادەگە جاراتا الماي كەلەدى. ول ءۇشىن ۋاقىت تاپشى. الايدا الداعى ۋاقىتتا بالقاراعاي قابىعىنان جاستىق تىككىزىپ ساتۋدى جوسپارلاپ قويىپتى. ول حاندروزعا ەم كورىنەدى.
ءونىم ءتۇرىن ارتتىرۋدى ويلاستىرعان ەراسىل التايدىڭ قىزىل قۇمىرسقاسىنان دا بۋىن اۋرۋىنا پايدالى جاقپا ماي جاساۋدى ويعا العان.
– شىنىمدى ايتايىن, ۇلىمنىڭ تۇراقتى جۇمىسىنان شىعىپ كەتكەنىن قالاماعان ەدىم. بالقاراعايمەن كاسىپ باستايمىن دەگەندە سەنىمسىزدىك بولدى. سەنىمسىزدىك تە ەمەس, الاڭداۋشىلىق شىعار. بىراق از-اق ۋاقىت ىشىندە كاسىبىنىڭ بولاشاعى زور ەكەنىن بايقاتتى. قازىر قولداپ ءجۇرمىن. ءوزىم دە كەلگەن تۋريستەردى قابىلداپ, التايدىڭ كيەلى جەرلەرىن كورسەتۋگە دايىنمىن, – دەيدى كاسىپكەر ازاماتتىڭ اكەسى ديدار ءسىلاموۆ.
ايتا كەتەيىك, ەراسىل قاسىمبەكوۆ مەملەكەت تاراپىنان ەشقانداي نەسيە الىپ, قانداي دا ءبىر باعدارلاماعا قاتىسىپ كورمەگەن. كاسىبىن تەك ءوز كۇشىمەن دوڭگەلەتتى. ءار قادامىن جوسپارلادى, جوبالادى. شىعىس پەن كىرىستى ەسەپتەدى. ءوز كۇشىنە عانا سەنەتىن كاسىپكەر ازامات اكىمدىك تاراپىنان كومەكتىڭ اسا كەرەگى جوق ەكەنىن دە ءسوز اراسىندا ايتىپ قالدى. ەڭ باستىسى, كەدەرگى بولماسا دەيدى. دەيتۇرعانمەن, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ كاسىپ اشقان ازاماتتارعا ارقاشان قولداۋ بولاتىنىن ءبىر ەمەس, بىرنەشە رەت ايتقان. ولاي بولسا, بالقاراعاي بيزنەسى ءالى-اق قاناتىن كەڭگە جايادى.
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
كاتونقاراعاي اۋدانى
