عارىشتىق زىمىران كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى «سويۋز-5» جاڭا زىمىران تاسىعىشتارىن ۇشىرۋعا ارنالعان «زەنيت-م» عزك ينفراقۇرىلىمى بازاسىندا جۇرگىزىلىپ جاتىر. 2018 جىلى رەسەيلىك تاراپ الاڭدى جالعا الۋدى توقتاتقاننان كەيىن نىساندى وتاندىق ماماندار پايدالانۋدا. جۇمىستىڭ اياقتالۋ مەرزىمى 2028 جىلدىڭ مامىرىنا جوسپارلانعان, ال العاشقى ۇشۋ سىناقتارىن 2025 جىلى باستاۋ جوسپارلانىپ وتىر. كەشەننىڭ جىلىنا 6-8 زىمىران ۇشىرۋعا مۇمكىندىگى بار.
ولجاس بەكتەنوۆ مونتاجداۋ-سىناق كەشەنىن, سونداي-اق زىمىران كولەمىنە شاقتالعان كولىك قوندىرعىلارىن قاراپ شىقتى. «بايتەرەك» بك» اق باسقارما توراعاسى ايدىن ايىمبەتوۆ كەشەندى زاماناۋي جۇيەلەرگە سايكەستەندىرىپ جاڭعىرتۋ تۋرالى بايانداپ, زىمىران-تاسىعىش جۇيەلەردى تەكسەرۋ كەزەڭدەرى, سونداي-اق «بايتەرەك» جوباسى ءۇشىن مامانداردى وقىتۋ تۋرالى حاباردار ەتتى.
ۇكىمەت باسشىسى «بايتەرەك» عارىشتىق زىمىران كەشەنى بۇگىندە پوستكەڭەستىك اۋماقتاعى قازاقستان مەن رەسەيدىڭ ەڭ ءىرى بىرلەسكەن جوباسى ەكەنىن جانە ەكى مەملەكەت باسشىلارىنىڭ ەرەكشە باقىلاۋىندا ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بيىل ونى ىسكە اسىرۋعا 14,7 ملرد تەڭگە باعىتتالدى, قاراجاتتىڭ قالعان بولىگىن ءبولۋ ماسەلەسى قوسىمشا پىسىقتالاتىن بولادى. ولجاس بەكتەنوۆ ەكولوگيالىق تازا تاسىمالداعىشتاردا عارىش اپپاراتتارىن ءساتتى ۇشىرۋ ءۇشىن مامانداردىڭ تىعىز بىرلەسكەن جۇمىسىنىڭ قاجەتتىلىگىنە نازار اۋداردى.
«زىمىرانداردى ۇشىرۋ مەرزىمدەرىن وزگەرتپەۋ كەرەك. ءۇش ۇشىرىلىمنىڭ ءبىرىنشىسى كەلەسى جىلى وتۋگە ءتيىس. جوبا «بايقوڭىر» كەشەنىنىڭ بەلسەندى جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اسا قاجەت. بۇل ورايدا بىرلەسكەن كاسىپورىنداعى ەڭبەك ۇجىمىنىڭ جۇمىسى دا ماڭىزدى. سونداي-اق عىلىمي ورتامەن دە ءوزارا تىعىز ءىس-قيمىلدى ۇزبەۋ كەرەك», دەپ اتاپ ءوتتى ولجاس بەكتەنوۆ.
قالانى دامىتۋ جوسپارى تۋرالى پرەمەر-مينيسترگە پرەزيدەنتتىڭ «بايقوڭىر» كەشەنىندەگى ارنايى وكىلى قايرات نۇرتاي باياندادى. قازىرگى ۋاقىتتا حالىقتىڭ 70%-ى قازاقستان ازاماتتارى. تابيعي ءوسىم مەن كوشى-قون اعىنى ەسەبىنەن وڭ ديناميكا تىركەلىپ وتىر. قالانىڭ قارقىندى ءوسۋىن ەسكەرە وتىرىپ, الەۋمەتتىك, ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, تۇرعىن ءۇي قورىن ۇلعايتۋ جونىندەگى شارالار ىسكە اسىرىلۋدا. ماسەلەن, 600 ورىنعا ارنالعان مەكتەپ سالۋ جوسپارلانعان, وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس, وتاندىق ءبىلىم بەرۋ ستاندارتتارى بويىنشا 2 بالاباقشا اشىلدى, بۇل كەزەكتى ەكى ەسە تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەردى.
«بايقوڭىر» كەشەنىن گازبەن جابدىقتاۋ تۋرالى كەلىسىمگە سايكەس قالادا بارلىق كوپپاتەرلى تۇرعىن ۇيلەر گازداندىرىلدى. بۇدان باسقا, سۋمەن جابدىقتاۋ جانە سۋ بۇرۋ جەلىلەرى جالعا بەرۋدەن الىنىپ, وبلىستىق كوممۋنالدىق مەنشىككە بەرىلدى. «بايقوڭىر» كەشەنىنىڭ وبەكتىلەرىنە رۇقسات الۋدى جەڭىلدەتۋ ءۇشىن تسيفرلىق قۇرالداردى ەنگىزۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلۋدا.
سونىمەن قاتار پرەمەر-ءمينيستردىڭ وڭىرگە جۇمىس ساپارىنا نەگىز بولعان باستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ جانە سۋ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ. ولجاس بەكتەنوۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ كىشى ارالدى ساقتاۋ جانە دامىتۋ جونىندەگى تاپسىرمالارىنىڭ ورىندالۋ بارىسىمەن تانىستى, اتاپ ايتقاندا قاراوزەك سۋ قويماسىنىڭ قۇرىلىسىنا نازار اۋدارىلدى جانە كوكارال بوگەتىن رەكونسترۋكتسيالاۋ قارقىنى تەكسەرىلدى.
ءوڭىردىڭ نەگىزگى سۋ كوزى – سىرداريا وزەنى. سوڭعى بىرنەشە جىلدا وزەن سۋىنىڭ ازايۋىنا بايلانىستى سولتۇستىك ارالدا جينالعان سۋدىڭ ورتاشا جىلدىق كولەمى جوبالىق 27 ملرد تەكشە مەتردەن 2022 جىلى 18,9 ملرد تەكشە مەترگە دەيىن تومەندەدى. بۇگىنگى تاڭدا سۋ اعىنىن سەكۋندىنا 6 تەكشە مەتردەن 50 تەكشە مەترگە دەيىن ۇلعايتۋ بويىنشا قابىلدانعان شارالار ناتيجەسىندە سولتۇستىك ارالدا سۋ كولەمى 21,4 ملرد تەكشە مەتردى قۇرادى, وسى جىلدىڭ باسىنان بەرى 1,5 ملرد تەكشە مەتر سۋ كەلدى. وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى مەن ەكولوگيالىق جاعدايى سىرداريا وزەنى باسسەينىنىڭ سۋمەن جابدىقتالۋىنا تىكەلەي بايلانىستى ەكەنى انىق, داريانىڭ جاعاسىندا ايماقتاعى ەلدى مەكەندەردىڭ 85%-ى ورنالاسقان, جەرگىلىكتى حالىقتىڭ 93%-دان استامى ءومىر سۇرەدى.
بۇگىنگى تاڭدا وڭىردە سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگياسى بەلسەندى تۇردە ەنگىزىلىپ جاتىر. وبلىستا 286 مىڭ گا سۋارمالى جەر بار, ونىڭ 185-190 مىڭ گەكتارىنا اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارى ەگىلەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەگىستىكتى ءارتاراپتاندىرۋ تۋرالى تاپسىرماسى بويىنشا بيىل كۇرىش القابى 6 مىڭ گەكتارعا قىسقارتىلدى. لازەرلىك تەگىستەۋ كۇرىش القاپتارىن سۋارۋعا جۇمسالاتىن سۋدىڭ شىعىنىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەردى. يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيانىڭ ارقاسىندا سوڭعى 10 جىلدا سۋدى 20%-عا دەيىن ۇنەمدەۋگە جانە ونىمدىلىكتى 30%-عا دەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك تۋدى. بۇدان باسقا, وڭىردە باسقا دا سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ كولەمى بيىل 4,2 مىڭ گەكتارعا جەتتى, 2030 جىلعا دەيىن بۇل كورسەتكىشتى 34,2 مىڭ گەكتارعا دەيىن ۇلعايتۋ كوزدەلگەن. وسى باعىتتا قازىرگى ۋاقىتتا قىزىلوردا وبلىسىندا جالپى اۋدانى 4,8 مىڭ گا بولاتىن 3 ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر.
«مەملەكەت باسشىسى سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋدى جەدەلدەتۋدى تاپسىردى. سىرداريا وزەنىندەگى سۋ تاپشىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, جەراستى سۋلارىن ۇتىمدى پايدالانۋ ماقساتىندا سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگىنە جەراستى كوزدەرىنە زەرتتەۋ جۇرگىزۋدى تاپسىرامىن», دەدى و.بەكتەنوۆ.
پرەمەر-مينيستر سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگىنە سىيىمدىلىعى 775 ملن تەكشە مەتر بولاتىن قاراوزەك سۋ قويماسىن سالۋ بويىنشا قىزىلوردا وبلىسىندا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان جوبانى قارجىلاندىرۋ جونىندە ۇسىنىستار ەنگىزۋدى تاپسىردى. جاڭا تەحنيكالىق قۇرىلىستىڭ نەگىزگى ماقساتى – كوكارال بوگەتى ارقىلى ۇلكەن ارال تەڭىزىنە قايتارىلمايتىن سۋدىڭ ءبىر بولىگىن ساقتاۋ. بۇل شارالار ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭدە قازالى اۋدانىنىڭ 31 مىڭ گەكتار ەگىستىك جەرلەرىن جانە ارنا بويىندا ورنالاسقان 11 مىڭ گا شابىندىق پەن جايىلىمدى سۋمەن قامتاماسىز ەتەدى. قاراوزەك سۋ قويماسى ەلىمىزدە باسىم تارتىپپەن سالىنۋعا ءتيىس 9 سۋ ينفراقۇرىلىمى وبەكتىلەرىنىڭ تىزبەسىنە ەنگىزىلگەن.
ۇكىمەت باسشىسىنا بيىل اياقتالاتىن كوكارال بوگەتىن رەكونسترۋكتسيالاۋ جوسپارى باياندالدى. جوبانى ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە ب ۇلىنگەن بوگەت, سونداي-اق قاراشالان جانە تۇششى كولدەرى ارقىلى تەڭىزگە شىعاتىن ارنالار قالپىنا كەلتىرىلەدى. ولجاس بەكتەنوۆ ۇكىمەت سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋ, سۋ جيناۋ ليميتتەرىن جانە سىرداريا مەن امۋداريا باسسەيندەرى بويىنشا سۋ قويمالارى كاسكادىنىڭ جۇمىس رەجىمدەرىن ساقتاۋ ماسەلەلەرىندە كورشى ەلدەرمەن جۇمىستى جالعاستىراتىنىن اتاپ ءوتتى.
