كوللاجدى جاساعان – امانگەلدى قياس, «EQ»
قاراعاندى وبلىسى, اباي اۋدانىنىڭ تۋماسى ايگەرىم ەسەنگەلدىنىڭ وسى سالادا جۇمىس ىستەپ جاتقانىنا 10 جىلدان اسىپتى. ەستۋ قابىلەتىنەن اجىراعان اكە-شەشەسىمەن بىرگە ىم-يشارا ءتىلىن بالا كۇنىنەن مەڭگەرىپتى. ەسەيە كەلە قۇلاعىندا مۇكىسى بار جاندارعا كومەكتەسىپ, سولاردىڭ باتاسىن العىسى كەلەتىنىن تۇسىنگەن. سودان ايگەرىم قاراعاندىدا قىسقامەرزىمدى كۋرستى ءتامامداپ, استانادا ەمتيحان تاپسىرعان.
«العاشىندا «سارىارقا» تەلەارناسىندا سۋردواۋدارما مامانى بولىپ جۇمىس ىستەدىم. ال قازىر مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا جەكە كومەكتەسىپ ءجۇرمىن. ولاردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋىنا, قانداي دا ءبىر ماسەلەسىن شەشۋگە ىقپالداسۋعا تىرىسامىن. قولۇشىن سوزامىن. ءومىردىڭ اق پەن قاراسى سەكىلدى مەنىڭ دە جۇمىسىمنىڭ ارتىقشىلىعىمەن قوسا كەمشىن تۇستارى بار. ءبىز ۋاقىت تالعامايمىز. كۇن-ءتۇن دەمەي حابارلاسىپ, كومەكتەسۋىمدى وتىنەتىندەر تابىلادى. اسىرەسە قيىن جاعدايعا تاپ بولعاندارعا تۇندە بارامىز. سۋردواۋدارماشى بولۋ دەگەن تەك ىم-يشارا ءتىلىن بىلۋمەن نەمەسە كومەكتەسۋمەن شەكتەلمەيدى. مۇندا ىم-يشارا تىلىنەن كانىگى اۋىزەكى يا بولماسا رەسمي تىلگە اۋدارىپ سويلەي ءبىلۋ دە كەرەك», دەيدى ايگەرىم.
«قازاق ساڭىراۋلار قوعامى» بىرلەستىگىنىڭ ماماندارى دا سۋردواۋدارماشىلاردى دايىندايدى. قوعامدىق بىرلەستىك مۇنىمەن شەكتەلمەي, ەستۋ قابىلەتىندە, تىلىندە مۇكىستىگى بار ادامدارعا قولداۋ كورسەتەدى. جۇمىسقا ورنالاسۋعا جاردەمدەسەدى.
ەلدە سۋردواۋدارماشىنىڭ جۇمىس ساعاتىنا شامامەن 6 375 تەڭگە تولەنەدى. ياعني مامان ەڭبەگىنە قاراي جالاقى الادى. سۋردوماماننىڭ قىزمەتىنە جۇگىنەتىن ادام نەعۇرلىم كوپ بولسا, ماماننىڭ دا تابىسى سوعۇرلىم جوعارى بولادى. ايگەرىم بۇگىندە ەستۋ قابىلەتىنەن ايىرىلعان ايجان ەرمۇحانقىزىنا جاردەمدەسىپ ءجۇر ەكەن. ايجاننىڭ ءوزى بولسا, دۇنيەگە كەلگەندە ون ەكى مۇشەسى ساۋ بولىپتى. كەيىن 2 جاسقا تولعاندا تۇماۋ ءتيىپ, سول سىرقاتى بەت قاراتپاي اسقىنىپتى. بالا اۋرۋدان تەز ايىقسىن دەپ ءتۇرلى انتيبيوتيك ىشكىزسە دە, اسەر ەتپەگەن.
«وسى دەرت مەنىڭ ءومىرىمدى تۇبەگەيلى وزگەرتتى. ەستۋ قابىلەتىمنەن تولىق ايىرىلدىم. ۋاقىت وتە قاراعاندى وبلىسىنىڭ اقتاۋ كەنتىندەگى ساڭىراۋلارعا ارنالعان مەكتەپ-ينتەرناتتا وقىدىم. 1997 جىلى داعدارىسقا بايلانىستى ول وقۋ ورنى جابىلىپ, پريشاحتينسكىدەگى باسقا مەكتەپ-ينتەرناتقا اۋىستىم. مەنىڭ ءبىلىم الىپ, جۇمىسقا ورنالاسۋىما 12-13 جاسىمنان بەرى سۋردواۋدارماشى ايگەرىم كومەكتەسىپ كەلەدى. مەملەكەت 5 جىلدا ءبىر مارتە قاجەتتى تەحنيكالاردى الىپ بەرسە, جىلىنا ءبىر مارتە ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋعا جىبەرەدى. بىراق 5 جىلدا تەحنيكا دەگەنىڭىز قولدانۋعا جارامسىز بولادى. ەستۋ قابىلەتىنەن ايىرىلعان جاندار ءۇشىن مەملەكەتتەن باسقا دا كومەك كورسەتىلسە, قۇبا-قۇپ. ويتكەنى بىزگە جۇمىس ورىندارى جوعارى جالاقى ۇسىنبايدى. ال ءدارى-دارمەك باعاسى شارىقتاپ تۇر. تۇراقتى جۇمىس بولماعان سوڭ, قىمبات ءدارىنى قالتامىز كوتەرمەيدى. قوعامدىق كولىكتە تەگىن ءجۇرۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلسا دا, ارتىق بولماس ەدى», دەيدى ايجان ەرمۇحانقىزى.
استانادا ەستۋ قابىلەتى تومەن ادامدارعا جاردەمدەسەتىن «جاسنۇر» ساڭىراۋلار قاۋىمداستىعى بار. ولار قۇلاعىنىڭ مۇكىسى بار جانداردىڭ جۇمىس تابۋىنا جاردەمدەسىپ, قۇقىقتىق قولداۋ كورسەتەدى. ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا تىرىسادى. باستىسى, قاۋىمداستىقتىڭ كومەگىمەن ناشار ەستيتىن ازاماتتار ءبىر جەردە جۇمىس ىستەپ, يشارا تىلىمەن اڭگىمەلەسكەن سوڭ وزدەرىن ەركىن سەزىنەدى.
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ دەرەگى بويىنشا, ەلدە ەستۋ قابىلەتى تومەندەگەن 30 مىڭنان استام ادام بار. ءارى جىل وتكەن سايىن ەستۋ, سويلەۋ مۇمكىندىگىنەن ايىرىلعان ازاماتتاردىڭ سانى ارتىپ كەلەدى. ءدال قازىر ەلدە سۋردواۋدارماشى مامان دايارلايتىن ارنايى مەكتەپ, جوعارى وقۋ ورىندارى بولماسا دا, ارنايى كۋرس ارقىلى وسى سالاعا مامان دايارلاپ جۇرگەن ازاماتتار بار. ولار ىم-يشارا ءتىلىن كاسىبي دەڭگەيدە وقىتىپ, ەلدەگى سۋردو-مامانداردىڭ كوبەيۋىنە ۇلەس قوسىپ ءجۇر. وسىنداي يگى ىسپەن اينالىسىپ جۇرگەن جانداردىڭ ءبىرى – نازەركە الجانقىزى.
«نەگىزگى ماماندىعىم پەداگوگيكا باعىتىندا. ياعني مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە, پەداگوگ-پسيحولوگ. لوگوپەديا بويىنشا ءبىلىمىم بار. سۋردوماماندارعا ارنالعان كۋرستاردان مەن دە ءوتتىم. وسى سالادا مامان دايارلاپ جۇرگەنىمە 4 جىلدان استى. ىم-يشارا تىلىندە كۋرس وتكىزۋىمە سالاعا سۇرانىستىڭ ارتۋى سەبەپ بولدى. بىلىكتى مامانداردىڭ قاتارىن تولىقتىرۋدى ويلادىم. كۋرستى الەۋمەتتىك جەلىدە ونلاين فورماتتا وتكىزەمىن. نەگىزى كۋرستىڭ مەرزىمى 3 اي. بىزدە وقىعان جاس تاجىريبەسىن شىڭداسا, دايىن سۋردومامان بولىپ شىعادى. كۋرستان وتۋگە نيەتتىلەردىڭ ماقساتى ءارتۇرلى. ءبىرى وسى باعىتتاعى مامان بولعىسى كەلسە, ەكىنشىسى تۋىسىمەن تىلدەسۋ ءۇشىن, ال ەندى ءبىرى ءتىپتى جەكە قىزىعۋشىلىعى ءۇشىن ۇيرەنەدى. قازىردە ىم-يشارا ءتىلىن مەڭگەرگەن شاكىرتتەرىم مەملەكەت بەكىتكەن سۋردواۋدارما مامانى بولىپ جۇمىس ىستەپ ءجۇر. مەن ءۇشىن وسىنىڭ ءوزى ۇلكەن جەتىستىك», دەيدى ن.الجانقىزى.
زامان اعىمىنا قاراي سۋردواۋدارماشىعا سۇرانىس ارتپاسا, ازايمايتىنى بەلگىلى. مەيلى, مەملەكەتتىك مەكەمەلەر, تەلەارنالاردان بولەك جەكەلەگەن ازاماتتاردىڭ يگىلىگى ءۇشىن دە سۋردواۋدارماشى اۋاداي قاجەت. سوندىقتان سۋردواۋدارماشىلاردى دايارلايتىن كۋرستاردان بولەك ارنايى مەملەكەتتىك مەكتەپتەر اشىلسا, ارتىق بولماس ەدى. بۇل – سالادا جىلدار بويى ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن مامانداردىڭ تىلەگى.
جانيا ءابىل,
ەۇۋ جۋرناليستيكا جانە ساياساتتانۋ فاكۋلتەتىنىڭ 2-كۋرس ستۋدەنتى
