جەرگىلىكتى جوبالار جۇيەلى جۇرگىزىلۋدە

ەلباسىنىڭ باعالى دا بايىپ­تى باستاماسىمەن ەلىمىزدە ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ جوس­پارلى جۇرگىزىلىپ جاتقانى بارشا­مىزعا ءمالىم. سىر ايماعىنداعى جەرگىلىكتى جوبالار دا جۇيەلى جۇرگىزىلۋدە دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار. – ەلباسى مەملەكەتتىك ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ تەتىگىن بەكىتىپ بەردى, – دەيدى وبلىس اكىمى بولات­بەك قۋاندىقوۆ, – “بيزنەس­تىڭ جول كارتاسى-2020” باعدار­لاماسى وسى باعىتتاعى شارالاردى كەزەڭ-كەزەڭمەن جۇزەگە اسىرۋعا نەگىز بولادى. سىر ايماعىندا ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق كارتاسىنا جالپى قۇنى 245 ملرد. تەڭگە بولاتىن 54 جوبا ەنگىزىلىپ وتىر. بۇل جوبالار جۇزەگە اسىرىلعاندا 8 مىڭنان استام سىربويىلىقتار جاڭا جۇمىس ورىندارىمەن قامتاماسىز ەتىلمەك. اكىم ايتسا ايتقانداي, بۇگىنگى كۇننىڭ وزىندە ايماقتا 22 جوبانى جوسپارلى جۇرگىزۋ باستاۋ العان. ەگەر, ناقتىلاي ايتار بولساق, سىر وڭىرىندە يندۋستريالاندىرۋ ون­جىلدىعىنىڭ العاشقى جىلىندا جالپى قۇنى 21,8 ملرد. تەڭگەنى قۇرايتىن 10 جوبا ىرىكتەلىپ الىنعان. بىزگە تۇسكەن دەرەكتەرگە جۇگىنسەك, اعىمداعى جىلدىڭ 1شىلدەسىنە دەيىن 7 جوبا, ال جىل اياعىنا دەيىن 3 جوبانى اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر. ءسوز ورايى كەلگەندە ايتا كەتەيىك, وسى جوبالار اياسىندا سىر ءوڭىرى حالقىنىڭ يگىلىگىنە جاراتۋ باعىتىندا قولعا الىنىپ جاتقان يگىلىكتى شارالاردىڭ ءوزى ءبىر توبە. اتاپ ايتقاندا, اقشا­بۇلاق كەنىشىندە بوسقا جانىپ جاتقان “كوگىلدىر وتىندى” قالا حالقىنىڭ يگىلىگىنە جاراتۋ باعى­تىندا باتىل قادامدار جاسالۋدا. جىلىنا 420 ملن. تەكشە مەتر وڭدەلگەن گازدى قىزىلوردا قالاسىنا جەتكىزەتىن قۇبىردىڭ ەكىنشى جەلىسى ىسكە قوسىلماق. وسىنىڭ نەگىزىندە بۇل جەلى تاياۋ ۋاقىتتا قازاقستاننىڭ باتىسىنا تارتىلاتىن ماگيسترالدى گاز قۇ­بىرىنا قوسىلىپ, سىر ايماعى­نىڭ اۋداندارىن دا ارزان “كوگىلدىر وتىنمەن” قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرمەك. اقشابۇلاق گازىنان ءوندىرى­لەتىن ارزان ەلەكتر قۋاتىن بۇرىن قازاق­ستان­نىڭ سولتۇستىگىنە تار­تىلعان جوعارى كەرنەۋلى جەلىگە قوسۋ كوبىرەك ايتىلاتىن. جەرگى­لىكتى بيلىك ىقپالىمەن ەندى بۇل جەلى اقشابۇلاق كەنىشىنەن قىزىلوردا قالاسىنا تىكەلەي تارتىلاتىن بولدى. ءبىر قۋانار­لىعى, ەلەكتر جە­لىسىن تارتۋ جوباسىنىڭ تەحنيكالى-ەكونومي­كالىق نەگىزدەمەسى دايىندالىپ, مەملەكەتتىك باعدار­لاماعا ەنگىزىل­گەن. وسى ءبىر يگىلىكتى ءىستىڭ ءناتي­جەسىندە وبلىستىڭ وزىندىك ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ قۋاتى 350-450 مگۆت-قا جەتكىزىلمەك. كەلەسى ومىرلىك ماڭىزى بار تاعى ءبىر جوبا – قىزىلوردا قالا-سىنداعى “ۋاد” جشس يەلىگىندەگى اسفالت-بيتۋم زاۋىتى. بۇگىندە وتكەن جىلى بوي كوتەرگەن بيتۋم زاۋىتى زاماناۋي تەحنولوگيامەن تولىق جابدىقتالعان. تاۋلىگىنە 500 توننا بيتۋم شىعاراتىن اتالمىش زاۋىتتىڭ جالپى قۇنى 700 ملن. تەڭگەنى قۇرايدى ەكەن. بۇل زاۋىت گيدروندى قىشقىلداندىرۋ ۇدەرىسىن وتكىزىپ, ودان بيتۋم شىعارادى. ال­عاشقى ونىمدەر اۆتوكولىك جولدا­رىنا توسەلە باستاعان. سونداي-اق “ۋاد” جشس اعىمداعى جىلى اس­فالت زاۋىتىن ىسكە قوسۋعا قۇلشى­نا كىرىسىپ تە كەتكەن. ساعاتىنا 180 توننا ءونىم شىعاراتىن بۇل ءوندىرىس ورنى قىرۋار قاجەتتىلىكتى وتەي­تىنىنە ەشكىم دە ءشۇبا كەلتىرمەس. سىر ايماعىنداعى اعىمداعى جىلعى ۇلكەن جوبالاردىڭ قاتا­رىندا ايماق تۇرعىندارىن ءوزىن-وزدەرى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا تاۋارلى ءسۇت فەر­ماسى مەن نان زاۋىتى قۇرىلىستارىن سالۋ دا قاراستىرىلعان. سونداي-اق, مال بورداقىلاۋ الاڭدارىن, قۇ­راماجەم ءوندىرۋ ورىندارىن سالۋ دا جوسپاردا بار. شىندىعىندا, جەرگىلىكتى جوبالار نەگىزىندە ايماقتا اۋقىمدى جۇمىستار جۇزەگە اسىرىلۋدا. ەگەر سارالاپ ايتار بولساق, جوعارىدا ايتقانداي, قىزىلوردا قالاسىنداعى جىلۋ-ەلەكتر ورتالىعىن قايتا قۇرىپ, ونىڭ گازعا كوشىرىلۋى, قالاداعى جۇزدەن استام كوشەنىڭ قايتادان جوندەۋدەن وتكىزىلۋى, كوممۋنالدىق سالانىڭ سان جىلدار بويى شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان كۇردەلى تۇيىندەرىنىڭ بىرتىندەپ تارقاتىلۋى, “باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي” اۆتوبان قۇرىلىسىنىڭ قارقىن الۋى, “ساراتس-2” جوباسى بويىنشا اتقارىلاتىن جۇمىستار­دى قوسىمشا زەرتتەۋ ءۇشىن جۇمىس توبىنىڭ قۇرىلۋى  سىر ءوڭىرىنىڭ كۇنى ەرتەڭ وركەن جايۋىنا بىردەن-ءبىر سەبەپشى بولماق. ال, ايماقتاعى كۇردەلى الەۋمەتتىك ماسەلەلەر دە كەزەڭ-كەزەڭمەن ءوز شەشىمدەرىن تاپپاق. بۇگىندە بارلىق الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ ءتىزىمى جاسالىپ, ولاردى جوسپارلى سالۋ اعىمداعى جىلى باستاۋ الۋدا. ۇستىمىزدەگى جىلى قىزىلوردا قالاسى مەن اۋدانداردا ونداعان ءبىلىم وشاقتارى پايدالانۋعا بەرىلمەك. وسى الەۋ­مەتتىك نىساندار ىشىندە قىزىلوردا قالاسىنداعى اۋىسىمدا 500 ادامدى قابىلدايتىن ەمحانا سالىنۋىنىڭ ورنى ەرەكشە. سونداي-اق “قاز­اتومپروم” اق وبلىس باسشىسىنىڭ ۇسىنىسىن قابىل الىپ, قالادان جاڭا پەرزەنتحانا سالۋدى قولعا الماقشى. ەلباسىنىڭ تىكەلەي باقى­لاۋىندا تۇرعان “بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020” باعدارلاماسى دا سىر وڭىرىندە جۇيەلى جۇرگىزىلۋدە. بۇل باعىتتا ايماق كاسىپكەرلەرىنە 571,4 ملن. تەڭگە ءبولىنىپ وتىر. ەگەر سارالاپ ايتساق, اتالمىش باعدارلا­ما اياسىندا جەكە كاسىپكەرلىكتى قولداۋعا 374,6 ملن. تەڭگە, ينفرا­قۇرىلىمدى دامىتۋعا 196,8 ملن. تەڭگە قارجى بولىنبەك. كرەديتتەر بويىنشا نەسيە پايىزىن سۋبسي­ديالاۋعا جانە ەكسپورتقا باعىتتال­عان ءوندىرىستى قولداۋعا 260,6 ملن. تەڭگە, “شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە كرەديتتەردى ءىشىنارا كەپىلدەندىرۋ” باعدارلاماسى بويىنشا نەسيەلەن­دىرۋگە  81,4 ملن. تەڭگە قارجى جۇمسالماق. ال, بيزنەسكە سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتۋ باعدارلاماسىنا 32,5 ملن. تەڭگە قارالعان. كەلەسى جىلى “بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020” باعدارلاماسى بويىنشا بولىنەتىن قارجى بيىلعىدان 3 ەسە كوپ بولادى دەگەن بولجام دا بار. دەمەك, جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر مەملەكەت تاراپىنان قارجىلاي قولداۋ تاۋىپ, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا بىلەك تۇرە كىرىسپەك. ايتا كەتەيىك, جاقىندا وبلىس اكىمدىگى مەن “مارسەل پەترولەۋم” جانە “كازپەترولگرۋپپ” كومپانيالارى اراسىندا ءوزارا ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق مەموراندۋمىنا قول قويىلدى. وسىعان سايكەس “مارسەل پەترولەۋم” جشس رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن وبلىستىق مەديتسينالىق ورتالىققا الىنعان يادرولىق-ماگنيتتىك توموگ­راف پەن كومپيۋتەرلىك توموگرافقا جاڭا عيمارات سالىپ بەرەدى. ەندى سىربويىلىقتار وسى قوندىر­عىلاردىڭ قىزمەتىن پايدالانۋ ءۇشىن شالعايداعى شىمكەنت پەن استانا قالالارىنا سابىلماي, ونىڭ يگىلىگىن وسى جەردە كورەتىن بولادى. سونىمەن توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى سول, جەرگىلىكتى جەردەن وندىرىلگەن ونىمدەردى كەڭىنەن تۇتىنۋ ماسەلەسى بو­لا­شاقتا ءوزىنىڭ باياندى شەشىمىن تا­باتىن بولادى. سەبەبى, جەرگىلىكتى ين­دۋس­تريالاندىرۋ كارتاسىنا ەن­گىزىلگەن جوبالاردىڭ باسىم بولىگى وسى تالاپتاردىڭ ۇدەلەرىنەن تا­بىلۋ ماقساتىن كوزدەگەن. ەركىن ءابىل. قىزىلوردا.