تالپىنىس – تابىس كەپىلى

جۋىردا ارنايى ىسساپارىمەن شالعايداعى قاينار اۋىلىندا بولىپ قايتتىق. ونداعى ويىمىز بيىلعىداي قيىنشىلىقپەن وتكەن قىستان سوڭعى اۋىل تىنىسىمەن تانىسۋ, جالپى جاعدايدى ءبىلۋ ەدى. اۋىل اكىمى ەركەبۇلان ءشارىپحانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل ءوڭىر قىتىمىر قىستان سونشالىقتى قىسىلا قويماپتى. ياعني, قالا, وبلىس تاراپىنان ناقتىلى قولداۋ, قامقورلىقتى ايقىن سەزىنىپتى.  سونداي-اق, توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنەن دە ءتيىستى قاراجات بولىنگەن. سونسوڭ بۇلاردىڭ سەمەيدەگى “ابىرالى-دەگەلەڭ” قورىنىڭ باسشىلىعىنا ايتار العىسى شەكسىز. بۇل قور وسىدان بىرەر جىل بۇرىن يادرولىق سىناقتاردان زارداپ شەككەن وڭىرگە قولداي كورسەتۋ ماقساتىمەن قۇرىلعان بولاتىن.  مىنە, وسى قور بيىلعى قىستا وڭىردەگى تۇرمىسى تومەن ەكى جۇزدەي وتباسىن كۇندەلىكتى ومىرگە قاجەتتى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتىپتى. مۇنىڭ سىرتىندا قور كۇشىمەن ءار اۋىلعا ارزان ونىمدەر جەتكىزىلگەن. ياعني, ول ونىمدەردىڭ باعاسىنان جول شىعىنى الىپ تاستالىنعان. مۇنى از دەسەڭىز, قور ەكى اي بويى قىستاقتارمەن اراداعى جولدى قالىڭ قاردان تازالاپ تۇرعان تراكتورعا قاجەتتى جانار-جاعارمايدى دا ءوز موينىنا كوتەرىپ الىپتى. وسىنداي قامقورلىق ارقاسىندا باسقا جەردەگى سەكىلدى ەمەس, مۇندا سونشالىقتى مال شىعىنىنا جول بەرىلمەگەن. اۋىل اكىمى سولاي دەي كەلىپ, وزدەرىندە 28 شارۋا قوجالىعى تىركەلگەنمەن, بۇگىندە سونىڭ تەك جارتىسى عانا جۇمىس ىستەپ تۇرعانىن جاسىرمادى. ونىڭ دا ءتۇرلى سەبەبى جوق ەمەس. بىراق, ابىروي بولعاندا, بىلتىردان بەرى بۇل ماسەلەدە ءۇمىت وتى جانا ءتۇسىپ وتىر. وعان مىسال كەرەك بولسا ايتايىق. ماسەلەن, بىلتىرعى جىلى وسى ءوڭىردىڭ ون ازاماتى الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسىنىڭ “جايلاۋ” اتتى تاماشا باعدارلاماسى ارقىلى ارقايسىسى ءجۇز قويدى يەلەنۋگە قول جەتكىزىپتى. ولار الداعى بەس جىلدان سوڭ كورپوراتسياعا الگى مال باسىن ەكى ەسە عىپ قايتاراتىن بولادى. ياعني, بۇل شارۋا ەكى جاققا دا ءتيىمدى. ەركەبۇلان سوڭعى بەس جىلدا ابىرالى اۋىلدىق وكرۋگىندە اكىم بولىپ قىزمەت ەتىپتى. وندا دا مال باسىن اسىلداندىرۋعا ءبىرىنشى كەزەكتە كوڭىل بولگەنى, اتالعان اۋىلدا اۋىز سۋ ماسەلەسىن شەشىپ كەتكەنى, اۋىل تازالىعى جونىنەن 16 وكرۋگ بويىنشا الدىڭعى ورىندا بولعانى, اقبۇلاقتا اكىمشىلىك ءۇيىن قاتارعا قوسىپ, بالالاردىڭ ويىن الاڭىن پايدالانۋعا بەرگەنى ءبارى راس. سودان كەيىن قاراولەڭ اۋىلدىق وكرۋگىنە اكىم بولىپ قىزمەت اۋىستىرعان. مۇندا ول وزىنە تالاپتى بۇرىنعىدان دا كۇشەيتە ءتۇستى. وسى ماقساتپەن ەڭ الدىمەن اۋىل تازالىعى, ونى كوگالداندىرۋ, ءتارتىپ ماسەلەسىنە كوڭىل ءبولدى. ايتالىق, ءبىرىنشى كەزەكتە يەسىز قيراپ قالعان جيىرما شاقتى ءۇيدىڭ ورنى قوقىستان تازارتىلدى. ۇيلەر اكتەلىپ, شارباقتار بويالدى. اۋىل ءىشى-سىرتىنا 250 ءتۇپ قاراعاي ەگىلدى. بۇل شارۋاعا مەكتەپ تۇلەكتەرى تارتىلدى. اۋىل سىرتى دەمەكشى, اۋىلدىڭ كىرەبەرىسىنە 150 ءتۇپ ءتۇرلى اعاشتار وتىرعىزىلدى. ولار قورشالىپ, بۇلاق تارتىلدى. بۇدان باسقا كوپتەگەن يگى شارالاردى اتقارۋعا جوعارىدا اتالعان “ابىرالى-دەگەلەڭ” قورى ۇيىتقى بولدى. ايتالىق, بىلتىرعى جىلى اۋىلدىڭ كىرەبەرىسىندەگى ايشىقتى قاقپا مەن يادرولىق سىناقتار قۇرباندىقتارىنا ارنالعان ءزاۋلىم ەسكەرتكىش وسى قوردىڭ كۇشىمەن تۇرعىزىلدى. ال جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىنا وراي بيىلعى جىلدىڭ مامىر ايىندا قاينار اۋىلىنىڭ ورتالىعىنداعى ساياباقتا ۇلى وتان سوعىسىنا اتتانعان ابىرالىلىقتارعا ارنالعان تاقتاتاس ورناتىلدى. بۇل ساياباقتاعى يگى ىستەر ەلباسى جارلىعىمەن سەمەي اتوم پوليگونى جابىلۋىنىڭ 20 جىلدىعىنا دەيىن اياقتالماق. وسى يگىلىكتى شارۋالاردىڭ بارشاسى اتالعان قوردىڭ پرەزيدەنتى, قالالىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى مارات قۇرمانبايدىڭ تىكەلەي ۇيىمداستىرىپ, دەمەۋشى بولۋىمەن جۇزەگە اسىرىلۋدا. ال ەندى اۋىلدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا كەلەتىن بولساق, بۇل ماسەلەدە دە قاينارلىقتار جەرگە قاراپ وتىرعان جوق. مادەنيەت ءۇيى تۇراقتى تۇردە جۇمىس ىستەپ تۇر. وندا “قاينار” ءان-بي, “مەيزەك” بالالار انسامبلدەرى, قاينار حالىق تەاترى جۇمىس جاساۋدا. ولكەتانۋ مۇراجايى مەن ورتالىق كىتاپحانا دا وسىندا. 50 توسەكتىك اۋرۋحانانىڭ جۇمىسى دا بۇگىنگى كۇن تالابىنا ساي. ال “قازپوشتانىڭ” جەرگىلىكتى بولىمشەسى بولسا قالا, اۋىل بويىنشا 30 بولىمشەنىڭ ىشىنەن وزا شاۋىپ ءبىرىنشى ورىندا كەلەدى. بۇدان بىراق قايناردا بارلىق ماسەلە ءوز شەشىمىن تاپقان ەكەن دەگەن ۇعىم تۋماۋى ءتيىس. ايتالىق, مۇندا دارىگەر جەتىسپەيتىنىن جاسىرۋعا بولمايدى. سونسوڭ ءبىر اۋىلعا ءبىر ينتەرنات كەرەك-اق. ويتكەنى, قىستاقتارداعى شوپان-باقتاشىلاردىڭ بالالارى قالاداعى تۋىستارىن ساعالاپ كەتكەنى راس. ال الاڭ كوڭىلمەن جۇرگەن مۇنداعى اتا-انالار قايتىپ جارىتىپ ەڭبەك ەتەدى. وسىنى ويلاستىرعان اۋىل اكىمشىلىگى وزدەرى وتىرعان بۇرىنعى ينتەرنات ءۇيىن بوساتىپ بەرۋگە ءازىر. وزدەرى ازىرگە مادەنيەت ۇيىنە كوشپەك. داعدارىستان ءبىرجولا شىققان سوڭ باسقاسىن كورە جاتارمىز, دەيدى اكىم. مەنىڭ تاياۋ جىلدارداعى باستى ماقساتتارىمنىڭ ءبىرى – قايناردا اۋىز سۋ ماسەلەسىنىڭ شەشىمىنە وڭ ىقپال جاساۋ دەيدى ەركەبۇلان. مۇنداعى ءار ۇيگە سۋ كىرگىزىپ بەرە الساق, ارمان جوق. راس, ونىڭ ارعى جاعىندا جول ماسەلەسى دە تۇر. ەلىمىز بويىنشا داعدارىس سالقىنى سەيىلە ءتۇسىپ كەلەدى عوي. سوندىقتان الداعى كۇندەرگە سەنەيىك. شالعايداعى اۋىل اكىمى وسىلاي دەيدى. داۋلەت سەيسەن ۇلى. شىعىس قازاقستان وبلىسى.