سۋرەتتى تۇسىرگەن – ۆالەري بۋگاەۆ
جارتى جىلدا 5 ملن توننا مۇناي وڭدەلدى
وتكەن جىلى كاسىپورىن نارىققا 4 ملن 799 مىڭ توننا دايىن مۇناي ونىمدەرىن جونەلتتى. مۇناي ونىمدەرىنىڭ 95 پايىزى ەلدە قالسا, وزگەسى رەسەي, تاجىكستان, وزبەكستان, قىتاي ەلدەرىنە ەكسپورتتالعان. زاۋىت مۇناي كوكسىن, تەحنيكالىق كۇكىرت پەن جاعىلاتىن مازۋت ەكسپورتتايدى.
وتاندىق مۇناي وڭدەۋ ىسىندە ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى مەن جەرگىلىكتى سالىق ورگاندارى باقىلاي المايتىن بىرقاتار ەرەكشەلىك بار. پاۆلودار مۇناي-حيميا زاۋىتى وڭدەۋ ىسىمەن, ياعني سۇتتەن قايماق ايىراتىن سەپاراتور ماشينانىڭ ءرولىن عانا اتقارادى. ال مۇناي شيكىزاتىنا يەلىك ەتەتىندەر «وڭدەۋگە مۇناي بەرۋشىلەر» دەپ اتالادى. وبلىستا مۇنداي 10-عا جۋىق كومپانيا بار. مۇندا مۇنايدان اي-92, اي-95, اي-98 ماركىلى بەنزين, ديزەل جانە رەاكتيۆتى قوزعالتقىشتارعا ارنالعان وتىن, مازۋت, سۇيىلتىلعان كومىرسۋتەكتى گاز, تەحنيكالىق كۇكىرت, بيتۋم جانە مۇناي كوكسى شىعارىلادى.
«پاۆلودار مۇناي-حيميا زاۋىتى» جشس باس ديرەكتورىنىڭ كورپوراتيۆتىك فۋنكتسيالار جونىندەگى ورىنباسارى ارمان شابانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بىلتىر زاۋىتتا 5 ملن 433,5 مىڭ توننا مۇناي وڭدەلگەن. 1 ملن 87 مىڭ توننا اي-92 بەنزينىن, 1,7 ملن توننا ديزەل وتىنىن نارىققا جونەلتكەن.
«بيىل ءبىزدىڭ كاسىپورىن 5 ملن 450 مىڭ توننا مۇناي وڭدەپ, 1,5 ملن توننا بەنزين, ك4 كلاسىنا جاتاتىن 1,7 ملن توننا ديزەل وتىنىن شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىر. شامامەن 195 مىڭ توننا ۇشاق وتىنىن, 306 مىڭ توننا سۇيىلتىلعان گاز, 251 مىڭ توننا مۇناي كوكسى, 280 مىڭ توننا بيتۋم, 52 مىڭ توننا كۇكىرت نارىققا جول تارتۋى كەرەك. جىلدىڭ العاشقى بەس ايىنىڭ وزىندە بىزدە 730 مىڭ توننا بەنزين, 807 مىڭ توننا ديزەل وتىنى, 113 مىڭ توننا ۇشاق وتىنى شىعارىلدى. وسى ۋاقىتتا 2,5 ملن تونناعا جۋىق مۇنايدى وڭدەدىك», دەيدى.
«قازمۇنايگاز» اق مالىمەتىنە سۇيەنسەك, 2023 جىلى وتاندىق مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنا 12 ملن 951 مىڭ توننا مۇناي ونىمدەرى شوعىرلاندىرىلعان. ونىڭ ىشىندە اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى – 4,8 ملن توننا, شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى – 2,6 ملن توننا, «Caspi Bitum» – 421 مىڭ توننا, ال پاۆلودارلىق زاۋىت 5 ملن توننادان استام شيكىزاتتى قابىلداعان. سايىپ كەلگەندە, ەلدەگى مۇناي وندىرىسىندە كەرەكۋلىك كاسىپورىننىڭ الەۋەتى زور ەكەنى بايقالادى.
بيىل بيتۋم ءوندىرىسى وسەدى
پمحز كەيىنگى جىلدارى بيتۋم ءوندىرىسىن ۇلعايتۋعا دا زەيىن قويىپ وتىر. جالپى, بيتۋم ءوندىرۋ تەحنولوگياسى – اسا كۇردەلى ۇدەرىس. زاۋىت ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, 1 توننا مۇنايدان زاۋىتتاعى بيتۋم بلوگىنىڭ جۇكتەمەسىنە جانە ءوندىرىس جوسپارىنا بايلانىستى 5-تەن 9 پايىزعا دەيىن بيتۋم وندىرىلەدى ەكەن. ياعني 1 توننا مۇنايدان 90 كگ بيتۋم الىنادى دەسەك, 1 توننا بيتۋمدى دايىنداۋعا 11 توننا شيكىزات قاجەت. بيتۋم ءوندىرىسى توتىعۋ كولونناسىنداعى گۋدرونداردىڭ (مۇناي وڭدەۋدىڭ اۋىر قالدىقتارى) توتىعۋى ناتيجەسىندە جۇزەگە اسادى.
بيتۋم ءوندىرىسىنىڭ نەگىزگى اپپاراتتارى – توتىعۋ كولوننالارى. مۇنايدان الىناتىن بيتۋم جول سالاسىنا, رۋبەماست, رۋبەرويد, ماستيكا, بيتۋم قاعازى جانە باسقا دا ونىمدەردىڭ وندىرىسىنە پايدالانىلادى. دەي تۇرعانمەن, كەيىنگى ەكى جىلدا زاۋىتتا بيتۋم ءوندىرىسى تومەندەدى. بۇل – وڭدەۋگە مۇناي بەرۋشىلەردىڭ سۇرانىسىنا ساي تۋىنداپ وتىرعان جايت. زاۋىتتاعى جاڭارعان تەحنولوگيالار بيتۋم ءوندىرىسىن كەز كەلگەن ۋاقىتتا ۇلعايتا الادى. بيىل وندىرىستە جاڭادان بيتۋم پەشتەرى سالىنىپ, ىسكە قوسىلدى. ناتيجەسىندە, بيتۋم ءوندىرىسى 15 پايىزعا ارتادى دەگەن بولجام بار.
جوبا 2025 جىلى تولىقتاي اياقتالادى دەپ كۇتىلەدى. ازىرشە پمحز-دان «قازاۆتوجول» كومپانياسىنا 85 مىڭ توننا دايىن بيتۋم جىبەرىلگەن. 95 پايىزى وزگە وڭىرلەردەگى جول قۇرىلىستارىنا جىبەرىلىپ, 5 پايىزى پاۆلودار وبلىسىندا قالادى.
«كاسىپورىن جۇمىسىن ودان ءارى جاقسارتا ءتۇسۋ جانە ءونىم ساپاسىن ارتتىرۋدى ماقسات ەتكەن ورتا ماسشتابتاعى جوبالارىمىز بار. ەڭ اۋەلى تومەنگى تەمپەراتۋراعا ءتوزىمدى ديزەل وتىنىن شىعاراتىن رەاكتورداعى گيدروتازارتۋ قوندىرعىسىن رەكونسترۋكتسيالايمىز. ەكىنشى جوبامىز «SENIM-D» دەپ اتالادى. بۇل – جوندەۋارالىق ۋاقىتتى ۇلعايتۋ. ياعني جابدىقتارىمىزدى جاڭاسىنا اۋىستىرۋ ارقىلى جىلدىق اۆتوبەنزين ءوندىرىسىن قوسىمشا 124 مىڭ تونناعا, ديزەل وتىنىن 225 مىڭ تونناعا ۇلعايتا الامىز دەگەن تۇجىرىمعا كەلدىك. «Meridium APM» ءادىسى ارقىلى ءوندىرىس تەحنولوگياسىن تالداپ, ونىڭ ناتيجەسىنە وراي توزا باستاعان جابدىقتار مەن جۇيەلەر جاڭارادى. ال سوڭعى جوبا – سۇيىلتىلعان كومىرسۋتەكتى گاز قوندىرعىسىن سالۋ. بۇل جەردە مۇنايدى باستاپقى وڭدەۋ كەزىندە گاز قۇرامىنداعى ماركاپتان كۇكىرتىنىڭ قۇرامىن ۇلعايتۋ كوزدەلەدى. ەسەسىنە ءونىم ءتۇرىن كوبىرەك وندىرۋگە, اۋاعا شىعارىلاتىن زياندى زاتتاردى ازايتىپ, ونەركاسىپتىك جانە ەكولوگيالىق جاعدايدى جاقسارتۋعا مۇمكىندىك تۋادى», دەپ اڭگىمەلەدى ارمان شابانوۆ.
قالدىقتاردى كومىپ تاستاۋدان باس تارتادى
كەزىندە اۋتسورسينگكە جىبەرىلگەن تەحنيكالىق قىزمەت سەرۆيس بولىمشەلەرى وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا زاۋىتقا قايتارىلدى. ناتيجەسىندە, زاۋىتتاعى نەگىزگى شتاتقا 1 232 ادام قايتىپ ورالىپ, بۇگىندە ءوندىرىس ورنىندا جالپى سانى 2 702 ادام ەڭبەك ەتەدى. كاسىپورىن تولەيتىن سالىق تولەمدەرى پاۆلودار قالاسىنداعى بيۋدجەتتىڭ 60 پايىزىن قۇراپ وتىر. ماسەلەن, بىلتىر جەرگىلىكتى جانە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كوزدەرىنە قۇيىلعان سالىق تولەمدەرىنىڭ, سونىڭ ىشىندە اكتسيزدىك تولەمدەردىڭ جالپى سوماسى 139 ملرد تەڭگەدەن اسىپ كەتتى. ونىڭ 127 ملرد تەڭگەسى ءوڭىر يگىلىگىنە جۇمسالدى.
ءوندىرىس ورنى قورشاعان ورتانى قورعاۋ تالاپتارىن دا ناتيجەلى جۇزەگە اسىرىپ, مازۋتتى تەحنولوگيالىق پەشتەردى كادىمگى پەشتەرگە اۋىستىرعان. بۇل جاعىلاتىن گاز كولەمىن ايتارلىقتاي ازايتتى دەيدى ماماندار. كەيىنگى ءۇش جىلدا اتموسفەراعا شىعارىلاتىن گازدىڭ جالپى كولەمى 21,2 مىڭ توننادان 19,6 مىڭ تونناعا دەيىن كەمىگەن. كەلەر جىلى بۇل كورسەتكىش 19,2 مىڭ تونناعا دەيىن تۇسەدى. بۇعان قوسا زاۋىت قالدىقتاردى كومىپ تاستاۋ ادىسىنەن بىرتىندەپ باس تارتىپ جاتىر. جىل سايىن ارنايى قوندىرعىدا 25 مىڭ توننا مۇناي شلامى قايتا وڭدەلەدى. سونداي-اق اعىندى سۋلاردى تازارتىپ, قايتا پايدالانۋ, تەحنيكالىق سۋدى سۇزگىدەن وتكىزۋدىڭ جاڭا تەحنولوگيالارى ۇزدىكسىز ەنگىزىلىپ كەلەدى. كاسىپورىن اينالاسىندا جاسىل بەلدەۋ قۇرۋ ءىس-شاراسى دا ۇمىت قالماعان. سانيتارلىق-قورعانىش ايماعىندا كەلەر جىلعا دەيىن 17 مىڭ ءتۇپ اعاش ەگۋ قاراستىرىلعان. كەيىنگى ءتورت جىلدا مۇندا 12,4 مىڭ جاسىل كوشەت وتىرعىزىلدى.
17 ماۋسىمنان ۋاقىتشا جوندەۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋ ءۇشىن زاۋىت جۇمىسى توقتاتىلدى. «قازمۇنايگاز» كومپانياسىنىڭ باسشىلىعى جوسپارلى جوندەۋ جۇمىستارى ءبىر ايعا سوزىلاتىنىن مالىمدەدى. ەلدەگى مول جانار-جاعارماي قورىنىڭ قالىپتاسۋىنا بايلانىستى زاۋىتتىڭ ۋاقىتشا توقتاۋى وڭىرلەردى مۇناي ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋگە اسەر ەتپەيدى دەگەن بولجام بار.
پاۆلودار وبلىسى
