ياعني ەرتە زاماندا ارقيلى جاعدايعا بايلانىستى ادامداردىڭ اڭدارعا لاقتىرعان تاسى جەتپەيتىن ساتتەر كوپ بولعاندىقتان, ولار تاستىڭ ورنىنا ساداق پايدالانعان دەيدى زەرتتەۋشىلەر.
ءسويتىپ, ولار كادىمگى تابيعاتتا ءوسىپ تۇرعان توبىلعى, ۇيەڭكى, قايىڭ, شىبىق, تال, ت.ب. اعاشتاردىڭ ءتۇزۋ بۇتاعىن كەسىپ الىپ, ەكى باسىن دوعاشا ءيىپ, ونىڭ ەكى ۇشىنا كەرىپ قايىس باۋ تاعىپ, قاراپايىم ساداق جاساعان. بۇل ساداقتىڭ ەرەكشەلىگى – ەشقانداي جاپسىرما, قۇراما بولماعان. اعاش جانە تاسپالاپ تىلگەن قايىس ادىرنا قاتارلى ەكى-اق بولىكتەن تۇرعان.
زەرتتەۋشى ماماندار بۇدان 2000 جىل بۇرىن ادامدار پايدالانعان بۇل قارۋعا «قاپcاعاي ساداق» نەمەسە «ساپقى ساداق» دەگەن اتاۋ بەرىپتى (ب.بازىلحان. موڭعولشا-قازاقشا سوزدىك. ۇلانباتىر – ولگي. 1984. 549-ب.). ءتىپتى كەيبىر كونە جازبالاردا «دورەكى ساداق» دەگەن دە اتاۋى بار ەكەن. باعزى زاماندا ات جالىن تارتىپ ءمىنىپ, قولىنا ساداق ۇستاۋدى ۇيرەنۋشى بوزبالا اۋەلى شاعىن, قولعا جەڭىل وسى قاپساعاي ساداقپەن اتىپ ۇيرەنەتىن بولعان ەكەن.
ەرتەدەگى جارتاس سۋرەتتەرىندە بەينەلەنگەن ساداقتىڭ ءتۇرى – وسى قاپساعاي. ءبىر قىزىعى, بۇل ساداقتىڭ قاراپايىم نۇسقاسى كۇنى بۇگىن موڭعوليانىڭ باتىس ولكەسى قازاقتار شوعىر قونىستانعان باي-ولكە ايماعىندا ءومىر سۇرەتىن ەتنوستىق موڭعول تايپاسى ۇرانحاي تۋعاندار اراسىندا ءالى كۇنگە دەيىن ساقتالعان.
ەرتەدەگى ادامدار وسى قاپساعاي ساداقتىڭ وعىنىڭ جەبەسىن تاستان نەمەسە سۇيەك قولدانىپ جاساعانى تۋرالى دەرەك بار. وعان دالەل 1949 جىلى موڭعوليا تەرريتورياسىنداعى ءزۇۇن قايىرحان تاۋىنداعى قورعاننان تابىلعان قاپساعاي ساداقتىڭ تاس جەبەسى بولعان (ب.بالداندورج, چ.شاراۆ, د.دوندوگ. «سۋرىن حارۆاا». ۇلانباتىر. 1976 ج. 7-ب.).
وسى قاپساعاي ساداقتى قازاق فولكلورىندا «يمەك ساداق» دەپ اتاپتى. وعان 2004 جىلى «فوليانت» باسپاسىنان جارىق كورگەن جۇزتومدىقتىڭ 25-تومىنداعى «ولجا قىزى» اتتى داستاندا:
«قولىنا يمەك قارىن ساداق تۇسسە,
تيگىزەدى باستى قويىپ, قاداپ تىسكە.
بولادى جاۋدان قايتپاس بالا باتىر,
باسقا قالقان, ۇستىنە جاراق كيسە», –
دەگەن جىر جولدارى دالەل بولسا, قازاقتىڭ اتاقتى عاشىقتىق داستانى «قىز جىبەك» جىرىندا ونىڭ سۇلۋلىعىن «تال شىبىقتاي ءيىپ, كىرپىگى سۇيرىك قىلىشتاي» دەپ يمەك ساداققا بالاپ سۋرەتتەسە, تاعى ءبىر دەرەكتە «قالماق سوندا دولداندى, يمەك ساداق قولعا الدى» (بابالار ءسوزى. 51-توم. استانا: 2006 ج. 228-ب.) دەگەن تىركەستى كەزدەستىردىك.
