– پرەزيدەنت مىرزا, قازاقستان مەن كورەيا رەسپۋبليكاسى كەيىنگى 30 جىلدان استام ۋاقىت ىشىندە ەكىجاقتى قاتىناستاردى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك دەڭگەيىنە شىعارا وتىرىپ, كەڭ اۋقىمدى باعىتتار بويىنشا بەرىك جانە سىندارلى ءوزارا ارەكەتتەسۋ ورناتتى. بۇعان, ارينە, جوعارى ساياسي دەڭگەيدەگى بەلسەندى ديالوگ ىقپال ەتتى: مەملەكەت باسشىلارىنىڭ ءاربىر كەزدەسۋى قازاق-كورەي ىنتىماقتاستىعىنىڭ ودان ءارى دامۋىنا سەرپىن بەرەدى. ءسىزدىڭ قازاقستانعا ساپارىڭىزدىڭ كۇن ءتارتىبىن بىلگىمىز كەلەدى. استاناداعى كەلىسسوزدەردەن قانداي ناتيجە كۇتەسىز؟
– 1992 جىلى ديپلوماتيالىق قاتىناستار ورناعاننان بەرى كورەيا رەسپۋبليكاسى مەن قازاقستان اراسىندا تەرەڭ بايلانىس پەن ءوزارا سەنىمگە نەگىزدەلگەن ەتەنە دوستىق پەن ىنتىماقتاستىق قالىپتاستى.
ەكى ەل جوعارى دەڭگەيدە 16 كەزدەسۋ وتكىزدى جانە ەڭ جوعارى دەڭگەيدە مەرزىمدى كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ وتىرادى. وسى جىلى كورەيا مەن قازاقستان اراسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك ورناتۋدىڭ 15 جىلدىعىن اتاپ ءوتۋ ەرەكشە ماڭىزدى دەپ ەسەپتەيمىز.
مەنىڭ قازاقستانعا العاشقى ساپارىم, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ 2021 جىلى كورەياعا مەملەكەتتىك ساپارى جانە 2023 جىلى نيۋ-يوركتە وتكەن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى باس اسسامبلەياسىنىڭ الاڭىنداعى كەزدەسۋىمىز ەكى ەل اراسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى ودان ءارى نىعايتۋ ورايىندا ايرىقشا ۇلەس قوسادى.
بۇگىنگى جوعارى دەڭگەيدەگى كەلىسسوزدەر ەنەرگەتيكا, ينفراقۇرىلىم جانە وڭدەۋ ونەركاسىبى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتەدى, سونىمەن قاتار نەگىزگى پايدالى قازبالاردى, عىلىم مەن تەحنولوگيانى, قورشاعان ورتانى, اۋىل شارۋاشىلىعىن جانە كليماتتىڭ وزگەرۋىنە دەن قويۋ شارالارىن قوسا العاندا, بولاشاققا باعدارلانعان ءتۇرلى سالادا ەكى ەل اراسىنداعى ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ جولدارىن تالقىلاۋ مۇمكىندىگى بولادى.
وسى ساپارىمدا قازاقستاندى ساليقالى باسقارىپ, دامىتىپ كەلە جاتقان پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆپەن ءوزارا سەنىمدى نىعايتامىن جانە دوستىق قارىم-قاتىناستى تەرەڭدەتەمىن دەپ ۇمىتتەنەمىن.
– ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ – ەكى ەل ءۇشىن دە باسىمدىق. بىزدەگى ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە قاراعاندا, وتكەن جىلى قازاقستان مەن وڭتۇستىك كورەيا اراسىنداعى ساۋدا كولەمى 6 ملرد دوللاردى قۇراپتى. ءسىزدىڭ ەلىڭىز قازاقستان ەكونوميكاسىنداعى توپ-10 ينۆەستوردىڭ قاتارىنا كىرەدى. مۇنداي سەرپىنگە قانداي فاكتورلار اسەر ەتتى جانە ەلدەردىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعىن كەڭەيتۋدىڭ ۇزاقمەرزىمدى ماقساتى قانداي؟
– كورەيا مەن قازاقستان 1992 جىلى ديپلوماتيالىق قاتىناس ورناتقالى بەرى ەتەنە ىنتىماقتاستىق بايلانىستى دامىتىپ كەلەدى.
ديپلوماتيالىق قاتىناس باستالعان ساتتەن بەرى ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا كولەمى 500 ەسەدەن استام ۇلعايدى. ناتيجەسىندە, قازاقستان كورەيانىڭ ورتالىق ازيا وڭىرىندەگى ەڭ ءىرى ساۋدا جانە ينۆەستيتسيا سەرىكتەسىنە اينالدى.
ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ سەرپىندى كەڭەيۋىنە قوس مەملەكەتتىڭ ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرۋشى ونەركاسىپتىك قۇرىلىمعا يە بولۋىن, ال بەرىك سەنىمدى قارىم-قاتىناستارعا ارالاس تسيكلدى قاراباتان جەس جانە ۇلكەن الماتى اينالما اۆتوموبيل جولى ء(ۇاااج) سياقتى ورتاق تابىستارىمىزدى مىسالعا كەلتىرە الامىز.
ەكى ەل اراسىنداعى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى قولداۋدىڭ ينستيتۋتسيونالدىق بازاسى وتكەن جىلى ساۋدا مەن ينۆەستيتسيالاردى ىلگەرىلەتۋ تۋرالى نەگىزدەمەلىك كەلىسىمگە (TIPF) قول قويۋ ارقىلى كۇشەيتىلدى.
بۇل ساپار ماڭىزدى مينەرالدار, وڭدەۋ ونەركاسىبى جانە ينفراقۇرىلىم سياقتى سالالارداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ ناقتى ناتيجەلەرىنە قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى دەپ ويلايمىن.
– الەم قازىر «ۇلكەن ەنەرگەتيكالىق وتپەلى» كەزەڭدە تۇر. قازاقستان مەن كورەيا رەسپۋبليكاسى كومىرتەگى بەيتاراپتىعىنا تولىعىمەن كوشۋ مىندەتىن قويدى. وسى ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن ەكى ەل ەنەرگەتيكا سالاسىندا قانداي ىنتىماقتاستىقتى دامىتا الادى؟
– كليماتتىڭ وزگەرۋىنە دەن قويۋ – جاھاندىق مىندەت. ونى شەشۋ ءۇشىن كومىرتەگى بەيتاراپتىعىنا كورەيا 2050 جىلعا قاراي, ال قازاقستان 2060 جىلعا قاراي قول جەتكىزۋگە ۇمتىلىپ وتىر.
ەۋروپالىق وداقتىڭ مالىمەتىنە سايكەس, ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ سەكتورىنداعى كومىرتەگى شىعارىندىلارى ەڭ جوعارى جانە ول الەمدىك كومىرقىشقىل گازى شىعارىندىلارىنىڭ 27,5 پايىزدى قۇرايدى. دەمەك وسى سەكتورداعى كومىرتەگى شىعارىندىلارىن ازايتۋ – كومىرتەگى بەيتاراپتىعىنا قول جەتكىزۋدىڭ كىلتى.
كورەيا اتوم ەنەرگەتيكاسى مەن جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنە نەگىزدەلگەن كومىرتەكسىز ەنەرگيانى («Carbon-Free Energy», CFE) كەڭەيتۋگە كۇش سالىپ كەلەدى. مەنىڭ بىلۋىمشە, قازاقستان دا جىلۋ ەنەرگەتيكاسى ءوندىرىسىنىڭ جوعارى ۇلەسىنە بايلانىستى ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ سەكتورىندا كومىرقىشقىل گازىنىڭ شىعارىندىلارىن قىسقارتۋعا مەيلىنشە كۇش-جىگەر جۇمساپ وتىر.
كورەيا اتوم ەلەكتر ستانسالارى, جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى سالاسىندا, سونداي-اق ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ سالاسىندا الەمدەگى ەڭ ۇزدىك باسەكەگە قابىلەتتىلىككە يە. سوندىقتان دا قازاقستانمەن وسى سالالاردا ىنتىماقتاستىق الەۋەتىمىز زور.
كوپتەگەن مۇددەلى كورەي كومپانياسى ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى تالقىلاۋ ماقساتىندا وسى مەملەكەتتىك ساپاردى سۇيەمەلدەۋگە قاتىسپاق جانە ەلەۋلى ىنتىماقتاستىق تۋرالى ۋاعدالاستىقتارعا قول جەتكىزەمىز دەپ ەسەپتەيمىن.
– قازاقستان ساياسي سالادا عانا ەمەس, ەكونوميكالىق سالادا دا جۇيەلى رەفورمالار جۇرگىزىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ ماڭىزدى ماقساتىمىزدىڭ ءبىرى – جوعارى تەحنولوگيالىق وندىرىستەردى قۇرۋ, ءبىلىم ەكونوميكاسى مەن اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار (اكت) سەكتورىن دامىتۋ. كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ وسى سالاداعى جەتىستىكتەرىن الەم مويىندايدى. پرەزيدەنت ق.توقاەۆ 2021 جىلى سەۋل ساپارىندا جاساندى ينتەللەكت جانە اۋقىمدى دەرەك جيناقتاۋشى سياقتى ستراتەگيالىق ماڭىزدى سالالاردا بىرلەسكەن جوبالاردى ىسكە اسىرۋدى ۇسىندى. وسى باعىتتاعى سەرىكتەستىك قالاي داميدى دەپ ويلايسىز؟
– 2019 جىلى كورەيا مەن قازاقستان اراسىنداعى ونەركاسىپ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى ءتورتىنشى مەموراندۋمعا قول قويىلعان ساتتەن ەكى ەل اراسىندا اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار (اكت) سالاسىنداعى بەلسەندى جۇمىستار باستالىپ تا كەتتى.
ەڭ الدىمەن, ءبىز قازاقستاندا اۋقىمدى دەرەكتەردى تالداۋ پلاتفورماسىن قۇرۋ جانە كومپانيالارعا, ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن مەملەكەتتىك پايدالانۋشىلارعا ولاردىڭ جۇيەسىن مەڭگەرتۋ مەن قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىندا 2020-2022 جىلدارى اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق جوباسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىن جۇزەگە اسىردىق.
2023 جىلدان جاساندى ينتەللەكت, بۇلتتىق تەحنولوگيالار, اۋقىمدى دەرەكتەر اياسىنداعى جوبالاردى قامتيتىن ەكىنشى كەزەڭىن باستادىق.
اتاپ ايتقاندا, ءبىزدىڭ ۇكىمەت جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋدىڭ ۇلتتىق ستراتەگياسى, اۋقىمدى دەرەكتەردى جيناۋعا جانە پايدالانۋعا جاردەمدەسۋ جونىندەگى شارالار, سونداي-اق قازاقستاننىڭ ساياسي ورتاسىنا سايكەس دەرەكتەردى وڭدەۋدىڭ بىرىڭعاي بۇلتتىق ورتالىعىن قۇرۋ جونىندەگى جوسپار سياقتى اكت سالاسىنداعى ستراتەگيالارعا قارقىندى قولداۋ كورسەتەدى.
كورەيانىڭ اكت سالاسىنداعى تابىستى تاجىريبەسى جانە ەكى ەل اراسىنداعى جوعارى تەحنولوگيالار باعىتىنداعى بەرىك ىنتىماقتاستىق قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق ترانسفورماتسياسىنا جانە اكت سالاسىنىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەدى دەپ سەنەمىن.
– ەكى ەل قارىم-قاتىناسىندا مادەني-گۋمانيتارلىق سالانىڭ دا ورنى بولەك. وسى باعىتتا قانداي جوبالاردى, قىزىقتى ىنتىماقتاستىق كەيستەرىن ەرەكشە اتاپ وتە الاسىز؟
– ەكى مەملەكەت اراسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى دامىتۋدا شىنايى, سەنىمدى گۋمانيتارلىق جانە مادەني الماسۋلار ماڭىزدى ءرول اتقارادى.
2010 جىلى كورەيا رەسپۋبليكاسى ورتالىق ازياداعى تۇڭعىش كورەي مادەني ورتالىعىن استانادا اشتى جانە سودان بەرى قازاقستان جۇرتشىلىعىنىڭ كورەيا تۋرالى مالىمەتىنىڭ ارتۋىنا جانە ەكى حالىق اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىكتى تەرەڭدەتۋگە باعىتتالعان ءتۇرلى مادەني ءىس-شارالار وتكىزىپ كەلەدى.
مىسالى, 2022 جىلى ەكى ەل اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قاتىناستاردىڭ ورناعانىنا 30 جىل تولۋىنا وراي كورەيا مەن قازاقستان 2022-2023 جىلداردى ء«وزارا مادەني الماسۋ جىلى» دەپ جاريالادى. سونداي-اق انيماتسيا, تەاتر, جاستار ونەرى, K-pop سياقتى سالالاردا ىنتىماقتاستىق ىلگەرىلەپ, ەكى ەل حالقى ءۇشىن ەتەنە تۇسىنىستىك ورنادى. وسى باعىتتا مادەني جانە گۋمانيتارلىق الماسۋلار جىل سايىن كەڭەيە بەرمەك.
كورەيا ۇكىمەتى قىركۇيەك ايىندا استانادا وتەتىن «Comic Con» كورمەسىندە كورەي جارناما ورتالىعىن قۇرۋدى جوسپارلاپ وتىر. وندا K-pop قويىلىمدارى مەن ءداستۇرلى قولونەر سياقتى كوپتەگەن قىزىقتى ءىس-شارالار كورسەتىلەدى.
سونىمەن قاتار كورەيانىڭ كۋاڭجۋ قالاسىندا ورنالاسقان «ازيا مادەنيەتى مۇراجايى» كەلەسى جىلدان باستاپ حالقىمىزدى ورتالىق ازيانىڭ مادەني مۇراسىمەن, سونىڭ ىشىندە قازاقستانمەن جۇيەلى تانىستىرۋدى قولعا الىپ, ارنايى كورمە وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر.
ءوزارا ەتەنە قارىم-قاتىناس پەن تۋريستىك, ت.ب. ساپارلارعا دەگەن جوعارى سۇرانىستى ەسكەرە وتىرىپ, COVID-19 پاندەمياسى سالدارىنان توقتاپ قالعان ەكى مەملەكەت استانالارى اراسىنداعى تىكەلەي اۋە رەيستەرى ءتورت جىلدان كەيىن قايتا جانداندى. بۇل ەكى ەل حالقىنىڭ تابيعي, ادامي بايلانىسىن ارتتىرادى.
– قازاقستاندا ەلەۋلى كورەي دياسپوراسى تۇرادى. سىزدىڭشە, وسى قانداستارىڭىز كورەيا مەن قازاقستان اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق پەن بايلانىستى نىعايتۋعا قالاي ىقپال ەتەدى؟
– قازاقستاندا 120 مىڭعا جۋىق ەتنوستىق كورەي تۇرادى. بۇل – ورتالىق ازيا ەلدەرىندەگى ەكىنشى كورسەتكىش. ارينە, كورەي دياسپوراسىنىڭ كورەياعا, ونىڭ تىلىنە, مادەنيەتى مەن ءومىر سالتىنا ۇقساس اسپەكتىلەرى كوپ.
سىرتتاعى كورەي دياسپوراسى مەن كورەيا اراسىنداعى بەلسەندى الماسۋلار كورەي-قازاق قاتىناستارىنىڭ دامۋىنا دا ىقپال ەتەتىنى ءسوزسىز.
بىرىنشىدەن, كورەي دياسپوراسى كورەيا مەن قازاقستان اراسىنداعى مادەني ءوزارا تۇسىنىستىك پەن ۇيلەسىمدىلىكتى ىلگەرىلەتۋگە ءوز ۇلەسىن قوسا الادى. قازاقستاندا ءساتتى قونىستانعان كورەي قانداستار ءتول مادەنيەتىن دە, قازاق مادەنيەتىن دە جاقسى تۇسىنەدى.
كورەيا قانداستارىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان مادەنيەتىمەن جاقىنىراق تانىسسا, ءوز كەزەگىندە قازاق حالقى دا ەتنوستىق كورەيلەرمەن قارىم-قاتىناسى ارقىلى ءبىزدىڭ مادەنيەتتىڭ قىر-سىرىن بىلە الادى. بۇل ءتۇرلى مادەنيەتتەر مەن داستۇرلەر قاتار ءومىر سۇرەتىن كوپۇلتتى مەملەكەت رەتىندە قازاقستاننىڭ رۋحىنا سايكەس كەلەدى.
ەكىنشىدەن, كورەي قانداستاردىڭ قاتىسۋىمەن ەكى ەل اراسىندا مامان, ادام الماسۋ, ت.ب. جوعارى تابىستى بيزنەسكە جول اشۋى ىقتيمال. كورەيادا جىلدام ەكونوميكالىق ءوسۋ, الەمدىك دەڭگەيدەگى تەحنولوگيانى دامىتۋ تاجىريبەسى مول بولسا, قازاقستان تابيعي گەوگرافيالىق جاعدايىنا بايلانىستى مينەرالدىق جانە ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستارعا باي لوگيستيكالىق جانە كولىك تورابى رەتىندە ۇلكەن ءورىس الەۋەتىنە يە. بۇل ەكى ەل ەكونوميكالارىن ءوزارا تولىقتىرادى.
ەتنوستىق كورەيلەر ەكى ەلدىڭ كومپانيالارىن بايلانىستىراتىن بۋىن ءرولىن اتقارا وتىرىپ, كورەي-قازاق ىنتىماقتاستىعى الەۋەتىن ارتتىرىپ, بيزنەس سالاسىنداعى سينەرگيانى بارىنشا بايىتادى.
كورەيا ۇكىمەتى ەكى ەل اراسىنداعى قاتىناستاردىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسا الاتىن مۇمكىندىگى ءۇشىن كورەي دياسپوراسى مەن اتاجۇرت اراسىنداعى الماسۋدى ودان ءارى دامىتادى.
مىسالى, ءبىز ورتالىق ازياداعى ەتنوستىق كورەيلەر مەن كورەياداعى كورەيلەر اراسىنداعى بايلانىستى كەڭەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن جوبالاردى جۇزەگە اسىرامىز, سونداي-اق ءتول مادەنيەتپەن تانىستىرۋ ماقساتىندا كورەياعا ەتنوستىق كورەيلەردىڭ جاڭا بۋىنىن شاقىرامىز. وسى ارقىلى كورەيا ۇكىمەتى ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردىڭ دامۋىنا بەلسەندى ۇلەس قوسا الاتىن جانە قازاقستانداعى جەرگىلىكتى قوعامنىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەتىن ورتا قالىپتاستىرادى.
– وسىدان 10 جىل بۇرىن ۆيزاسىز رەجىمنىڭ ەنگىزىلۋى ەلدەر اراسىنداعى بايلانىستىڭ نىعايۋىنا ىقپال ەتتى. ءبىزدىڭ ازاماتتار وڭتۇستىك كورەياعا تۋريست رەتىندە جانە ەمدەلۋ ماقساتىندا بارۋعا مۇددەلى. سونىمەن قاتار زاڭدى ەڭبەك ميگراتسياسىنا سۇرانىس بار. بىلۋىمىزشە, قازىر بۇل ماسەلەنى مەملەكەتتىك ءتيىستى ورىندار پىسىقتاپ جاتىر. ناقتى شەشىمدى قاشان كۇتەمىز؟
– ەلدەر اراسىندا ادام الماسۋ قاراپايىم جۇمىس كۇشىنىڭ ميگراتسياسىنان تىس, ءوزارا تۇسىنىستىك پەن سەنىمگە, جاناشىرلىققا نەگىزدەلەدى.
كورەيا – كەلەم دەۋشىلەرگە ءداستۇرلى وڭدەۋ ونەركاسىبىنەن باستاپ جوعارى تەحنولوگيالىق ونەركاسىپكە دەيىن ءوز ەسىگىن ايقارا اشقان ەل. وسىندا كوپتەگەن كورەي قانداسىمىز تۇراتىندىقتان, قازاقستان – كورەيامەن اۋقىمدى تاريحي جانە مادەني بايلانىسى بار مەملەكەت.
جوعارى دەڭگەيدەگى كەلىسسوزدەردە جۇمىسقا ورنالاسۋعا رۇقسات بەرۋ جۇيەسىنە قاتىستى تالقىلاۋ ءساتتى وتەدى دەپ ۇمىتتەنەمىن.
– ەلدەرىمىز ەكىجاقتى عانا ەمەس, كوپجاقتى دەڭگەيدە دە ديالوگ جۇرگىزىپ كەلەدى. مۇندا ورتالىق ازيا – كورەيا رەسپۋبليكاسى سياقتى فورماتتى ايرىقشا اتاپ وتكەن ءجون: ول 15 جىلدان استام ۋاقىت بۇرىن ىسكە قوسىلدى. بۇل ءبىزدىڭ ءوڭىردىڭ كورەيا سىرتقى ساياساتىنداعى ماڭىزدى ءرولىن كورسەتەدى. شىن مانىندە, قازاقستانعا وسى ساپارىڭىز – ءسىزدىڭ وا ەلدەرى بويىنشا تۋرىڭىزدىڭ ءبىر بولىگى. ورتالىق ازيا مەن كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ىنتىماقتاستىعىنىڭ ديناميكاسى مەن بولاشاعىن قالاي باعالايسىز؟
– 2007 جىلدان باستاپ ءبىزدىڭ ەل جىل سايىن ورتالىق ازيانىڭ بەس مەملەكەتىنىڭ قاتىسۋىمەن ورتالىق ازيا – كورەيا رەسپۋبليكاسى ىنتىماقتاستىق فورۋمىن وتكىزىپ كەلەدى.
2017 جىلى كورەيا مەن ورتالىق ازيا اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى مەيلىنشە جۇيەلى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ورتالىق ازيا – كورەيا رەسپۋبليكاسى ىنتىماقتاستىق جونىندەگى حاتشىلىعى قۇرىلدى. فورۋم سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى دەڭگەيىنە كوتەرىلدى جانە ءوزىن كورەيا مەن ورتالىق ازيا اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق باعىتىندا جوعارى دەڭگەيدەگى نەگىزگى كونسۋلتاتيۆتىك ورگان رەتىندە كورسەتتى.
جاھاندىق كۇردەلى داعدارىستار مەن بەلگىسىزدىك كەزەڭىندە ورتالىق ازياعا ساپارىم كورەيا رەسپۋبليكاسى ديپلوماتياسىنىڭ وسى ءوڭىر الەۋەتى مەن ستراتەگيالىق قۇندىلىعىنا ەرەكشە ءمان بەرەتىنىن اڭعارتادى.
كەيىنگى وتىز جىلدا كورەيا رەسپۋبليكاسى مەن ورتالىق ازيا ەنەرگەتيكا, قۇرىلىس, ساۋدا جانە ينۆەستيتسيا سياقتى ەكونوميكا سالالارىندا ەتەنە ىنتىماقتاستىق ورناتىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, قورشاعان ورتا سياقتى سالالاردا جان-جاقتى جانە ۇلگىلى سەرىكتەستىكتەر قۇردى.
وسى ساپاردىڭ الدىندا مەن العاش رەت كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ورتالىق ازياعا قاتىستى ستراتەگياسىن بايىپتاي وتىرىپ, «كورەيا رەسپۋبليكاسى مەن ورتالىق ازيا اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق باستاماسى, ك – جىبەك جولى (K-SILK ROAD)» تۇجىرىمداماسىن جاريالادىم.
ىنتىماقتاستىقتىڭ ءۇش قاعيداتىن – سەرىكتەستىكتى, بىرىگۋدى, قۇرۋدى قامتيتىن بۇل باستاما بوستاندىق, بەيبىتشىلىك, وركەندەۋ كوزقاراسىنا جانە كورەيا مەن ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ يننوۆاتسيالىق, شىعارماشىلىق تۇرعىدان بىرگە دامۋ قاعيداتىنا نەگىزدەلگەن تۇجىرىمدامامىزدىڭ بولاشاعىنا سەنەمىن.
بۇل باستاما كەلەشەكتە كورەيا مەن قازاقستاندى قوسا العاندا, ورتالىق ازيا ەلدەرى اراسىنداعى ارىپتەستىكتى بيىك دەڭگەيگە كوتەرەتىن جاڭا كەزەڭ بولماق.
وسى ساپار بارىسىندا ءبىز پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆقا «ك – جىبەك جولى» ىنتىماقتاستىق باستاماسىن جان-جاقتى ايتىپ بەرۋدى, سونداي-اق ونى ىسكە اسىرۋدىڭ ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ەداۋىر تەرەڭدەتۋگە مۇمكىندىك تۋعىزاتىن ناقتى جولدارىن ەگجەي-تەگجەي تالقىلاۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز.
– قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان ساتتەن باستاپ ءوزىن الەمدىك قوعامداستىقتىڭ جاۋاپتى مۇشەسى رەتىندە تانىتىپ, جاھاندىق دەڭگەيدە بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇرۋدىڭ جانە ورنىقتى دامۋدىڭ قۇندىلىقتارى مەن قاعيداتتارىن ىلگەرىلەتىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ سىرتقى ساياساتىمىزدىڭ «ۆيزيت كارتاسىنىڭ» ءبىرى – يادرولىق قارۋسىزدانۋ جانە ونى تاراتپاۋ ماسەلەسىندەگى كوشباسشىلىق. كورەيا رەسپۋبليكاسى ەلىمىزدىڭ يادرولىق قارۋسىزدانۋ ىسىندەگى ءرولىن قالاي باعالايدى؟
– قازاقستان – الەمدە يادرولىق قارۋى جوق, قىرعيقاباق سوعىس كەزىندە جۇزدەگەن يادرولىق سىناقتار جۇرگىزىلگەن سەمەي يادرولىق پوليگونىن جاۋىپ تاستاعان جانە تاۋەلسىزدىكتەن كەيىن كەڭەس وداعىنان قالعان يادرولىق قارۋدان ءوز ەركىمەن باس تارتقان ۇلگىلى مەملەكەت.
بۇدان باسقا, قازاقستان حالىقارالىق ارەنادا, ونىڭ ىشىندە بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىندا جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋدىڭ تارالۋىنا جانە قولدانىلۋىنا جول بەرمەۋ جونىندەگى ءتۇرلى كۇش-جىگەردى ىلگەرىلەتۋدى ءساتتى جالعاستىرىپ, ادامگەرشىلىك پەن بەيبىتشىلىككە ۇمتىلعان حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ كوش باسىندا كەلەدى.
كورەيا رەسپۋبليكاسى قازاقستانمەن قاتار دەنۋكلەاريزاتسيا جانە يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جونىندەگى حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ كۇش-جىگەرىنە دە بەلسەندى قاتىسىپ وتىر.
الايدا سولتۇستىك كورەيا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ بىرنەشە رەت قابىلداعان شەشىمىنە جانە حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ يادرولىق ازىرلەمەلەردەن باس تارتۋعا شاقىراتىن ءبىرتۇتاس پىكىرىنە قاراماستان, حالىقارالىق بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىككە ەلەۋلى قاۋىپ توندىرەتىن يادرولىق قارۋ مەن ونى تاسىمالداۋ قۇرالدارىن ازىرلەۋدى جالعاستىرىپ جاتىر.
سونىمەن قاتار سولتۇستىك كورەيانىڭ يادرولىق ازىرلەمەلەرى كورەيا مەن قازاقستان تاباندىلىقپەن قورعايتىن جانە دامىتاتىن حالىقارالىق تاراتپاۋ رەجىمىنىڭ نەگىزدەرىنە نۇقسان كەلتىرەتىن قاۋىپتى جانە جاۋاپسىز اكت دەپ سانايمىز.
ءوڭىردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن ادامزات بەيبىتشىلىگى مۇددەسى ءۇشىن يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ تاجىريبەسى بار قازاقستان دەنۋكلەاريزاتسيا سالاسىنداعى جەتەكشى ەل رەتىندە كورەيا ۇكىمەتى مەن حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ ەركىن جانە بەيبىت كورەي تۇبەگىن قۇرۋ جونىندەگى كۇش-جىگەرىندە ماڭىزدى ءرول اتقارا الادى.
بۇگىن مەن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆپەن بۇل ماسەلەنى ەگجەي-تەگجەي تالقىلاۋدى جوسپارلاپ وتىرمىن. قازاقستان حالقىنان كورەي تۇبەگىندەگى بەيبىتشىلىككە مۇددەلەستىك تانىتىپ, قولداۋ كورسەتۋدى سۇرايمىن.
– سۇحباتىڭىزعا راحمەت.
سۇحباتتاسقان –
قامبار احمەت,
«Egemen Qazaqstan»
