الەۋمەتتىك ماڭىزدى تاۋارلاردىڭ ساناتىنا كىرەتىن وسى جۇقا قالبىرداعى ءسۇت جاز مەزگىلىندە ەڭ ءوتىمدى تاۋارعا اينالادى. قولدانىسقا ىڭعايلى جۇقا قاپتامالار ەكولوگيالىق جاعىنان تازا, قوقىستى كوبەيتپەيدى.
كۇندەلىكتى جاڭا ساۋىلعان ءسۇت ونىمدەرىن وبلىس ورتالىعىنا جەتكىزىپ وتىرعان «ايس -پليۋس» سەرىكتەستىگىنىڭ ءسۇت-تاۋار فەرماسى مارتوك اۋدانىندا ورنالاسقان. وبلىس ورتالىعىنان 90 شاقىرىم قاشىقتاعى سارجانسايدا گولشتەين تۇقىمداس ءسۇتتى سيىرلار وسىرىلەدى. بۇل جەردە گوللاند سيىرلارى كۇندىز-ءتۇنى ەرەكشە كۇتىممەن, قۇنارلى جەمشوپپەن باعىلادى. تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – شارۋاشىلىق يەلىگىندە جوڭىشقا, بيداي, ارپا ەگىستىكتەرى ورنالاسقان. جاز بويى داقىلدار سۋارمالى ادىسپەن ءوسىرىلىپ, شابىلىپ, مال ازىعىنا اينالادى. شابىندىقتا دا ءوزى شاۋىپ, ءوزى تىعىزداپ, جينايتىن اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارى قولدانىلادى.
جۇمىسى توقىراپ, بانكروتتىققا ۇشىراۋ الدىندا تۇرعان اقتوبە قالالىق ءسۇت زاۋىتىنىڭ نەگىزىندە 1999 جىلى قۇرىلعان «ايس-پليۋس» كومپانياسى 25 جىلدىڭ ىشىندە جەرگىلىكتى نارىقتا ءوز ورنىن يەلەنىپ قانا قويماي, جىلما-جىل جۇرتشىلىققا ۇسىناتىن تاۋار ءتۇرىن كوبەيتتى. قانشاما ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. ماسەلەن, جاز ماۋسىمىندا كومپانيا بالمۇزداقتىڭ بىرنەشە ءتۇرىن شىعارادى. كومپانيا ونىمدەرىن كورشىلەس وبلىستارعا ساتىپ, شەتەلگە دە ەكسپورتتايدى. «ايس-ءپليۋستىڭ» اشىتىلعان ءسۇت ونىمدەرى مەن بالمۇزداعىن كورشىلەس ورىنبور وبلىسىنىڭ اقبۇلاق اۋدانى, ورسك قالاسىنىڭ تۇرعىندارى ىقىلاسپەن ساتىپ الدى.
سەرىكتەستىك كاپسۋلالار تۇرىندە تىعىزدالعان جوڭىشقانى ەكسپورتقا شىعارىپ كەلەدى. جىلىنا 800-گە جۋىق اسىلتۇقىمدى بۇقاشىقتاردى دا ساتادى. اسىلتۇقىمدى ءىرى قارانى ءوسىرىپ, ازىعىن دايىنداپ, ءونىمىن الىپ, وڭدەپ, قالدىقسىز وندىرىسكە جول اشقان كاسىپورىن ءونىم وتكىزۋ نارىعىن كەڭەيتۋگە ىقىلاستى. بىراق الەمدىك نارىقتاعى تۇراقسىزدىق, گەوساياسي تەكەتىرەستەر, باعا دەمپينگى وتكەن كۇزدەن باستاپ اياعىنان ەندى تۇرا باستاعان وتاندىق وندىرىسكە تۇساۋ بولدى. سونىڭ ىشىندە توقتاۋسىز كەلىپ جاتقان ارزان يمپورتتىق تاۋارلاردى جەرگىلىكتى تاۋار وندىرۋشىلەرگە قۇرىلعان قاقپان دەۋگە بولادى.
رەسەيدە شىعارىلاتىن تاۋارلار, اسىرەسە كۇنباعىس مايى, پاستەرلەنگەن ءسۇت, جارما ونىمدەرىنىڭ دەمپينگتىك باعامەن ساتىلۋى, ول جاقتان ەلىمىزدىڭ شەكارالاس وبلىستارىنا كەدەرگىسىز تاسىمالدانۋى, يمپورتتىق تاۋاردىڭ جەرگىلىكتى تاۋار باعاسىنان ارزانعا ءتۇسۋى, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, تاۋار باعاسىنداعى اجەپتاۋىر الشاقتىق وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ قالتاسىنا وڭاي ءتۇسىپ جاتقان جوق. وتاندىق تاۋاردىڭ ءونىم وتكىزۋ شەكاراسىن كەڭەيتۋ قاجەت. ال وعان مەملەكەتتىڭ قولداۋى قاجەت. مارتوك اۋدانىندا كلاستەرلىك ءوندىرىستى جولعا قويىپ, 300-گە جۋىق ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعان «ايس-پليۋس» كاسىپورنى شارۋاشىلىق اۋقىمىن ودان ءارى كەڭەيتۋدى جوسپارلاپ وتىر.
«ايس-پليۋس» كومپانياسى دا وسىنداي كەدەرگىگە ۇشىرادى. سەرىكتەستىك ديرەكتورى قۋانىش يششانوۆ وسىدان ءبىر اي بۇرىن وڭىرگە كەلگەن ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنان وتاندىق ونىمدەر ەكسپورتىن كەڭەيتۋ جولدارىنا كومەكتەسۋدى سۇراعان بولاتىن. تۇتىنۋشى ءاردايىم باعاسى ارزان ءارى ساپالى تاۋاردى ىزدەيدى. يمپورتتىق تاۋار كوبەيسە, جەرگىلىكتى تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ ءونىمى ايلاپ-اپتالاپ سورەلەردە جاتىپ, ساپاسىن جوعالتادى. بۇل, اسىرەسە تەز بۇزىلاتىن تاماق ونىمدەرىن وندىرۋشىلەر ءۇشىن وتە ءتيىمسىز.
قولدانىسقا ەنگەن جاڭا تەحنولوگيا كاسىپورىن قۋاتىن ارتتىرىپ, ءونىم ءوندىرۋ كولەمىن ۇلعايتادى. وسى ماقساتتا «ايس-پليۋس» سەرىكتەستىگى وندىرىسكە 3 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا سالىپ, ءار اۋىسىمدا 50 توننا ءسۇت قۇياتىن تسەح قۇرىلىسىن باستاپ كەتتى. قازىرگى كەزدە قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارى اياقتالۋعا جاقىن. كلاستەرلىك وندىرىسكە قوندىرعىلار مەن جابدىقتار گەرمانيادان جەتكىزىلدى. جاڭا عيمارات قۇرىلىسى اياقتالىپ, جابدىقتارى ىسكە قوسىلسا, زاماناۋي قاپتامادا جوعارى ساپالى ستەريلدەنگەن ءسۇت ءوندىرىلىپ, ساتىلىمعا جىبەرىلمەكشى. ايتپەسە, سارجانسايداعى شارۋاشىلىقتا ساۋىلعان ءسۇت اقتوبە قالاسىنداعى گاستەللو كوشەسىندە ورنالاسقان تسەحتا سۇزگىدەن وتكىزىلىپ, قاپتالىپ, دۇكەندەرگە تاراتىلعانشا ءبىراز ۋاقىت كەتەدى. سونىمەن بىرگە قانشا جەردەن توڭازىتقىشى بار كولىكتەرمەن جەتكىزىلسە دە, جازدىڭ ىستىق كۇندەرىندە ءسۇت تەز اشيدى.
اقتوبە وبلىسىندا ءسۇت ونىمدەرىن ساتۋمەن اينالىساتىن كاسىپورىندار كوپ ەمەس. «مارتوك» ءسۇت زاۋىتىنىڭ ونىمدەرى دە جاقىندا دۇكەن سورەلەرىنەن كورىنە باستادى. ءبىراز جىلدان بەرى اكىمشىلىك كەدەرگىلەردىڭ كەسىرىنەن جەرگىلىكتى نارىقتا كورىنبەي كەتكەن شارۋاشىلىقتىڭ جۇمىسىن جولعا قويا باستاعانى قۋانتارلىق جاعداي.
اقتوبە وبلىسى
