سوسىن اقىننىڭ وزىنەن بولەك, جۇرەگىن جارىپ شىققان شىعارمالارى قازاق دالاسىن شارلاپ ءوتىپ, عاشىقتار تىلىندە سويلەدى. اباي قۇنانباي ۇلى ءتارجىما ءداستۇرى ارقىلى قازاق وقىرماندارىنا ونەگيننىڭ ويلى سىرىن, تاتيانانىڭ سەزىمگە تولى جىرىن ۇسىندى. پۋشكيننىڭ شىعارماشىلىق زەرتحاناسىنان ماڭىزدى ورىن الاتىن شىعارمالاردىڭ ءبىرى – «ەۆگەني ونەگين» رومانى.
جالپى العاندا, پۋشكين تۋىندىلارىن قازاق تىلىنە اۋدارماعان اقىن ءھام ءسوز يەسى كەمدە-كەم. اباي زامانىنان كەيىن ءى.جانسۇگىروۆ پەن ق.شاڭعىتباەۆ تولتۋماعا نەعۇرلىم جاقىنداي تۇسكەنى انىق كورىنەدى. پۋشكين لەبى ارقىلى ورىس حالقىنىڭ مادەنيەتىنەن ءنار الۋ ابايدىڭ قازاق ادەبيەتى تاريحىنداعى الىپ ەڭبەگىنىڭ تەزىرەك جانە قۇنارلى جەمىس بەرۋىن جەڭىلدەتە ءتۇستى. جاڭا باعىتتى جاريا قىلدى. راسىندا وسكەلەڭ ونەردىڭ نەگىزىن قالاۋىنا داڭعىل جول اشىپ بەردى. سايىپ كەلگەندە, پۋشكين رومانىنىڭ ۇزىندىلەرىن قازاق تىلىنە اۋدارۋ ورايىندا اباي زور ەڭبەك ەتىپ, اۋدارما ونەرىنىڭ دە نەگىزىن قالادى.
ايگىلى روماننان قوتارىلعان جەتى ولەڭ قازاقى ماقامدا سارىارقا دالاسىن مەكەن ەتكەن ەلدىڭ تانىمىنا ايتارلىقتاي ەتەنە بولعانىن وقىپ وتىرىپ تا ويعا توقيسىز. وسى اۋدارمالار جايىندا پىكىر بىلدىرگەن ابايتانۋشى ىسقاق دۇيسەنباەۆتىڭ پىكىرىنشە, ابايدىڭ اۋدارما ونەرىنە قوسقان زور ۇلەسىن ءسوز ەتكەندە قانداي قورىتىندىلار جاساۋعا بولار ەدى؟ ەڭ الدىمەن, مۇنداي يگىلىكتى جۇمىسقا اباي ەرىككەننىڭ ەرمەگى نەمەسە كولدەنەڭ كاسىپ رەتىندە قاراماعان. كەرىسىنشە, مۇنداي شابىتتى جولدار قازاق اقىنىنىڭ ورىس حالقىنىڭ ۇلى مادەنيەتىمەن تانىسىپ, پۋشكين سىندى ويشىل اقىندارمەن سىرلاسۋ ساتىندە تۋعان.
1889 جىلدان باستاپ بولەك-بولەك ۇزىندىلەر تۇرىندە: «ونەگيننىڭ سيپاتى», «تاتيانانىڭ حاتى», «ونەگيننىڭ ويى», «ونەگيننىڭ ءسوزى», «ونەگيننىڭ حاتى», «تاتيانانىڭ ءسوزى», «لەنسكيدىڭ ءسوزى» سياقتى تۋىندىلاردى اۋدارادى. اباي «ەۆگەني ونەگين» رومانىنان تەك ونەگين مەن تاتيانا اراسىندا كەزەك اۋىسقان كۇشتى ماحاببات كۇيلەرىن عانا ءسوز قىلدى. ءوز جانىنا جاقىنداعان ماحاببات اۋەنى مەن ءمولدىر مۇڭدى دەستەلەپ قازاقتىلدى وقىرمانىنا ۇسىنىپ, ورىس ويشىلىنىڭ وزىق دۇنيەسىن ايگىلەيدى. ءوز جۇرەگىنەن ءۇن قاتىپ اۋدارماسىنىڭ سوڭىندا ءتىپتى ونەگينگە اقىرعى ءسوز بەرەدى. بۇل پۋشكين شىعارماسىندا جوق. ابايدىڭ وسى اۋدارماسىندا پۋشكيننىڭ ماتىنىندە ۇنەمى ۇقساس كەلىپ وتىرمايتىن ەركىندىك بار, اقىننىڭ وزىنەن قوسىلعان جولدار, شۋماقتار, وي سەزىمدەرى ءجيى ۇشىرايدى. م.اۋەزوۆ ابايدىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنا ارناعان عىلىمي ەڭبەگىندە اقىننىڭ وسى اۋدارمالارىن ەپيستوليارلىق رومان دەپ اتايدى.
ەركىن اۋدارما تۇرىندە تانىلعان بۇل جىرلار بارىنشا كوركەم, شەبەر ولەڭنىڭ ۇلگىسىن تانىتادى. اباي ولەڭدەرىندەگى اقىندىق شابىت, سىنشىلدىق, وتكىر ءتىل – پۋشكين تۋىندىلارىنا كەلگەندە سوم التىننىڭ سىنىعىنداي جارقىراپ كوزگە باسىلادى.
پۋشكيننىڭ قازاق ادەبيەتى دامۋىنا ۇلكەن ءدۇمپۋ تۋعىزعانىن ايتتىق. ايداي الەمگە قازاق ۇلتىن دارىپتەگەن م.اۋەزوۆتىڭ دە «اباي جولى» رومان-ەپوپەياسىنىڭ العاشقى سارابى وتكەن عاسىردىڭ وتىزىنشى جىلدارى اڭعارىلادى. بولاشاق روماننىڭ حابارشىسىنا بالانعان «تاتيانانىڭ قىرداعى ءانى» دەگەن ءۇزىندىسى ا.س.پۋشكيننىڭ 100 جىلدىعىنا وراي «ادەبيەت مايدانى» جۋرنالىنىڭ 1937 جىلعى ءتورتىنشى سانىندا باسىلدى. پۋشكين ءسوزى دانىشپان اباي مەن كەمەڭگەر مۇحتار قالامىندا ساحاراداعى جالپاق جۇرتقا جاريا ەتىلدى.
اباي وبلىسى
