سۋرەتشى ايتادى: – سۋرەت دەگەن, ارينە, ادەمى. بىراق سول ادەمىلىككە جەتۋ ءۇشىن ۇلكەن قاجىر, تالماس ەڭبەك كەرەك. ناعىز ونەر وڭايلىقپەن ومىرگە كەلمەيدى. ال ونەر تۋدىردىڭ ەكەن, وعان ولمەيتىن ءومىر سىيلاۋ دا شىعارماشىلىعىنىڭ باستى مۇراتىنىڭ بىرىنە اينالۋعا ءتيىس. اقشا, اتاققا ەسەپتەلىپ جۇمىس ىستەيتىن بولساڭ, سەن ەشۋاقىتتا وسە المايسىڭ. كەرىسىنشە, دارىندى بولىپ, تالانتتى تۋىندىلاردى ومىرگە اكەلگەن سايىن بايلىق تا, باسقاسى دا ادامدى ءوزى ىزدەپ تابادى. سوندىقتان دا سۋرەت ونەرىندە ارمان مەن ماقساتىڭنىڭ ءبىر-بىرىمەن ۇشتاسىپ جاتۋى ماڭىزدى. ادام سوندا جەتىستىككە جەتەدى.
مەن ويلادىم: «كۇللى ادامزاتتىق مۇراتپەن استاسقان ارماندار سۋرەتشىنىڭ جۇرەگىنە ءسابي شاعىنان-اق ورنىعىپ الىپ, بالا ەربولاتتى الىسقا, تىم-تىم الىسقا قاراي جەتەلەيتىن. توعىسباي اقساقالدىڭ تالانتتى ۇلى 1955 جىلى 2 قازاندا تۇركىستان وبلىسىنىڭ لەڭگىر اۋدانى قاسقاسۋ اۋلىندا دۇنيەگە كەلگەن. بالا كۇننەن-اق بالشىقتان ءتۇرلى ءمۇسىن قاشاپ اينالاسىن تاڭعالدىرعان بالدىرعاننىڭ ءتۇبى شىعارماشىلىق ادامى بولاتىنىن اۋىلدىڭ كورەگەن اقساقالدارى الدەقاشان بولجاپ قويعان-دى. بىراق ەربولاتتىڭ ءوزى سۋرەت الەمىنە سەنىمسىزدەۋ كەلدى. سەبەبى ونىڭ بالا كۇنگى ارمانى سۋرەت ەمەس, قۇرىلىس سالاسىمەن بايلانىستى بولدى. راس, بەينەلەۋ ونەرىنىڭ دە, ارحيتەكتۋرانىڭ دا ءتۇبى ءبىر – ونەر عوي دەگەنىمىزبەن, بولاشاق شەبەردىڭ قۇرىلىس تۋرالى قيالىن كۇل-تالقان ەتكەن جاعداي سۋرەتشى اعاسىنىڭ قىلقالامىنان تۋعان تاماشا تۋىندىلار بولاتىن».
سۋرەتشى ايتادى: – بالا كۇنىمدە قۇرىلىسشى بولۋدى ارماندادىم. مۇنىڭ وزىندىك سەبەبى دە بولدى. بىردە ءبىزدىڭ اۋىلعا ۇشاقپەن شەتەلدىڭ ادامدارى كەلدى. ولاردىڭ نەگە كەلگەنىن بىلمەدىم. بىراق ءبىر توپ مەيماننىڭ سول كۇنى وزدەرىمەن بىرگە الىپ كەلگەن ءتۇرلى ءتۇستى گازەت-جۋرنالدارى مەنىڭ بالا كوڭىلىمە سۇمدىق اسەر ەتتى. الگى جۋرنالدان اسپانعا ماڭداي تىرەگەن ءزاۋلىم عيماراتتاردىڭ سۋرەتىن كوردىم. قاتتى قىزىققانىم سونشالىق, اۋىلعا وسىنداي عيماراتتار سالاتىن قۇرىلىسشى نەمەسە ساۋلەتشى بولۋدى ارماندادىم. سول ارماننىڭ جەتەگىندە ءجۇرىپ سۋرەتشى اعام توقبولاتتىڭ جۇمىستارىمەن تانىسا باستادىم. اعاما ەلىكتەپ, مەن دە قىلقالام ۇستادىم. ءسويتىپ ءجۇرىپ جۇرەك تۇكپىرىندە سۋرەتكە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك وياندى. بۇل شىن مانىندە مۇلدەم بولەك الەم ەدى. مەنى بىردەن ءوزىنىڭ تۇڭعيىعىنا تارتىپ الا جونەلدى. ونەردىڭ قۇدىرەتى ءھام توقبولات اعامنىڭ كەڭەسى مەن جول نۇسقاۋىنىڭ ارقاسىندا سۋرەت الەمىنىڭ تورىنەن ءبىر-اق شىقتىم. 1974–1977 جىلدارى اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كوركەمسۋرەت-گرافيكا فاكۋلتەتىن ءبىتىردىم. كەيىن قازاقستان سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ مۇشەسى اتانىپ, بۇگىنگى تاڭدا قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ «اكادەميالىق سۋرەت جانە ستانوكتىك گرافيكا» كافەدراسىنىڭ پروفەسسورىمىن. قازىر وسىلاي دەپ ادەمى اڭگىمەلەپ وتىرعانىممەن, جالپى سۋرەتشى بولامىن نەمەسە بولمايمىن دەپ كەسىپ ايتۋ, تاڭداۋ جاساۋ ادامنىڭ قولىنداعى شارۋا ەمەس ەكەن. مەنىڭشە, كەز كەلگەن ادام سۋرەت ونەرىن تاڭداي المايدى. ويتكەنى ول – اللانىڭ بەرگەن سىيى. ناعىز قىلقالام شەبەرى بولۋ ءۇشىن سۋرەتشى بولىپ ومىرگە كەلۋى, تاعدىرى ءتۋابىتتى سولاي تاڭدالۋى كەرەك. نەگىزى سۋرەتشىلەر ەكى تۇرگە بولىنەدى. ءبىر سۋرەتشىلەر تاپسىرمامەن جۇمىس ىستەيدى, ياعني ولار باسشىلارعا, بەدەلدى ادامدارعا ۇناعىسى كەلەدى. قارا باسىنىڭ قامى ءۇشىن ەشتەڭەدەن تايىنبايدى. ەكىنشى سۋرەتشىلەر ونەرگە جاڭالىق اكەلسەم, حالقىنىڭ داڭقىن وسىرسەم دەپ ەڭبەكتەنەدى. مىنە, مەن سۋرەتشى بولۋدى ارمانداعان جاستارعا وسى جولدى تاڭداڭدار دەگەن بولار ەدىم. ءاربىر شىنايى, ادال جاسالعان ءىس ءونىمدى, ءوتىمدى كەلەدى. سۋرەتكە قاراپ, ونىڭ قانداي ويى بولعانىن بىلۋگە بولادى.
مەن ويلادىم: ء«يا, سۋرەتكەرلىك وي دەگەننەن تۋىندايدى, بۇگىندە سۋرەت ونەرىندەگى ەربولات تولەپباي شىققان بيىكتەردى تالداپ-تارازىلاي كەلە ءار دۇنيەنىڭ استارىندا تەرەڭ فيلوسوفيا جاتاتىنىن, ول جەر-انا, تۇمسا تابيعات ءھام اسپان الەمىنىڭ شەتسىز-شەكسىز كەڭىستىگىمەن ماڭگىلىككە استاسىپ, ۇشتاسىپ كەتەتىنىن بايقاۋعا, تانۋعا بولادى. جارتى عاسىرعا جۋىق عۇمىرىن بەينەلەۋ ونەرىنىڭ قىر-سىرىن تانۋعا, تاني ءجۇرىپ ءومىردىڭ, ادام بويىنداعى سەزىمدەردىڭ ءتۇرلى قالتارىسىن قالتقىسىز قالىپتاۋعا تالپىنعان تالانت ەڭبەگى باعاسىن ءبىلىپ, بايىپتاي بىلگەنگە قۇندى قازىنا ەكەنى داۋسىز. قىلقالام قۋاتىمەن تورتكۇل دۇنيەنى وزىنە قاراتقان ەربولات تولەپباي تالانتى بۇگىندە قازاقتىڭ بولمىسىن شارتاراپقا تانىتىپ, جاھان جانارىن جاۋلاپ جۇرگەن جاۋھارلارعا جان بىتىرگەن ايرىقشا قابىلەت ەكەنى ءسوزسىز».
سۋرەتشى ايتادى: – بەينەلەۋ ونەرىنىڭ ماقساتى اينىتپاي بەينەلەۋ ەمەس. ول كورۋشىسىن ويلاندىرۋى, تولعاندىرۋى, كۇرسىندىرۋى كەرەك. سوندا عانا ناعىز ونەر بولماق. وسى تۇرعىدان كەلگەندە – ول دارا. ال دارالىق دانالىقتى تەرەڭ تۇيسىنگەندە عانا كورىنەدى. ءسوز باسىندا «الەمنىڭ 40-تان اسا ەلىندە كورمە وتكىزدىڭىز» دەپ تامسانىپ ايتىپ جاتىرسىز عوي. ءيا, ول سىرتقا سولاي اسەرلى بولىپ كورىنگەنىمەن, ايدىڭ ارعى بەتىندە قانشاما قاجىر, ەڭبەك پەن ءتوزىم جاسىرىنىپ جاتىر. كەزىندە پيكاسسو ءبىر كارتيناسىن قىمباتقا باعالاپتى. ساتىپ الۋشىلار: «بۇل سۋرەتتى سالۋعا كوپ دەگەندە 2-اق كۇنىڭىزدى جۇمسادىڭىز, ال قۇنىنا دۇنيەنىڭ اقشاسىن سۇرايسىز» دەگەنىندە سۋرەتشى: ء«بىر-ەكى كۇن سالىنعان بۇل جۇمىسىمنىڭ ارتىندا, وسى سۇلۋلىققا جەتكەنگە دەيىنگى ارالىقتا مەنىڭ 40 جىلدىق ءومىرىم, ەڭبەگىم جاتىر» دەگەن ەكەن. پيكاسسو ايتپاقشى, راسىمەن دە سۋرەت ءبىر كۇندە سالىنا سالمايدى. ول يدەيا بولىپ تۋىپ, ويدا ءپىسىپ-جەتىلۋى ءۇشىن ۇزاق ۋاقىتتى قاجەت ەتەدى. ماسەلەن, جەكە ءوز باسىمدا ءبىر كارتينانى سالۋ ءبىر ايدان 20 جىلعا دەيىن سوزىلادى. مەنىڭ كەيبىر سۋرەتتەرىم بار, 20 جىل بولدى, ءالى بىتىرە الماي ءجۇرمىن. سەبەبى ونى تاپجىلماي وتىرىپ كۇنى بويى سالمايسىڭ, ارينە. ءبىر كۇن نەمەسە ءارى كەتكەندە 2-3 كۇن سۇلباسىن سىزىپ قويعانىڭمەن, تولعانۋ ءۇشىن بىرنەشە اي شابىت ىزدەيسىڭ دەگەندەي. سوندىقتان دا مىنا كارتينانى وسىنشا ۋاقىتتا سالدىم دەپ ناقتى ايتۋ قيىن. ءار سالعان سۋرەتىمنىڭ يدەياسى ويدا قاۋىز جارعانىنان باستاپ, كارتيناعا اينالعانعا دەيىنگى ارالىقتا كوپ ۋاقىت, ەسەپسىز ماڭداي تەر جاتىر. بىراق ءبىر بىلەرىم – جۇرەكتەن تۋعان دۇنيەنىڭ قۋات كۇشى ءبارىبىر كورۋشىسىنە جەتەدى. سوندىقتان قانداي سۋرەتتى دە سەزىممەن سالۋ كەرەك. مىسالى, مەنىڭ «سىرنايشى» دەگەن تۋىندىم بار. ول سۋرەت بالا كەزىمىزدە بىرگە وسكەن تۇيمەباي دەگەن ازاماتقا ارنالعان. قاعىلەز ەدى, بىراق قۇلاقتان ەرتە ايىرىلىپ, كەرەڭ بولىپ قالدى. سوندا تۇيمەبەي ىشىندە بۋىرقانعان بۇلقىنىستىڭ, قاسىرەتتىڭ بارلىعىن سىرناي تارتۋ ارقىلى شىعاراتىن. ءبىز ونىڭ ادەمى اۋەنىنە ەلتىگەنىمىزبەن, بالالىققا سالىپ كەمسىتىپ, اندا-مۇندا جۇمسايتىنبىز. بىراق ەس بىلە كەلە مەن ونى باسقاشا تانىدىم. تۇيمەبايدىڭ جان دۇنيەسىن كەيىن ءتۇسىنىپ, الەمگە تانىتۋدى ماقسات ەتتىم. سونىڭ ناتيجەسىندە وسى سۋرەت ومىرگە كەلدى. قايبىر جىلى اقش-تىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى بيلل كلينتوننىڭ ءىنىسى رودجەر الماتىعا كەلىپ, وسى كارتينانى اتتاي قالاپ الىپ كەتتى. وسىلايشا, اياداي اۋىلدىڭ تۇيمەبايى مۇحيت اسىپ, تورتكۇل دۇنيەگە تانىلدى. بۇرىنعى پرەزيدەنت ۆيللاسىنىڭ تورىنە ءىلىندى. كوردىڭىز بە؟ شىنايى ونەردە شەكارا جوق. جاقسى سۋرەت جانپيدادان تۋادى. ءومىردى تازا كۇيىندە كورىپ, شىن كوڭىلمەن كەنەپ بەتىنە كەستەلەي سالساق, مىنە – ونەر دەگەن سول!
مەن ويلادىم: «ەربولات تولەپباي ەلىمىزگە عانا ەمەس, شەتەلدەرگە دە تانىمال كورنەكتى قىلقالام شەبەرى. ول تالانتىنىڭ ارقاسىندا مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ونەر قايراتكەرى, رەسەي, چەحيا, قىرعىزستان ەلدەرىنىڭ ونەر اكادەميالارىنىڭ اكادەميگى اتاندى. ءبىر باسىنا جەتەر اتاق-ابىرويدان كەندە ەمەس كەمەل سۋرەتكەر وسى ۋاقىتقا دەيىن دۇنيەجۇزىنىڭ 40-تان استام ەلىندە, اتاپ ايتساق, اقش, بەلگيا, اۋستريا, گەرمانيا, يتاليا, قىتاي, ءۇندىستان, فرانتسيا, جاپونيا جانە قازاق سۋرەتشىلەر اراسىندا العاش رەت ەرميتاجدا كورمەسىن وتكىزىپتى. الەمنىڭ داڭقتى مۇراجايلارىندا تۋىندىلارى ۆان گوگ, لەوناردو دا ۆينچي, ميكەلاندجەلو, رافاەل, پيكاسسو ەڭبەكتەرىمەن قاتار تۇرعانىن دا ايتا كەتكەنىمىز ءلازىم. جاقىندا عانا ۆەنەتسيا جەرىنە قازاق سۋرەتشىلەرى دەلەگاتسياسىن باستاپ بارىپ, ۇلتتىق ونەرىمىزدى دارىپتەپ قايتتى. بەينەلەۋ وەنەرى ارقىلى تامىرلى تاريحىمىزدى جاھانعا تانىتىپ جۇرگەن ەربولاتتىڭ ەل ءۇشىن ەتىپ جاتقان ەڭبەگى ەسەپسىز دە ەرەن. ال ونىڭ قالام قۇدىرەتى تۋرالى بەلگىلى قوعام قايراتكەرى دارحان مىڭبايدىڭ: «ونى قازاقتىڭ ونەرىن الەمگە جاڭا مازمۇندا تانىتىپ جۇرگەن جالعىز سۋرەتشى دەسەم, ارتىق ايتپاسپىن. ويتكەنى سۋرەتشىنىڭ ءار جۇمىسىنان قازاقتىڭ ءتول تىرشىلىگى, رۋحى مەن بوياۋ-بولمىسى ايقىن سەزىلەدى. كەي كارتينالار ادامنىڭ تەك كوزىن ارباسا, ال ەربولاتتىڭ ەڭبەكتەرى جۇرتتىڭ كوڭىلىن باۋراپ الىپ جاتاتىنى اقيقات. تاعى ايتا كەتەرلىگى, كارتينالارىنىڭ قاي-قايسىسىن الساڭىز دا ءبىز ۇمىتىپ كەتكەن, بولماسا ءجيى بايقالا بەرمەيتىن بەينەلەردى ۇشىراتاسىز. سولار ارقىلى ءبىر كەزدەگى قازاقتىڭ جوعالتىپ العان اسىلدارى قايتا ورالىپ, ورتامىز تولىپ جاتقانداي كۇي كەشەسىز. ەگەر ءار حالىق ءوزىنىڭ بارىن, بولمىسىن حالىقارالىق دەڭگەيگە شىعارا الىپ جاتسا, ءوز باسىم سونى عانا حالىقارالىق ستاندارتقا ساي دەپ ەسەپتەيمىن. مىنە, وسى تۇستان كەلسەك, ول حالىقارالىق دەڭگەيگە شىن مانىندە شىعىپ ۇلگەرگەن سۋرەتشى», دەگەن باعاسى تالانت تابيعاتىن تاپ باسىپ تانىتاتىنداي».
سۋرەتشى ايتادى: – شەتەلدىكتەردى قازاق سۋرەتشىلەرىنىڭ تاڭعالدىرۋى وتە قيىن. سوندىقتان ويىڭ ايقىن, قولتاڭباڭ انىق بولۋى كەرەك. بىراق ول بارىنە بىردەي تۇسىنىكتى بولۋ دەگەن ءسوز ەمەس. سۋرەتشى تالعامىمەن, ايتار ويىمەن بيىك بولسا يگى. سوندا ونەرىڭ دە باعالى. ماسەلەن, مەن ءاربىر جۇمىسىمدا قازاقتىڭ جانىن كورسەتۋگە ۇمتىلامىن, سول ارقىلى ادامزاتتىق ماسەلەلەردى قاۋزايمىن. ءوزىمنىڭ ەتنوستىق, گەنەتيكالىق كوزقاراس, فيلوسوفيالىق پايىمدارىمدى بارىنشا بوياۋ بەدەرىندە سويلەتكىم كەلەدى. مەنىڭ سۋرەتتەرىم بالكىم وسى جاعىنان جاڭالىق بولىپ كەلگەن شىعار. سوندىقتان دا ۇنەمى «مەنىڭ دانالىعىم – دالا» دەگەندى ءجيى قايتالاپ ايتىپ وتىرامىن. سەبەبى ەۋروپادا, باسقا جۇرتتا دالا دەگەن ۇعىم, تۇسىنىك بولا بەرمەيدى. ول تۇركى جۇرتىندا, ونىڭ ىشىندە قازاقتا بار. سوندىقتان سول دالا ۇعىمىن الەمدىك دەڭگەيگە الىپ شىعۋ جولىندا ايانباي تەر توگىپ كەلەمىن دەسەم بولادى. وسى ۋاقىتقا دەيىن مەن جۇمىسىما كورگەن دۇنيەمدى اينىتپاي سالۋدى ماقسات تۇتقان ەمەسپىن. ونى بۇگىنگى عىلىمي تەحنيكانىڭ دامىعان زامانىندا فوتواپپاراتتار دا ءمىنسىز ورىنداي الادى عوي. مەنىڭ ماقساتىم – ءاربىر سالعان كارتينام ارقىلى ادام جانىنا ءۇڭىلۋ, سەزىم قاتپارلارىنا بويلاپ, ءبىر سوزبەن ايتقاندا ادامنىڭ جانىن سويلەتۋ, سۋرەت ارقىلى سىرلاسۋ ءھام سونى قوعامنىڭ ءبىر كورىنىسى رەتىندە بەينەلەپ, بەدەرلەۋ. سودان كەيىن البەتتە كومپوزيتسيالىق شەشىمدەرگە ءمان بەرەمىن. ءاربىر تۋىندىنىڭ باسى مەن سوڭى, شارىقتاۋ شەگى بولۋى كەرەك. مۇنداي تالاپ اسىرەسە مۋزىكا مەن ادەبي شىعارمالارعا ءتان دەگەنىمىزبەن, سۋرەتتىڭ دە وزىندىك قۇرىلىمى بولادى. مەن سۋرەت ارقىلى جاي عانا حابارلاۋمەن شەكتەلەتىن شىعارما تۋدىرعىم كەلمەيدى. مەنىڭ كارتينالارىم تۇنىپ تۇرعان تولعامدارعا تولى بولسا ەكەن دەيمىن جانە سول جولدا ءالى دە ىزدەنىسىم جالعاسىپ كەلەدى. ماسەلەن, «مولشىلىق»دەگەن كوپشىلىككە بەلگىلى كارتينامدى نەبارى 24-25 جاسىمدا جازىپپىن, ال 20-21 جاسىمدا سالعان سۋرەتتەرىم كەزىندە بۇكىل كەڭەس وداعىنا تانىمال بولدى. جالپى, سۋرەت ونەرى دە ۇلكەن عىلىم عوي. ول دا فيزيكالىق, ماتەماتيكالىق جاڭالىقپەن تىعىز بايلانىستى. مەنىڭشە, ۇلكەن ونەردى وسىلاي باعالاۋ كەرەك. ءسىزدىڭ ونەرگە دەگەن كوزقاراسىڭىز سول دياپازوندا بولۋى قاجەت. ونەر ۇلكەن تۇسىنىكتەردەن تۇرادى. مەن بەس, ءارى كەتكەندە جەتى جىلدا ءبىر اعىمنان ەكىنشى اعىمعا ءوتىپ وتىرامىن. وزگەرىپ وتىرۋ – ول ءومىردىڭ اعىمىنا بايلانىستى. ومىردە ءبىر نارسە عانا وزگەرمەيدى. ول نە؟ ول – ادامگەرشىلىككە شاقىراتىن ويلارىڭ. ونەر وسىدان ايىرىلماۋى كەرەك. ونەر دە ۇلكەن قۋات كوزى, سەزىمنىڭ قاينارى. قىلقالام يەسى سۋرەت سالىپ جاتقانداعى نەگىزگى ويىنان شاتاسپاۋ كەرەك. ودان شاتاسساڭ, ۇلكەن ونەرگە باردىم عوي دەپ ايتۋ قيىن.
مەن ويلادىم: «ەربولات تولەپباي – كۇردەلى سۋرەتشى. ونىڭ ءار جۇمىسىمەن تانىسقان سايىن كارتينالارىنان كوشپەلىلەرگە, قازاققا ءتان دۇنيەتانىمدى بايقاپ قانا قويماي, جوعالتىپ العان جاۋھارىمەن قايتا تابىسقانداي بولاسىڭ. قاشاندا كەڭ دالانى ءوزىنىڭ قايتالانباس تىڭ تىنىسىمەن جەلپيتىن سۋرەتكەر قولتاڭباسىندا قاراپايىمدىلىق پەن ۇلىلىق قاتار ۇشتاسقانداي. سۋرەتشى ەربولات تولەپبايدىڭ تالانتىنا تابىنتار تاعى ءبىر قاسيەت – قانشاما ەۋروپالىق ىزدەنىستە بولسا دا, الەمدىك مادەنيەت قاينارىنان سۋسىنداسا دا سۋرەتشى ءوزىنىڭ بايىرعى ءتول ۇلگىسىنەن ەشقاشان الىستامايدى. كوشپەلىلەر ءداستۇرى مەن دالالىق مىنەزدەن اۋىتقىپ كەتپەيدى. بۇل ويىمىزدى بەلگىلى قىلقالام شەبەرى سەيسەنحان ماحانبەتتىڭ مىنا ءبىر پىكىرى دە قۋاتتايدى: «راس, ول جاس شاعىندا باس اينالار كەرەمەت كومپوزيتسيالار, ايقىن, رەاليستىك باعىتتاعى جۇمىستار جازعان. ال بۇگىندە ول – بارلىق مەكتەپتەن وتكەن, ونەردىڭ فيلوسوفيالىق جوعارى دەڭگەيىنە كوتەرىلگەن سۋرەتشى. ونىڭ شىعارمالارىندا ساياسات اتىمەن جوق. وندا تەك ادامي قارىم-قاتىناس, سىرلاسۋ سياقتى تۇنىق سەزىمدەر تۇراقتاپ قالعان. نىساناسى – ءومىر, ادام. ءتۇر-ءتۇستى ويناقى قۇلپىرتادى».
سۋرەتشى سويلەيدى: – مىناۋ دۇنيەدەگى قۇستىڭ ۇياسىنان باستاپ, ءنارىمىز بولىپ وتىرعان ناننىڭ دا تامىرى بار. ول جەردەن قۋات الادى. ال ادامدار دا سول سەكىلدى. ءبىرىمىز قالادا, ءبىرىمىز اۋىلدا, ءبىرىمىز كوپقاباتتى ۇيدە تۇرامىز. سونىڭ ءبارىن كوتەرىپ تۇرعان – جەر-انا. بار بايلىعىڭ دا سول جەر-انانىڭ قويناۋىندا جاتىر. مەن ءۇشىن قۇدىرەت سانالاتىن ءبىر عانا ۇعىم بار. ول – قاراپايىم ادام ءومىرى. سول قاراپايىم ادام ءومىرىن شامام مەن شەبەرلىگىم جەتكەنشە سالعان سۋرەتتەرىمدە سويلەتىپ كەلەمىن. جارقىراعانعا, جالتىراعانعا قۇمار ەمەسپىن. وسى كۇنگى ءبىر جاعىمسىز جايت مەنى ويعا قالدىرا بەرەدى. ول قاراپايىم ادامدى كوزگە ىلمەي, باسشىنى كورسەك, نە قالتاسى قالىڭدى بايقاپ قالساق, ءوزىمىزدى ءوزىمىز ۇمىتىپ كەتەتىنىمىز بار. كۇن شىقسا اي كورىنبەي قالادى دەگەن سەكىلدى. اسپاندا نەبىر الىپ جۇلدىزدار بار. ول مىنا جەرىڭىزدەن 300 ەسە ۇلكەن. بىراق ول كورىنبەيدى. سول سەكىلدى كەيدە قاراپايىم ادامنىڭ كۇلكىسى ەستىلمەيدى, تىرلىگى ەلەنبەيدى. ءتىپتى ونىڭ ۋايىمى بىزگە جەتپەيدى. قاراپايىم وتباسى تازا ەڭبەگىمەن كۇن كورەدى, تەر توگەدى. ۇرپاق وسىرەدى, ۇلكەن جەتىستىكتەرگە تەك ەڭبەگىمەن جەتەدى. جەر-انا بويىنداعى قۋاتىن قالاي سىيلاسا, قاراپايىم ادام دا جەر سەكىلدى. مەنىڭ كوڭىلىمدە سول قاراپايىم ادام بيىكتە تۇرادى. بىرەۋگە ۇنار, بىرەۋگە ۇناماس, ءبىز قازىر ەستۋ, كورۋ قابىلەتىنەن اداسىپ جۇرگەندەيمىز. بۇل ارادا مەن بىرەۋگە اقىل ايتايىن, ءجون سىلتەيىن دەپ وتىرعان جوقپىن. قىسقا ومىردە ءبىر-بىرىمىزگە جاناشىر, قامقور بولايىق دەگىم كەلەدى.
مەن ويلادىم: ءيا, ەل مەن جەرگە دەگەن ماحابباتتى, وتانىم دەپ تەبىرەنگەن پەرزەنتتىك سەزىمدى ءمىنسىز ۇنمەن جىرلايتىن كاسىپتىڭ الدىندا ءيىلىپ, كىشىرەيمەيتىن پەندە جوق شىعار, ءسىرا. سۋرەت ونەرىنىڭ قۇدىرەتى دە وسىندا جاتىر, بىزدىڭشە. ەربولات تولەپباي الەمىنە بويلاعان سايىن سول ءبىر كەسەك ونەردىڭ قۇدىرەتىنە بويلاپ, قازاقتىڭ سايىن دالاسىنا ساياحات شەككەندەي كۇي كەشتىك. باستىسى, ءاربىر تۋىندىسىنان تىرشىلىكتىڭ ءيسى جىعىپ, جۇرەكتىڭ ءدۇرسىلى سەزىلىپ تۇرعان تۋىندىلاردىڭ قاي-قايسىسى دا تەرەڭدىگىمەن قۇندى, مازمۇنىمەن تاعىلىمدى. كوركەم ءارى جۇمباق, بيىك ءارى بەينەلى, كۇردەلى ءھام قاراپايىم, سۇلۋ ءارى سىرباز. كورگەن جاننىڭ كوزىن بايلاپ, كوڭىلىن باۋرايتىن شىعارمالاردىڭ ەڭ باستى قاسيەتى – وسى سانتاراپتىعى مەن شىنايىلىعىندا, باستىسى قازاقتىڭ ءوزى سويلەپ تۇرعانداي ۇلتتىڭ ۇنىندە ءتىل قاتاتىن ۇلىلىعىندا جاتسا كەرەك.
سۋرەتشى ايتادى: سۋرەتتەردىڭ كوپشىلىگى اياعىنا دەيىن بىتپەي قالعان جۇمىسقا ۇقساۋى مۇمكىن. بەينەلەردىڭ بەت الپەتىن, كوزدەرىن انىق كورە المايسىز. سەبەبى ءارى قاراي كورەرمەننىڭ ءوز قيالى جالعاستىرىپ اكەتۋگە ءتيىس. ادامدى جىلاتا ما, كۇلدىرە مە, قانداي كۇيدە بولسىن, ول ەڭ الدىمەن, كىسىنى بىرگە ويلاسۋعا, نە نارسە جايىندا دا كورەرمەنمەن قوسىلا تولعانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەكىنشى ەرەكشەلىگى, دىنگە بايلانىستى بايلامنان وسىنداي قورىتىندى جاسادىم. ادامنىڭ بەت الپەتىن اينىتپاي جەتكىزۋ فوتوونەردىڭ ۇلەسىندەگى ءىس قوي دەگەن تۇجىرىمنان تۋعان سۋرەتتەردىڭ سىرى تۋرالى ايتارىم وسى. وزىمە كەلەتىن بولسام, كۇندىز-ءتۇنى شىعارماشىلىق ىزدەنىستە ءجۇرمىن. ماقساتىم – جاڭالىق الىپ كەلۋ, بار نارسەنى قايتالاعىم كەلمەيدى. كۇندە ءبىر وزگەرىس بولسا ەكەن دەگەن ويمەن ويانامىن. ويتكەنى ىزدەنىسسىز ونەر توقىراۋعا ۇشىرايدى. وسى ونەردى باسقا جۇرتقا قايتسەم تانىتام دەپ ارمانداپ جۇرگەن قازاقتىڭ ءبىرىمىن. جالپى, قازاق حالقى ءۇشىن سۋرەت ونەرى – كونە ءارى جاڭا ونەر. سۋرەت ارقىلى تاريحتا قالۋ وتە قيىن. ويتكەنى سۋرەتتى حالىققا تانىتۋ وڭاي ەمەس. مىسالى, ءبىر ءارتىس ءبىر كينوداعى ءرولى ارقىلى جارق ەتىپ, ەل ەسىندە قالۋى مۇمكىن. ال سۋرەتشىلەر ءۇشىن مۇنداي دارەجەگە جەتۋگە ۇزاق ۋاقىت كەرەك. سەبەبى سۋرەتشى سالعان سۋرەتتى ءبىر اۋىلدىڭ ادامدارى كورۋى مۇمكىن. ال بۇكىل ەل كورۋى ءۇشىن ۋاقىت كەرەك. سوندىقتان سۋرەت سالىپ, ءبىر كۇندە اتاقتى بولۋدى ارماندايتىن جاستارعا جول جابىق. سۋرەت ونەرى – وتە اۋىر. بولاشاقتا سۋرەتشى بولۋدى ارماندايتىن ءىزباسارلارىما, ءىنى-قارىنداستارىما ايتارىم, شىدامدى, ەڭبەكسۇيگىش بولساڭ عانا ونەردىڭ شىڭىنا شىعاسىڭ.
اڭگىمەلەسكەن –
نازەركە جۇماباي,
«Egemen Qazaqstan»
