پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ اقوردادا جەرگىلىكتى جانە شەتەلدىك باق وكىلدەرىنە بەرگەن سۇحباتىندا جەمقورلىقپەن كۇرەس ۇزدىكسىز جالعاساتىنىن, مۇنداي قىلمىسقا بارعاندارعا ەشقانداي زاڭ تۇرعىسىنان اياۋشىلىق بولمايتىنىن ايتقان بولاتىن.
«سىبايلاس جەمقورلىق – وتە كۇردەلى قۇبىلىس. بىلاي ايتقاندا دەرت دەپ تە ايتۋعا بولادى. باتپانداپ كىرەتىن, مىسقالداپ شىعاتىن كەسەل. سوندىقتان بۇل دەرتپەن مىندەتتى تۇردە ءبارىمىز قوعام بولىپ كۇرەسۋىمىز كەرەك. ايتپەسە, كەش بولىپ قالۋى مۇمكىن. سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ كەسىرىنەن الىپ مەملەكەتتەر, ءىرى مەملەكەتتەر قۇلاعانىن ءبارىمىز بىلەمىز, كۋا بولدىق», دەگەن بولاتىن مەملەكەت باسشىسى.
سونىمەن بىرگە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى جونىندەگى كەڭەستە قوعام دەرتىن تۇبەگەيلى جەڭۋ ءۇشىن تەك بيلىكتىڭ, قۇزىرلى ورگانداردىڭ شاماسى كەلمەيتىنىن, وعان ەل بولىپ جۇمىلىپ, جۇرت بولىپ كىرىسۋ كەرەكتىگىن مالىمدەگەن ەدى.
«بىرىنشىدەن, بىزدە جەمقورلىققا قارسى كۇرەستە قارۋ بولا الاتىن مىقتى مەملەكەتتىك ينستيتۋتتار بار. مەملەكەتتىك اپپارات جۇمىس ىستەۋ ءتاسىلىن وزگەرتىپ, جەمقورلىقتىڭ جولىن كەسۋى كەرەك. ەكىنشىدەن, جەمقورلىقپەن كۇرەس حالىقتىڭ تاباندى سۇرانىسىنا يە. اكىمشىلىك ساۋالناما جۇرگىزەدى, ءوزىم دە ەل ارالاپ جۇرەمىن. سوندا بايقاعانىم, ءبىزدىڭ قوعام جەمقورلىقپەن ىمىراسىز كۇرەسۋگە دايىن. ۇشىنشىدەن, ءبىزدىڭ ەلدى دامىتۋعا جانە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جوسپارلارىمىز جەمقورلىقتى تۇبەگەيلى جويعان جاعدايدا عانا جۇزەگە اسپاق», دەپ ايتقان ەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسىناۋ تاپسىرماسىن شىمكەنت قالاسىنىڭ اتقارۋشى بيلىگى دە ىنتى-شىنتىسىمەن جۇزەگە اسىرىپ جاتىر.
«پرەزيدەنت ماعان ۇلكەن سەنىم ارتتى. مەن سول سەنىمدى اقتاۋىم كەرەك. كەلگەلى ەشكىمدى اۋىستىرمادىم. بىراق تازا جۇمىس ىستەگىسى كەلمەگەندەر, مەنىڭ تالابىما كونبەگەندەر ءوز ىقتيارىمەن قىزمەتتەن كەتتى», دەگەن ەدى قالا اكىمى عابيت سىزدىقبەكوۆ اپپارات جينالىسىندا.
جەمقورلىقتىڭ سەبەبىن جويىپ, سالدارىمەن كۇرەسۋگە اتقارۋشى بيلىك تە, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى دا بىلەك سىبانا كىرىسكەن. سول كۇرەسكەر توپتىڭ اراسىندا وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسى دا بار. ويتكەنى كاسىپكەرلەر قۇقىعىن قورعاۋ ۇيىمى – سىبايلاس جەمقورلىقپەن ايقاستا ءبىرىنشى مۇددەلى تاراپ. بيزنەس سالاسىندا جەمقورلىق ارەكەتتەرى ءجيى كورىنىس تابادى. ءتىپتى كەيبىر قۇجات راسىمدەۋ, رۇقسات انىقتامالار بەرۋ سەكىلدى مەكەمەلەردە پاراقورلىق بۇكىل قىزمەت جۇيەسىن جاۋلاپ, كادىمگى جازىلماعان زاڭداي سيپات الىپ كەتكەنى جاسىرىن ەمەس.
جۋىردا شىمكەنت قالاسىنىڭ كاسىپكەرلەر پالاتاسىندا كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى كەڭەس مۇشەلەرى كەزەكتى زاڭ بۇزۋشىلىق ارەكەتتەردى تالقىلاۋ ءۇشىن ماجىلىستە باس قوستى. كەڭەس توراعاسى مەلەس سەيتجانوۆتىڭ مودەراتورلىعىمەن وتكەن جيىنعا پالاتا باسشىلىعى, كەڭەس مۇشەلەرى, قالالىق پروكۋراتۋرا وكىلدەرى, جەرگىلىكتى اكىمدىكتەن ساۋلەت, قالا قۇرىلىسى جانە جەر قاتىناستارى, جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارمالارىنىڭ جەتەكشىلەرى قاتىستى.
كەڭەستە كاسىپكەرلەر ءۇشىن وزەكتى تاقىرىپ – جەر ۋچاسكەلەرىن مەملەكەت مۇقتاجىنا الۋ ماسەلەلەرى قارالدى. كاسىپكەرلەر پالاتاسى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى مايا يساەۆانىڭ ايتۋىنشا, اتالعان پروبلەما شىنىمەن دە قازىرگى تاڭدا قوعامدا وتە ءبىر وزەكتى ماسەلەگە اينالىپ وتىر. پالاتاعا كەلىپ ءتۇسىپ جاتقان ارىز-شاعىمنىڭ جارتىسىنا جۋىعى جەر ماسەلەسىنە قاتىستى كورىنەدى.
«بىرنەشە ازاماتتىق ءىستى زەردەلەدىك. سونىڭ ناتيجەسىن ايتار بولساق, بىزدە كەي جاعدايدا سوتقا دەيىنگى كەلىسۋ ءراسىمى وتكىزىلە بەرمەيدى ەكەن. زەردەلەۋدىڭ بارىسىندا وسىنى انىقتادىق. سوسىن «مەملەكەتتىك م ۇلىك تۋرالى» زاڭدا داۋلى ماسەلەلەردى كەلىسىم كوميسسياسىنىڭ الاڭىندا قاراۋ تۋرالى ارنايى ەرەجەلەر بار. بۇل, بىرىنشىدەن, سوت ورگاندارىنا ارتىلاتىن جۇكتەمەنى ەداۋىر تومەندەتۋ ءۇشىن كەرەك. جەر داۋى سوتقا جەتپەي شەشىلسە, مەملەكەت مۇقتاجىنا الۋ ءراسىمى دە جەدەل ورىندالار ەدى. ماسەلەن, 2021-2024 جىلدارداعى ازاماتتىق ىستەردى زەردەلەۋ ناتيجەسىندە انىقتالعانى – وتەماقى تولەي وتىرىپ جەر ۋچاسكەلەرىن مەملەكەت مۇقتاجىنا الۋ بويىنشا ازاماتتىق ىستەردەگى ارىز-شاعىمداردىڭ بارلىعى دەرلىك قاناعاتتاندىرىلعان, ال تولەماقى بار-جوعى 10-20%-عا عانا ارتىق تولەندى», دەدى م.يساەۆا.
پالاتا وكىلىنىڭ مالىمدەۋىنشە, ازاماتتىق ىستەردى زەردەلەۋ كەزىندە جەر ۋچاسكەلەرى «مەملەكەتتىك م ۇلىك تۋرالى» زاڭدا كوزدەلگەن الۋ ءراسىمى وتكىزىلگەنگە دەيىن مەملەكەتتىڭ مۇقتاجى ءۇشىن الىنۋ فاكتىلەرى انىقتالعان. ياعني زاڭعا ساي راسىمدەر جۇرگىزىلمەي, ەرتەرەك الىنىپ قويعان. پالاتادا بۇعان دەيىن وسىعان ۇقساس جاعدايلاردى قاراپ, ارنايى جيىن وتكىزگەن ەكەن. ەندىگى رەتتە وسى ماسەلە بويىنشا كاسىپكەرلەر قۇقىن قورعاۋ ۇيىمىنا تاعى ءبىر كاسىپكەر كومەك سۇراپ كەلىپتى. پالاتا ماماندارى بيزنەس وكىلىنىڭ بۇل پروبلەماسىن زاڭ شەڭبەرىنە ساي وڭتايلى شەشىپ بەرۋگە ۋادە ەتتى. ءوز كەزەگىندە كەڭەس مۇشەلەرى ەگەر ءتيىستى باسقارمالار داۋلى ماسەلەلەردى كەلىسىم كوميسسياسىنىڭ الاڭىندا تالقىلاپ, بۇل تاجىريبەنى تۇراقتى تۇردە قولدانار بولسا, وندا سوتقا جولداناتىن شاعىمداردىڭ دا سانى ازاياتىن ەدى دەگەن پىكىر ءبىلدىردى.
جيىنعا قاتىسقان شىمكەنت قالاسى جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ءومىر قالىباەۆ جەرگە قاتىستى داۋلار كوبىنە وتەماقى شەشىمىمەن كەلىسپەيتىن تۇلعالاردىڭ تاراپىنان تۋىندايتىنىن جەتكىزدى.
«ماسەلەن, بۇگىنگى تاڭدا قوناەۆ داڭعىلىنىڭ جالعاسىن سالۋ جوباسى بويىنشا 100-گە جۋىق جەر ۋچاسكەسىن مەملەكەت مۇقتاجىنا الۋ ماسەلەسى تولىق شەشىلگەن. 37 نىساننىڭ ىشىندە ءتورت-بەس ازامات قانا وتەماقى باعاسىمەن كەلىسپەي, سوتقا جۇگىندى. سوت شەشىمىمەن قوسىمشا ساراپتاما تاعايىندالىپ, ەكى نىسان ءۇشىن تولەنەتىن وتەماقى باعاسىنا تاعى قوسىمشا 2-3 ملن تەڭگە قوسىلدى. دەيتۇرعانمەن سوت شەشىمىمەن ارىز بەرگەندەردىڭ ەسەپشوتىنا اقشا اۋدارىلسا دا, نىسان يەلەرى بۇعان دا كەلىسپەي, ۇيلەرىنەن شىقپاي قويدى. وسىعان بايلانىستى سوت ورىنداۋشىلارىن ەرتىپ بارىپ, سوتتىڭ شىعارعان شەشىمىن اقىرى ورىنداتتىق», دەدى ءو.قالىباەۆ.
سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى كەڭەس ماجىلىسىندە شىمكەنت قالاسى پروكۋرورىنىڭ اعا كومەكشىسى نۇرجان نۇرلان ۇلى جەر داۋىنان تۋىنداعان ماسەلەلەر قالادا از ەمەس ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«قالاداعى ەڭ ۇزىن كوشەلەردىڭ ءبىرى ارعىنبەكوۆ كوشەسى 2014 جىلى پايدالانۋعا بەرىلىپتى. سودان بەرى ون جىل ءوتتى. دەگەنمەن وسى كوشەنىڭ بويىندا مەملەكەت مۇقتاجدىعىنا الىناتىن جەر ۋچاسكەلەرى ءالى دە بارشىلىق ەكەن. ەرتەڭگى كۇنى قانداي دا ءبىر كەلەڭسىز جاعداي تۋىنداماس ءۇشىن جانە ۇلكەن داۋ-دامايدىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان تاراپىنان مەملەكەت مۇقتاجىنا جەر ۋچاسكەلەرىن الۋ جۇمىستارىن ناقتى ءبىر جۇيەگە قويۋ كەرەك سەكىلدى. سونىمەن بىرگە وسى ماقساتقا وراي ءتيىستى باسقارمالار دا ارنايى ءىس-شارالار جوسپارلارىن ءتۇزىپ العانى ابزال», دەدى قالالىق پروكۋراتۋرا وكىلى نۇرجان نۇرلان ۇلى.
قالالىق جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ءو.قالىباەۆ ءوز سوزىندە جۋىردا قالا اكىمدىگى اپپاراتىنان تاپسىرما بەرىلگەنىن, وسىعان بايلانىستى ەندىگى جەردە ءتيىستى باسقارمالاردان جەر ۋچاسكەلەرىن مەملەكەت مۇقتاجىنا الۋعا قاتىستى بارلىق ماسەلە تالقىلانىپ, قاراۋعا ۇسىنىلاتىنىن ايتتى.
سىبايلاس جەمقورلىق تاقىرىبىنا ارنالعان جيىن سوڭىندا كەڭەس توراعاسى مەلەس سەيتجانوۆ وسى كەڭەسكە مۇشە ازاماتتاردىڭ ۇسىنىس-تىلەگىن جاريا ەتتى. ول بويىنشا ءتيىستى باسقارمالار مەملەكەت مۇقتاجىنا الىناتىن جەر ۋچاسكەلەرىنىڭ مەنشىك يەلەرىمەن ءوزارا تۇسىنىستىك ارەكەتىن جاساسا نەمەسە كەلىسپەۋشىلىك تۋىنداعان جاعدايدا كەلىسۋ كوميسسيالارىنىڭ الاڭىندا تالقىلاۋعا مۇمكىندىك بار ەكەنىن ۇعىندىرسا دەگەن ۇسىنىس جەتكىزدى.
پالاتا كەڭەسى تالقىعا تۇسكەن ماسەلەلەردى تاعى دا قاراۋ ءۇشىن الداعى ۋاقىتتا اكىمدىك باسقارمالارىمەن ءوزارا ءتيىمدى ديالوگ پەن ءىس-ارەكەت جۇرگىزۋگە نيەتتى. سونداي-اق اتالعان ماسەلە بويىنشا قالا اكىمىمەن ارنايى كەزدەسۋ ۇيىمداستىرۋدى ۇيعارىپ وتىر. ساۋلەت, قالا قۇرىلىسى جانە جەر قاتىناستارى باسقارماسىنا كەلىسىم كوميسسياسىنىڭ قۇرامىنا شىمكەنت قالاسىنىڭ كاسىپكەرلەر پالاتاسىنان ءبىر وكىلدى, پالاتا جانىنداعى وڭىرلىك كەڭەس مۇشەلەرىنەن ءبىر ازاماتتى قوسسا دەگەن ۇسىنىس تاستادى.
قورىتا ايتقاندا, شىمكەنت قالاسىنىڭ اتقارۋشى بيلىگى وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسىمەن بىرگە الداعى ۋاقىتتا جەر ۋچاسكەسىن مەملەكەت مۇقتاجدىعىنا الۋدىڭ وڭتايلى تاسىلدەرىن ىسكە اسىرماق. بۇل ءوز كەزەگىندە جەردى مەملەكەت مۇقتاجدىعىنا الۋدىڭ ءراسىمىن جەڭىلدەتىپ, ءتۇرلى جەمقورلىق ارەكەتتەردىڭ دە الدىن الۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى دەگەن سەنىمدى كۇشەيتەدى.
شىمكەنت
