سۋرەتتى تۇسىرگەن – اۆتور
رەسمي دەرەكتەرگە سەنسەك, وبلىستا جول جوندەۋ جۇمىستارىنا قارجى بىلتىرمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسە ارتىق ءبولىنىپ, جوندەلەتىن جولداردىڭ سانى دا ارتپاق. دالىرەك ايتساق, جۇزدەن استام جوبا ىسكە اسىرىلادى. ناتيجەسىندە, جالپى ۇزىندىعى 600 شاقىرىم جول جوندەلەدى. البەتتە, ساپا دا نازاردان تىس قالماۋى كەرەك. بۇل تۋرالى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ اتىراۋدا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا حالىقارالىق ساپا ستاندارتتارىنا ساي اۆتوكولىك جولدارىنىڭ جەلىسىن قالىپتاستىرۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋدارعان.
«جول سالۋ جانە ونى جوندەۋ جۇمىستارى دا ەكونوميكانىڭ دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەرەدى. مۇنداي شارالار كەمىندە 12 مىڭ شاقىرىم اۆتوكولىك جولىن قامتيدى. سونىڭ ناتيجەسىندە ەلدى مەكەندەرگە كولىكپەن قاتىناۋ ەداۋىر جەڭىلدەيدى. ازاماتتاردىڭ بارىس-كەلىسى جاندانىپ, بيزنەستىڭ بەلسەندىلىگى ارتادى», دەگەن ەدى پرەزيدەنت.
قازىر شىعىس قازاقستان اۋماعىندا جالپى ۇزىندىعى 5,2 مىڭ شاقىرىم اۆتوكولىك جولى جاتىر. ونىڭ 1,2 مىڭ شاقىرىمى – «قازاۆتوجول» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ قاراماعىنداعى, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولدار. سونداي-اق 1,6 مىڭ شاقىرىم جول – وبلىستىق, 2,4 مىڭ شاقىرىم جول اۋداندىق ماڭىزعا يە.
«باسقا وڭىرلەردى بىلمەدىم, شىعىس قازاقستاننىڭ جولدارى وتە ناشار. ريددەر, سەمەي, كاتونقاراعاي, شەمونايحا, مارقاكول, تارباعاتاي, زايسان اۋداندارىنا شىعىپ كورسەڭىز, ويىقتاردان قاشىپ ۇلگەرمەيسىز. كوكتەم شىعا سالىسىمەن جولدار ب ۇلىنەدى», دەيدى تاكسي جۇرگىزۋشىسى ازامات قايىرحان.
ايتسا ايتقانداي, جىلدا قار ەرىپ, جەر كەپكەن سوڭ, جاماۋ تۇسەر ەدى. بيىل ويىلعان جولدار سول قالپى جاتىر. ەرتەڭ-اق تۋريستىك ماۋسىم اشىلادى. كۇرە جولدار عانا ەمەس, اۋدان ىشىندەگى جولداردىڭ دا ءبىرازى توزعان. بۇل وزەكتى ماسەلەگە وبلىس باسشىلىعى قانشالىقتى نازار اۋدارىپ وتىر؟
«تۇرعىندار جول ساپاسىنا قاتىستى ماسەلەنى ءجيى كوتەرەدى. ءبىز ونى بىلەمىز. سول ءۇشىن دە 2024 جىلدى «جول جىلى» دەپ جاريالادىق. جول ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋ ماقساتىندا بەسجىلدىق جوسپار ازىرلەندى. وندا وبلىس اۋماعىنداعى جوندەلەتىن بارلىق جول مەن كوشەلەر, جوندەۋدى اياقتايتىن ۋاقىت تولىق كورسەتىلگەن. بيىل وبلىستىق جانە اۋداندىق ماڭىزداعى جولداردى جوندەۋگە بولىنەتىن قارجى 15 ملرد تەڭگەگە دەيىن ءوستى. بىلتىر بۇل سوما 7 ملرد تەڭگە مولشەرىندە بولعان», دەيدى وبلىس اكىمى ەرمەك كوشەرباەۆ.
شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسى ماماندارىنىڭ مالىمەتىنشە, «جول جىلى» اياسىندا وڭىردە جۇزدەن استام جوبا ىسكە اسىرىلادى.
«28,5 ميلليارد تەڭگە قارجىعا شامامەن 600 شاقىرىم جول جوندەۋ كوزدەلگەن. ونىڭ ىشىندە 220 شاقىرىمنان استامى – وبلىستىق, 150 شاقىرىمنان استامى اۋداندىق جولدار بولسا, 100 شاقىرىمنان استامى – ەلدى مەكەن ىشىندەگى كوشە جولدارى. «اۋىل – ەل بەسىگى» رەسپۋبليكالىق باعدارلاماسى اياسىندا 80 شاقىرىمنان استام جول, جەرگىلىكتى جەرلەردىڭ بيۋدجەتى ەسەبىنەن 29 شاقىرىم جول جوندەلەدى», دەدى وبلىستىق جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەرلان ۋاليەۆ.
باسقارما وكىلىنىڭ ايتۋىنشا, ەڭ اۋەلى كولىك كوپ قاتىنايتىن جانە تۋريستىك دەمالىس ورىندارىنا اپاراتىن جولدار نازارعا الىنعان. ماسەلەن, جاز ماۋسىمىندا سىبە, سارىبەل, بۇقتىرما جاعالاۋلارىنا دەمالۋشىلار كوپ قاتىنايدى. الايدا جول ساپاسى سىن كوتەرمەيدى. رەسمي دەرەكتەرگە سەنسەك, سارىبەلگە اپاراتىن وسكەمەن – تارعىن – سامار باعىتىنداعى تاسجولدىڭ 133–145-شاقىرىم ۋچاسكەلەرى قالپىنا كەلتىرىلەدى. سول سياقتى التاي اۋدانى اۋماعىنداعى بۇقتىرمانىڭ جاعالاۋىنا اپاراتىن جولدىڭ 10–25, 25–36 شاقىرىمدارى جوندەلەدى. سىبە كولىنە قارايعى ماماي باتىر – بوزانباي جولىنىڭ 17–32 شاقىرىم ارالىعىنا ورتاشا جوندەۋ جۇرگىزۋ جوسپارلانعان.
قۇرىلىسى اششى ىشەكتەي سوزىلعان ومبى – مايقاپشاعاي تاسجولى شە, بيىل اياقتالا ما؟ جاۋىر بولعان ساۋالدى سالا ماماندارىنا قويدىق. ايتپەسە, جولسىز جولدىڭ زاردابىن زايسان مەن تارباعاتاي تارتىپ وتىر.
«قالباتاۋ اۋلىنان شەكارا تۇبىندەگى مايقاپشاعاي بەكەتىنە دەيىنگى جول شامامەن 415 شاقىرىم بولادى. ونىڭ 218 شاقىرىمى شىعىس قازاقستاننىڭ اۋماعىنا قارايدى. وسىنىڭ بۇگىندە 207 شاقىرىمىنا اسفالت توسەلدى. 178 شاقىرىم جولمەن كولىكتەر ءجۇرىپ جاتىر», دەيدى «قازاۆتوجول» ۇلتتىق كومپانياسى وبلىستىق فيليالىنىڭ ءبولىم باسشىسى الماز قاسەنوۆ.
ايتۋىنشا, قولدانىسقا كەلەر جىلى ءبىر-اق بەرىلەدى. وسى ۋچاسكەگە جاۋاپتى مەردىگەر قىتايلىق «سينسين» كومپانياسى جۇمىس ىستەپ جاتىر. زايسان مەن تارباعاتاي اۋداندارىنىڭ اقجار, قاراسۋ, شىلىكتى اۋىلدارىنا قاتىنايتىن جولدار بيىل جوندەلەدى.
«جول جىلى» اياسىندا وبلىس ورتالىعىندا دا بىرنەشە ءىرى جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. قالاداعى كولىك قوزعالىسىنا قولايلى جاعداي تۋعىزۋ ءۇشىن جىبەك جولى, بازوۆايا كوشەلەرى مەن ساتباەۆ, ءى.ەسەنبەرلين داڭعىلدارى قيىلىسىندا ۇلكەن جول ايىرىعىنىڭ قۇرىلىسى قولعا الىنعان. قازىر جەردى قازۋ, اعاشتاردى كەسۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. قارجىلاندىرۋعا قاراي كەيىن بىرنەشە دەڭگەيلى ۇلكەن جول ايىرىعىن سالۋ جوسپاردا بار.
«بيىل اينالما جولدىڭ قۇرىلىسى اياقتالادى. ال كوپدەڭگەيلى ەستاكادا قارجىلىق مۇمكىندىككە قاراي سالىنادى. قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىن مەردىگەر كومپانيا «R.B.Company» جشس اتقارىپ جاتىر», دەيدى وسكەمەن قالاسىنىڭ تۇكش, جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوكولىك جولدارى ءبولىمىنىڭ باسشىسى ەرجان يبراەۆ.
ودان بولەك ءۇلبى وزەنىنىڭ ۇستىنەن سالىنعان ەسكى كوپىردىڭ جوندەۋ جۇمىسى جۋىقتا اياقتالىپ, كولىكتەر قاتىناي باستادى. ەرتىس كوپىرىنىڭ استىنان ءوتىپ, پەرميتينا كوشەسى مەن سلاۆسكي جاعالاۋىن جالعايتىن جولدىڭ قۇرىلىسى دا وسى جىلى اياقتالادى.
جولاۋشىلاردىڭ دەنى ريددەر, شەمونايحا, التاي اۋداندارى باعىتىنداعى جولداردىڭ ناشارلىعىنا شاعىمدانادى. «قازاۆتوجول» كومپانياسى شىعىس قازاقستان اۋماعىندا بيىل رەسپۋبليكالىق ماڭىزعا يە 200 شاقىرىم جولعا جوندەۋ جۇرگىزەدى. ونىڭ ىشىندە وسكەمەن – سەمەي, وسكەمەن – ريددەر, وسكەمەن – شەمونايحا, وسكەمەن – التاي باعىتىنداعى تاسجولدار بار.
جوسپارداعى وسكەمەن – ريددەر باعىتىنداعى تارحانكا مەن توپيحا ارقىلى جۇرەتىن توتە جولدىڭ دا جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسى ءتيىستى ساراپتامادان ءوتتى. جوبا جۇزەگە اسسا, ەكى قالانىڭ اراقاشىقتىعى 42 شاقىرىمعا دەيىن قىسقارادى. جوبا دايىن بولعانىمەن, قارجى ماسەلەسى شەشىلگەن جوق سياقتى.
جوعارىدا اتالعان جول جوبالارىن جاۋاپتى باسقارما قاتاڭ باقىلاۋىندا ۇستاپ وتىرادى. سوعان قاراعاندا, ءار جوبا مەرزىمىندە اياقتالاتىن سەكىلدى.
شىعىس قازاقستان وبلىسى
