ەلدە ەلەكتر تاپشىلىعى بولمايدى
ەلىمىزدە ەلەكتر ەنەرگياسى ماسەلەسى وزەكتى. ونىڭ وندىرىلۋىنەن باستاپ, ۇنەمدى پايدالانىلۋى, سونىمەن قاتار, ەلدىڭ بارلىق باعىتىندا تەپە-تەڭدىك جاعدايىندا تاراتىلۋ ماسەلەسى ءجيى كوتەرىلەدى. مۇنى ەلباسىمىز سوڭعى جولداۋىندا دا نازاردان تىس قالدىرمادى. بۇرىن دا ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ ۇنەمدى قولدانىلۋىن ەسكەرتىپ كەلە جاتقان پرەزيدەنت بۇل جولى ونىڭ بارلىق ايماققا تەڭ جەتكىزىلۋىن قاداعالاۋدى تاپسىردى. وسى ورايدا ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنە مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋدا قانداي جۇمىستار اتقارىلىپ جاتقاندىعىن ناقتىلاۋ ماقساتىندا ساۋال جولداعان ەدىك. ساۋالىمىزعا ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى باقىتجان جاقساليەۆ جاۋاپ بەردى.
– ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى ەل شىعىسىنداعى تابيعي گاز تاپشىلىعىن جويۋ ماقساتىندا قانداي شارالار قاراستىرۋدا؟
– 2012 جىلدىڭ 8 جەلتوقسانىندا ەلىمىز بەن قحر اراسىندا «سارىبۇلاق-زيمۇناي» گاز قۇبىرىن پايدالانۋعا بەرۋ بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلعان ەدى. وسى جوبانى جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا شىعىس قازاقستان وبلىسىندا وسى گاز قۇبىرى تارتىلىپ, 2013 جىلى ماۋسىم ايىندا قولدانىسقا بەرىلدى. سول جىلى قاراشادا سالتاناتتى تۇردە الاۋ جاعىلىپ, زايسان قالاسىنىڭ تۇتىنۋشىلارىنا العاش رەت گاز بەرىلدى. بۇگىنگى كۇنى زايسان اۋدانىنىڭ توعىز اۋىلدىق وكرۋگىن گازداندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. الداعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنە كىرگىزىلۋ دە قاراستىرىلۋدا. سونىمەن بىرگە, شقو ارقىلى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنا رەسەيلىك گاز ءترانزيتى جونىندەگى ماسەلە قاراستىرىلۋدا. بۇل ماسەلە رەسەيلىك جانە قىتايلىق سەرىكتەستەرمەن كەلىسىلگەن جاعدايدا گاز قۇبىرى وتەتىن جولداعى ەلدى مەكەندەردى دە گازبەن قامتاماسىز ەتۋ مۇمكىندىگى تۋىندايدى.
– تۇتاستاي العاندا ەلىمىزدە ەلەكتر تاپشىلىعى نەمەسە باسقاشا ايتساق, جەتكىلىكسىزدىگى قاشان جويىلادى؟
– نەگىزى ەلىمىزدە بۇل ماسەلە ورىن الىپ وتىرعان جوق. ياعني, ەلەكتر ەنەرگياسى تاپشىلىعى تۋىنداپ وتىر دەپ ايتۋعا كەلمەس. ەلدى تولىق قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قازىرگى ءوندىرىلىپ جاتقان كولەم جەتكىلىكتى. تەك ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك ايماعىنا جەتىسپەۋى, ال سولتۇستىك ايماقتا ارتىلىپ قالۋى سياقتى ماسەلە ورىن الىپ وتىر دەسەك تۇسىنىكتىرەك بولادى. ءدالىرەك ايتساق, بالانس جوق. مىنە, وسىعان بايلانىستى تەپە-تەڭسىزدىك ورىن الىپ وتىر. تۇيتكىل وڭتۇستىك ايماقتاعى تۇتىنۋشىلارعا پاۆلودار وبلىسى ەلەكتر ستانساسىنان 1350 مۆت كولەمدە ەلەكتر ەنەرگياسىن بەرۋ (بۇل شامامەن جىلىنا 9 كۆت/ساع) ارقىلى شەشىلەدى.
– مينيسترلىك ەلەكتر ەنەرگياسى ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ ءۇشىن قانداي جۇمىستار جۇرگىزۋدە؟
– «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋى شەڭبەرىندە بەرىلگەن پرەزيدەنت تاپسىرماسى اياسىندا حالىقتى ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتاماسىز ەتۋدى ارتتىرۋ ءۇشىن «ەكىباستۇز-سەمەي-وسكەمەن» جانە «سەمەي-اقتوعاي-تالدىقورعان-الماتى» (شىعىس ارقىلى وتەتىن ءۇشىنشى ترانزيت «سولتۇستىك-وڭتۇستىك») باعىتتارى بويىنشا جوعارى ءۆولتتى جەلىلەر سالىناتىن بولادى. «سولتۇستىك-شىعىس-وڭتۇستىك» اتتى 500 كۆت-نى قۇرايتىن ترانزيت قولدانىسقا بەرىلگەننەن كەيىن ەل وڭتۇستىگى مەن سولتۇستىگى اراسىنداعى ەلەكتر ەنەرگياسىن بەرۋ جەلىلەرىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتى 2100 مۆت-نى قۇرايدى. بۇل جىلىنا 14 ملرد. كۆت/ساع. قۇرايدى. بۇل جەلىنىڭ قۇرىلىسىن سالۋ پاۆلودار وبلىسىنىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرەتىن ۇيىمدارىنا قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك ايماقتارىنا بەرۋ ءۇشىن قازىرگى دەڭگەيدەن ارتىق بولاتىن قوسىمشا كولەم وندىرۋگە مۇمكىندىك تۋعىزادى. بۇل جىلىنا 4 ملرد. كۆت/ساع. بۇل ەلەكتر ەنەرگياسى ينفراقۇرىلىمىنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوساتىن ۇلكەن ءۇمىتتى جوبالار دەپ ايتۋعا بولادى.
– ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتاماسىز ەتەتىن ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردىڭ دامۋ كەلەشەگى قانداي؟ جوبالاردان كۇتىلەتىن ناتيجە قانداي؟
– جالپى, «سولتۇستىك-شىعىس-وڭتۇستىك» 500 كۆت ترانزيتتىك قۇرىلىسىن» جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا مىناداي ناتيجەلەر كۇتىپ وتىرمىز. الدىمەن ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك-وڭتۇستىك باعىتىنداعى ۇلتتىق ەلەكتر ەنەرگياسى تىزبەگى ترانزيتتىك مۇمكىندىگىن ارتتىرۋ, شىعىس ايماعىنىڭ ەەو-مەن بايلانىسىن كۇشەيتۋ كوزدەلۋدە. سونداي-اق, اقتوعاي-مويىنتى, اقتوعاي-الماتى, اقتوعاي-دوستىق تەمىرجولىن ەلەكترلەندىرۋ ءۇشىن جاعداي جاسالاتىن بولادى. شەكارا ايماعىنداعى اۋماقتاردى دامىتۋدى جالعاستىرۋ جانە جاڭعىرتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى مۇمكىندىگىن ارتتىرۋ دا شەشىلمەك. جوبالار جۇزەگە اسسا شقو-داعى تاۋ-كەن كەشەنىن دامىتۋ ءۇشىن ءتيىمدى جاعداي تۋىندايدى. وسى جەلىلەردىڭ قۇرىلىسىن سالىپ قولدانىسقا بەرۋ بارىسىندا جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلاتىنى انىق. بۇل كەڭ اۋقىمدى جۇمىستار ەل يگىلىگى ءۇشىن اتقارىلىپ جاتىر. ەلباسى تاپسىرماسى دا بىزگە وسىنى مىندەتتەگەن بولاتىن.
اڭگىمەلەسكەن
ۆەنەرا تۇگەلباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
جاڭا جولداعى جارقىن ىستەر
بىلتىر كۇزدە ەلباسىنىڭ پارمەنىمەن ىسكە قوسىلعان جەزقازعان – بەينەۋ تەمىرجولى ەلىمىزدىڭ ورتالىعىن باتىسقا, ودان ءارى ەۋروپا مەن پارسى شىعاناعىنا جالعاپ جاتىر. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي نازارىندا تۇرعان نىسانداردىڭ العاشقى قىستى قالاي قارسى الىپ وتىرعاندىعىن كوزبەن كورىپ, وزەكتى جايلاردى جەرگىلىكتى جەردە شەشۋ ماقساتىمەن «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق پرەزيدەنتى اسقار مامين باستاعان لاۋازىم يەلەرى جازقازعان – بەينەۋ جاڭا تەمىرجولىنىڭ ءون بويىن ارالاپ شىقتى.
جالپى ۇزىندىعى مىڭ شاقىرىمعا جۋىق بارلىعى 18 ستانسا مەن 39 جول ايىرىعى بار ءوڭىردى ءبىر اپتا كولەمىندە تولىق ارالاپ شىعۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان, ارنايى توپ جەتەكشىلەرى ءىرى ستانسالار مەن شاعىن جول ايىرىقتارىنداعى ينفراقۇرىلىمدىق نىسانداردى, تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس تۇرىمەن قامتىلۋىن, جاساندى عيماراتتار مەن ءوندىرىس الاڭدارىنىڭ كەستە بويىنشا پايدالانۋعا بەرىلۋ جايىن ساراپتاۋدى ۇيعاردى. ونىڭ ءبىرى, جەزقازعان – سەكسەۋىل ارالىعىندا بۇرىن-سوڭدى ەلدى مەكەندەر بولماعان قۇلا دۇزگە جاس مامانداردى تارتۋدىڭ جايى. شالقاردان باستاپ بەينەۋگە دەيىنگى جاڭادان ىسكە قوسىلعان شاعىن ستانسالاردىڭ قىسقى جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىنداعى كۇنكورىسى, جاس وتباسىلاردىڭ جاعدايى, بالاباقشالار مەن ماشينيستەردىڭ دەمالىس ورىندارى قارالدى.
وسى كۇندە اتالمىش تەمىرجول بويىندا جاقىن ەلدى مەكەندەرگە جۇمىسشى پويىزدارى, ارنايى جۇكتەر, قۇرىلىس ماتەريالدارى جەتكىزىلىپ قانا قويماي, تاۋلىگىنە ەكى جۇك پويىزى كوكتەي وتەدى. قازاقتىڭ ەسىلىپ جاتقان سايىن دالاسىنىڭ قۇم سۋىرعان سورتاڭدى نەمەسە جىقپىل-جىقپىل تاۋلى-قىراتتى جەرلەردەن قيىستىرىپ جول سالۋدىڭ قۇرىلىسشىلارعا وڭاي بولماعاندىعى بىردەن كوزگە ۇرادى. بۇل جوبا قۇرىلىسىنىڭ رەكوردتىق مەرزىمدە ورىندالۋىنىڭ باستى سەبەبى, قۇرىلىسشىلاردىڭ بۇعان دەيىن دە شار – وسكەمەن, التىنسارين – حرومتاۋ, جەتىگەن – قورعاس جاڭا تەمىرجول تەلىمدەرىن تاۋدى بۇزىپ, تاستى جارىپ سالعان قاجىرلى ەڭبەگى مەن تاۋەكەلشىل تاجىريبەسىنە سۇيەنىپ, الىپ قۇرىلىستى ءتورت جاعىنان بىردەي باستاۋى ەدى. ارينە, الىپ جوبا رەكوردتىق قىسقا مەرزىمدە سالىنعاندىقتان كەمشىن تۇستارى دا بار ەكەن. مۇنى ساپار بارىسىندا ساراپتاعان ارنايى توپ ولقىلىقتاردى تەزىرەك قالپىنا كەلتىرۋگە تاپسىرما الدى. قتج باسشىسى ا.مامين ەڭ الدىمەن جاس وتباسىلاردىڭ قونىستارىنا كىرىپ, جاڭا جىلمەن قۇتتىقتادى. كۇنى بۇگىنگە دەيىن جول بويىندا 44 وتباسى جايلى پاتەرگە قونىستانىپتى.
ارنايى توپتى تەمىرجول ماڭىنداعى تىرشىلىكتىڭ بويىنا قان جۇگىرىپ, كوپتەگەن ەلدى مەكەندەر بوي كوتەرىپ, جاس ماماندار قونىستانا باستاعاندىعى قۋانتتى. تەمىرجول سالاسىندا ون جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان ن.ءوركەشوۆتىڭ قازىرگى قىزمەتى – سەكسەۋىل كوممەرتسيالىق تەكسەرۋ بەكەتىنىڭ مامانى. سەكسەۋىل ستانساسىنان ۇسىنىس تۇسكەندە, بىردەن كوشىپ كەلىپتى. قازىر اناسى, ايەلى جانە 3 بالاسىمەن وسى 4 بولمەلى پاتەردە تۇرىپ جاتىر. ونىڭ قاسىندا وندىرىسكە ناعىز قاجەتتى جاس ماماندار ەلەكترومەحانيكتەر م.مۇسەنوۆ, ج.داۋلەتاەۆ, م.الدانوۆتار قونىس تويلارىن تويلاۋدا. سەكسەۋىلدە 16 وتباسى ەكى ءپاتەرلى سەگىز ۇيگە كىرگەن. مۇنان كەيىنگى ۇلكەن ستانسا شالقاردا دا 190 ورىندىق بالاباقشا پايدالانۋعا بەرىلىپتى. اسەم بالاباقشانىڭ اسحاناسى, ويىن الاڭدارى, ەڭ ارعىسى ليفتىگە دەيىن قامتىلعان. بولمەلەرى جىلى دا جايلى. بۇلدىرشىندەرگە قاجەتتى ورىندىقتارى مەن جيھازدارىنا دەيىن جەتكىزىلگەن. شالقار ستانساسىندا دا بارلىعى 20 پاتەرلى ون ۇيگە تەمىرجولشىلار قونىستانعان. تاسساي ستانساسىنداعى ءتورت ەكى پاتەرلى ۇيگە سەگىز تەمىرجولشىنىڭ وتباسى جايعاسقان. جاڭا پاتەرلەردىڭ يەلەرى ج.ەلەۋسىزوۆ, ا.داۋىتوۆتەر وتباسىلارىن كوشىرىپ اكەلگەن. ولاردىڭ تاپ قاسىنان ماشينيستەردىڭ 20 ادامدىق دەمالىس ورنى بوي كوتەرگەن. بيىلعى قىستىڭ جايلى بولۋىنا وراي, بارلىق شاعىن ستانسالار مەن بەكەتتەردە جۇك تاسىمالىمەن قاتار, تەمىرجول نىساندارىنىڭ قۇرىلىستارى دا قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. قاجەتتى قۇرىلىس ماتەريالدارى مەن ازىق-ت ۇلىك كۇندەلىكتى جۇرەتىن جۇك پويىزدارىمەن جەتكىزىلەدى ەكەن. جەرگىلىكتى جۇرتتىڭ ەندىگى ءبىر تىلەگى – وسى باعىتتا جولاۋشىلار پويىزى تەزىرەك قاتىناسا دەيدى.
ەسكەندىر ەرتاي.
جەزقازعان – سەكسەۋىل –
شالقار – تاسساي – بەينەۋ.
باعدارلاماعا قاتىسۋشىلار كوبەيۋدە
اقمولا وبلىسىندا «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا جىل قورىتىندىسىنا ارنالعان سالتاناتتى شارا ءوتتى. مەملەكەتتىك باعدارلامانى ىسكە اسىرۋدا جەمىستى ىنتىماقتاستىعى ءۇشىن جەكە كاسىپكەرلەر مەن قالانىڭ ەڭبەك ۇيىمدارىنا العىس حاتتار بەرىلدى. قازىرگى تاڭدا كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارى تاراپىنان «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنىڭ ءۇش باعىتى بويىنشا بەلگىلەنگەن جوسپار 100 پايىزعا اتقارىلعان. باعدارلاماعا جالپى سانى 351 ادام قاتىستى. «ينفراقۇرىلىم مەن تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ەسەبىنەن جۇمىسپەن قامتۋ» باعىتى اياسىندا 7 جوبا ىسكە اسىرىلدى. وعان ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتۋشىلار اراسىنان 18 ادام قاتىستى. ەكىنشى باعىت «كاسىپكەرلىك پەن تىرەك اۋىلداردى دامىتۋ ارقىلى جۇمىسپەن قامتۋ» بويىنشا 10 ادام «كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىن» وقىپ شىقتى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن شاعىن نەسيەلەندىرۋگە 2014 جىلى 25 ميلليون تەڭگە بولىنگەن. ءۇشىنشى باعىت «جۇمىس بەرۋشى قاجەتتىگى اياسىندا وقىتۋ مەن قونىستاندىرۋ ارقىلى جۇمىسپەن قامتۋ» بويىنشا 82 ادام كاسىپتىك وقۋعا باعىتتالىپ, 116 ادام جاستار تاعىلىمداماسىندا بەلسەندىلىك تانىتتى. باقبەرگەن امالبەك, «ەگەمەن قازاقستان». اقمولا وبلىسى.كەلەر كۇنگە سەنىم نىق
كۇنشالعان اۋىلى تابيعاتى سۇلۋ وڭىردە ورنالاسقان. اتىنا زاتى ساي ەلدى مەكەننىڭ اينالاسىن بيىك تاۋ, قاينار بۇلاق, قالىڭ ورمان كومكەرگەن. ەڭ نەگىزگى بايلىعى – جەرى قۇنارلى. تۋعان ءوڭىر تابيعاتى ادام بالاسىنا ءوز مۇمكىندىگىن مولىنان پايدالانۋعا جول اشىپ تۇر. اسىرەسە, ەگىنشىلىك كاسىبىنە وتە قولايلى. قارتتار كۇنىنە ارنالعان اعا بۋىنمەن جۇزدەسۋدە دەمەۋشىلىگىمەن تانىلعان «نۇراli» جشس-ءنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى قۋانىش جاساروۆپەن تانىسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. شاعىن كاسىپورىندى 2011 جىلى بەكىم اكىموۆ قۇرعان ەكەن. نەگىزگى باعىتى – ەگىنشىلىك پەن مال شارۋاشىلىعى. بيىل يەلىگىندەگى 850 گەكتار القاپتىڭ 650 گەكتارىنا بيداي سەپكەن, اۋا رايىنىڭ قولايسىز اسەرىنە قاراماستان, جەردەن ونگەندى تولىق جيناپ الدى. 105 گەكتار ارپا ەگىستىگى ءار گەكتارىنان 8 تسەنتنەردەن ءتۇسىم بەردى. ارپانىڭ باسىم بولىگى تۇتىنۋشىلارعا ساتىلدى. ەگىندى وڭتايلى مەرزىمدە جيناپ الۋعا ەسكى ۇلگىدەگى دالا كەمەسىنە قوسا بيىل الدىرىلعان جاڭا «ۆەكتور» كومبايندارى پايدالانىلدى. ۇجىمداعى مەحانيزاتورلار ۆلاديمير كازناچەي, دميتري لوتورەۆ ناۋقاندىق جۇمىستا جاقسى ناتيجە بايقاتتى. ەگىنشىلىكپەن قاتار مال شارۋاشىلىعى دا دامىپ كەلەدى. الداعى قىستا ءىرى قارا, جىلقى, قوي كۇتىلەتىن مال جايىلىم ۋچاسكەلەرىنىڭ بىرىنە 250 توننا ءشوپ ۇيىلگەن. كەلەشەكتە ەتتى مال شارۋاشىلىعىن وركەندەتەتىن نيەتى بارشىلىق. بۇل سالاعا مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ يگىلىگىن پايدالانۋعا ابدەن بولادى. سەرىكتەستىكتى ۇيىمداستىرۋشىلار – وسى اۋىلدىڭ ءتول تۋما ازاماتتارى. ەل تاريحىن, حالىقتىڭ جاعدايىن بەس ساۋساقتاي جاقسى بىلەدى, مۇمكىندىگىنشە الەۋمەتتىك سالانى, اعا بۋىندى سۇيەمەلدەپ وتىرادى. ال نەگىزگى يگىلىك كوزى – جەردى باپتاي بىلگەن جاننىڭ ەگىنى دە بىتىك, مالى دا قوڭدى, جاردەم-شاراپاتىن سەزىنگەن اۋىلداستىڭ ريزاشىلىق العىسى دا ۇشان-تەڭىز بولاتىنى بەلگىلى. بۇل شارۋا يەسىنە دە زور مارتەبە, اۋىلدىڭ دا العى كۇنىنە نىق سەنىم ۇيالاتاتىن جاعىمدى قادام. راۋشان بارجاقسى, جۋرناليست. اقمولا وبلىسى, ەرەيمەنتاۋ اۋدانى.اۋىلداعى الاۋ
يساتاي اۋدانىنداعى اۋىلدىڭ ءبىرى تومان دەپ اتالادى. قازىر مۇندا 430 تۇرعىن بار. تۇرعىنداردىڭ جارتىسىنان استامى تەمىرجول سالاسىندا جۇمىس ىستەيدى. ويتكەنى, اۋىل اتىراۋ-استراحان باعىتىنداعى تەمىرجولدىڭ بويىندا ورنالاسقان. سوعان وراي №17 تەمىرجول بەكەتى دەگەن ەكىنشى اتاۋى جانە بار. تۇرعىندار سانىنىڭ كوپ ەمەستىگىنە بايلانىستى اۋىلدا 44 وقۋشى ءبىلىم الاتىن باستاۋىش مەكتەپ 1970 جىلى اشىلىپتى. بيىل وسى مەكتەپكە كۇردەلى جوندەۋ جاساعان. اۋىلداعى شاعىن كلۋبقا دا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر.
اققىستاۋ سەلولىق وكرۋگىنىڭ اكىمى مۇتيعوللا ناسيحانوۆتىڭ ايتۋىنشا, تومان اۋىلىندا جۇمىسسىزدىق ماسەلەسى شەشىمىن تاپقان دەۋگە بولادى. سەبەبى, اتالعان اۋىلدىڭ 6 تۇرعىنى عانا جۇمىسسىز رەتىندە تىركەلىپتى. دەمەك, اۋىلدىڭ وزگە تۇرعىندارى ءار سالادان تابىس تاباتىن جۇمىسپەن قامتىلعان. تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىسىنىڭ جاقسارۋىنا ىقپالىن تيگىزەتىن ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا باسىم باعىت ۇستالىپ وتىر. سونىڭ دالەلىندەي, بيىل توماندىقتار «اقبۇلاق» باعدارلاماسىمەن تازا اۋىزسۋعا قول جەتكىزدى. ال جاقىندا جاز ورتاسىندا باستاۋ العان تابيعي گاز جەلىسىن جەتكىزۋ جۇمىستارى اياقتالدى.
وسى ماقسات ءۇشىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن بولىنگەن 198 ميلليون تەڭگە قارجىعا «اگاتا» جشس اۋىل تۇرعىندارى ءۇشىن 24 شاقىرىمدىق گاز جەلىسىن جۇرگىزىپ بەردى. وسىلايشا, وبلىس ورتالىعىنان 23 شاقىرىم قاشىقتا ورنالاسسا دا «كوگىلدىر وتىندى» ۇزاق جىل كۇتكەن توماندىقتار ەندى مال تەزەگى مەن كومىر جاعىپ, كۇل شىعارۋ ازابىنان ارىلدى. قازىردىڭ وزىندە اۋىلداعى 80 وتباسىنىڭ جارتىسىنان استامىنىڭ وشاعىندا «كوگىلدىر وتىن» الاۋى تۇتاندى. ولاردىڭ بۇل قۋانىشىن بولىسۋگە ەنەرگەتيكا ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ۇزاقباي قارابالين مەن وبلىس اكىمى باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆ ارنايى قاتىستى.
– ءبىر جىل بۇرىن وسى اۋىل تۇرعىندارى «كوگىلدىر وتىنعا» ءزارۋ ەكەنىن جەتكىزگەن ەدى. سول كەزدە اۋىل تۇرعىندارىنا ماسەلەنى وڭ شەشۋ جونىندە ۋادە بەردىم. بۇگىن مىنە, اۋىلعا تابيعي گاز جەتكىزىلدى. ەندى الداعى ۋاقىتتا اۋىلعا كىرەتىن جولعا جوندەۋ جۇمىسى جۇرگىزىلەدى, –دەدى وبلىس اكىمى ب.ىزمۇحامبەتوۆ.
بۇرىن اۋىل تۇرعىندارى جۇمىستىڭ جوقتىعىنان, تۇرمىستىڭ قيىندىعىنان ءار جاققا قونىس اۋدارعان بولسا, ەندى تۋعان جەرگە قايتا ورالا باستاپتى. قازىردىڭ وزىندە اققىستاۋ سەلولىق وكرۋگىندە تومان اۋىلىنان باسپانا تۇرعىزۋعا جەر سۇراعان 50-گە جۋىق ءوتىنىش ءتۇسىپتى. سونىمەن بىرگە, شاعىن بولسا دا بۇل اۋىلعا جۇمىس جاساۋعا نيەت بىلدىرگەن جاس ماماندار دا بار. سونىڭ ءبىرى جاستاردى قولداۋدىڭ يگىلىگىن كورىپ وتىرعان فەلدشەر ەرلان قۋانوۆ ءوز ويىمەن بىلايشا ءبولىستى: «ەلباسىنىڭ اۋىلداردى ەڭسەلەندىرۋ تاپسىرماسىنىڭ شاراپاتىن ءبىزدىڭ اۋىل تۇرعىندارى دا كورە باستادى. قازىر ءبىزدىڭ اۋىلدا تازا اۋىزسۋىمىز بار, «كوگىلدىر وتىن» جەتكىزىلدى, ۇيالى بايلانىس ستانساسى ورناتىلدى. ەندى اۋىلىمىزعا دەيىنگى جولىمىز جوندەلەتىن بولسا, جاعدايىمىز بۇگىنگىدەن دە جاقسارا تۇسەدى».
اۋىل ارداگەرلەرى دە ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق احۋالىنىڭ جاقسارۋى اسىرەسە, ەلدى مەكەندەر ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋعا سەرپىن بەرگەنىنە قۋانادى. «تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» اتتى جولداۋىنان ەكونوميكانىڭ باستى كۇرەتامىرى – جولداردى جاڭعىتۋ ماسەلەسىنە كوڭىل بولىنگەنىنە قۋانىپ وتىرمىز. اۋىلىمىزدىڭ ينفراقۇرىلىمى جاقسارىپ, قالاداعىداي وركەنيەتكە قول جەتكىزە باستادىق», دەيدى اۋىلدىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى شاكىر قوجاقوۆ.
ءيا, ەندى تومان اۋىلى مۇرجالاردان كۇنى-ءتۇنى ءبىر تىنباي بۋداقتايتىن كومىر تۇتىنىنە تۇنشىقپاي, «كوگىلدىر وتىننىڭ» راحاتىن كورەدى. ءومىر ءنارى – تازا سۋمەن مەيىر قاندىرىپ, عالامنىڭ ءتورت بۇرىشىنا قوڭىراۋ شالادى. ەندى «تەمىر تۇلپارلارىن» تاقتايداي تەگىس جولمەن تايپالتا جۇرگىزەتىن كۇنى دە الىس ەمەس.
جولداسبەك شوپەعۇل,
«ەگەمەن قازاقستان».
اتىراۋ وبلىسى,
يساتاي اۋدانى.
سۋرەتتى تۇسىرگەن
راحىم قويلىباەۆ.
جەلى قۇرىلىسى قارقىندى جۇرۋدە
جاقىندا ەلباسىنىڭ «نۇرلى جول» جولداۋىنا وراي «KEGOK» اق باسقارما باسشىسى باقىتجان قاجيەۆ استانادان ارنايى كەلىپ, جەرگىلىكتى جۇمىسشىلارمەن, ەڭبەك ادامدارىمەن كەزدەسۋ وتكىزدى. جازدا تۇساۋى كەسىلگەن 500 كۆت سولتۇستىك-شىعىس-وڭتۇستىك ءترانزيتىنىڭ قۇرىلىسى» جوباسى ەكى كەزەڭدە جۇزەگە اسىرىلىپ, 2018 جىلى اياقتالادى ەكەن. جالپى, قۇنى ءجۇز جيىرما ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن جوبا اياسىندا قۋاتتىلىعى 500 كۆت, ۇزاقتىعى 1500 شاقىرىم جوعارى كەرنەۋلى ەلەكتر جەلىلەرىن جانە سەمەي, اقتوعاي, تالدىقورعان قالالارىندا قۋاتتىلى 500 كۆ ءۇش شاعىن ستانسا سالۋ قاراستىرىلعان.
– شىلدە ايىنان باستاپ, ماڭىزدى جۇمىستىڭ ىرگەتاسىن قالادىق دەسەك تە بولادى, – دەدى باقىتجان قاجيەۆ. – كۇزدە اۋا رايى جاعدايىنا بايلانىستى ءبىراز قيىندىقتار تۋىنداعان ەدى. بىراق جۇمىسشىلار قاجىر-قايراتتارىمەن جوسپارلانعان كەستەگە سايكەس جۇمىس ءىستەپ جاتىر. بۇگىنگى تاڭدا قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىنىڭ باسىم بولىگى ورىندالدى. جوعارى كەرنەۋلى جەلىنىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ بارلىعىن وتاندىق مەردىگەر كومپانيالار اتقارۋدا. جوعارى تەحنولوگيالىق قۇرىلعىلاردان باسقا, بارلىق قوندىرعىلار مەن شيكىزات جەرگىلىكتى وندىرۋشىلەردەن الىنۋدا. ولاردىڭ ىشىندە كابەلدەر, مەتالل كونسترۋكتسياسى, تەمىر-بەتون بلوكتارى بار.
– بۇگىنگى تاڭدا ءبىز ۋچاسكەمىزدەگى جۇمىستاردى جۇزەگە اسىرۋعا كوبىنە وسى ءوڭىردىڭ ماماندارىن تارتۋدامىز, – دەدى مەردىگەر بولىپ تابىلاتىن «ءساتتى جول» جشس ۋچاسكە باسشىسى مارات وتارباەۆ, – بۇل كورسەتكىش سەكسەن پايىزعا جۋىق. قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ قارقىنى جاقسى. تەك اۋا تەمپەراتۋراسى 35 گرادۋستان تومەندەپ, جەلدىڭ جىلدامدىعى سەكۋندىنا ون مەترگە دەيىن جەتكەن كەزدەردە عانا تەحنيكالىق قاۋىپسىزدىكتىڭ بارلىق ەرەجەلەرىن ساقتاۋ ماقساتىندا جۇمىستاردى توقتاتۋعا ءتيىسپىز.
– پرەزيدەنت جاريالاعان جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتقا سايكەس, «ەكىباستۇز-سەمەي-وسكەمەن» ءجانە «سەمەي-اقتوبە-تالدىقورعان-الماتى» باعىتتارى بويىنشا جوعارى كەرنەۋلى ەلەكتر جەلىلەرىن سالۋدى جولعا قويىپ وتىرمىز. ؟؟؟؟ جوبا جۇزەگە اسسا قازاقستان ءبىرتۇتاس ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق جاڭا باعىتتا داميتىن بولادى, – دەيدى «KEGOK» اق باسقارما باسشىسى باقىتجان قاجيەۆ.
قازىرگى ۋاقىتتا «سەمەي» شاعىن ستانساسىنىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى ەرەكشە قارقىنمەن جۇرگىزىلۋدە. مۇندا «Siemens» سياقتى الەمدىك وندىرۋشىلەر شىعارعان زاماناۋي جاڭا قوندىرعىلار ورناتىلىپ جاتىر. سەمەي مەن وسكەمەن قالالارىنىڭ اراسىندا جەلىنىڭ بويىندا ءۇش جۇزدەن استام باعانا ورناتىلعان, ەلەكتر سىمدارى مونتاجدالۋدا. باقىتجان قاجيەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى ۋاقىتتا شىعىس قازاقستان وبلىسىنا جەتپەي تۇرعان ەلەكتر قۋاتىن تاسىمالداۋ رەسەيلىك جەلىلەر ارقىلى, سونىڭ ىشىندە رۋبتسوۆسك قالاسىنان جۇزەگە اسىرىلۋدا. جوبا اياقتالىپ, جەلى پايدالانۋعا بەرىلسە شىعىس قازاقستان وبلىسى رەسەيلىك ترانزيتتەرگە تاۋەلدىلىكتەن تولىق ارىلادى ەكەن.
راۋشان نۇعمانبەكوۆا.سەمەي.
جوبالار جۇزەگە اسىرىلۋدا
2014 جىلى «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنىڭ بارلىق باعىتتارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن اقمولا وبلىسىنا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 1,6 ميلليارد تەڭگە قارجى بولىنگەن بولاتىن. وسىناۋ قامقورلىق پەن قولداۋ جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر جۇمىسىنا سەرپىن قوستى. ءوز ءىسىن باستاۋشىلار سانى دا ارتىپ وتىر. ماسەلەن, 2014 جىلى «جاڭا بيزنەس باستامالاردى قولداۋ» باعدارلاماسىنىڭ ءبىرىنشى باعىتى بويىنشا ايماقتىق ۇيلەستىرۋ كەڭەسى جالپى قۇنى 7,5 ميلليارد تەڭگەنىڭ 37 ءوتىنىمىن ماقۇلدادى. سونداي-اق, نەسيەگە قول جەتكىزگەندەرمەن كەلىسىمشارت جاسالىپ, 1,2 ميلليارد تەڭگە سۋبسيديا تولەندى. تۇتاستاي العاندا, باعدارلامانىڭ ءۇشىنشى باعىتى شەڭبەرىندە جالپى نەسيە سوماسى 15,1 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن 25 ءوتىنىم قارجى ينستيتۋتتارى تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ وتىر. وسى ورايدا «قارجى بەرىلدى, ال يگەرىلۋى قالاي؟» دەگەن سۇراق تۋىندايتىنى انىق. بۇل جونىندە «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ وبلىستىق فيليالى ءبىزدىڭ ءوتىنىشىمىزدى قولداپ قانا قويماي, جاڭا جوبالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى بارىسىمەن تىكەلەي تانىسۋىمىزعا جاعداي جاساي ءبىلدى. ءسويتىپ, فيليالدىڭ باس مەنەدجەرى ايسۇلۋ اۋباكىروۆا ءبىزدى ەڭ الدىمەن كوكشەتاۋ قالاسىنداعى «SAGA-DENT» سەرىكتەستىگىنە باستاپ كەلدى. الەۋمەتتىك باعىتتاعى ۇجىم تۇرعىندارعا ستوماتولوگيالىق قىزمەت كورسەتۋمەن اينالىسادى. بۇل ءۇشىن ولار «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنىڭ ءبىرىنشى باعىتى بويىنشا «ەۋرازيالىق بانك» اكتسيونەرلىك قوعامى ارقىلى 14 پايىزدىق وسىممەن 9 ميلليون تەڭگە نەسيە قارجىسىن العان. ونىڭ 7 پايىزىن, ياعني تەڭ جارتىسىن مەملەكەت سۋبسيديا تۇرىندە تولەۋدە. «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورىنىڭ قولداۋىمەن ىسكە اسىرىلعان جوبانىڭ ۇجىم ءۇشىن دە, قالالىقتار ءۇشىن دە ماڭىزى زور. بىلىكتى دارىگەرلەر جۇمىس ىستەيتىن «SAGA-DENT» قازىردىڭ وزىندە تۇرعىندار ءىلتيپاتىنا يە بولىپ وتىر. مۇندا ءتورت جاڭا جۇمىس ورنى اشىلعان, قىزمەتتىڭ ساپاسى دا ەداۋىر ارتقان. سونداي-اق, جاڭادان سالىنعان «Silk Way» قوناقۇي كەشەنى كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ سالتاناتىن اشا تۇسكەنىن ايتۋىمىز كەرەك. زاماناۋي ساۋلەتتىڭ وزىق ۇلگىسى كورىنىس تاپقان عيماراتتا قوناقۇي بيزنەسىنىڭ سۇرانىمىنداعى قاجەتتىلىكتەرى تولىقتاي دەرلىك قامتاماسىز ەتىلگەن. مۇندا 31 نومىرلىك جاتىن ورىن, مەيرامحانا, كونفەرەنتس زالى جابدىقتالعان. جەكە كاسىپكەر يۋري سۆەتليچنىي «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە «سبەربانك» اكتسيونەرلىك قوعامى ارقىلى 62 ميلليون تەڭگە جەڭىلدەتىلگەن نەسيە الىپ, ونى تولىق يگەرىپ وتىر. ەندى باعدارلامانىڭ كەلەسى باعىتتارى بويىنشا جاڭا جوبالار دايىنداۋ ۇستىندە ەكەن. وسىنىڭ ءوزى كاسىپكەردىڭ قالا قوناقتارىنا ساپالى قىزمەت كورسەتىپ, وتاندىق نارىقتا ءوز ورنىن تابا بىلەتىندىگىن ايعاقتاي تۇسەدى. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى كەڭ اۋقىمدىلىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. ماسەلەن, تۋريزم يندۋسترياسى بۋرابايدا عانا ەمەس, ءوڭىردىڭ وزگە ايماقتارىندا دا بەلسەندىلىكپەن دامي باستادى. ونى زەرەندىدەگى «زەرەن نۇر» دەمالىس ورتالىعى» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ ءتاجىريبەسىنەن دە كورۋگە بولادى. قازىرگى تاڭدا سەرىكتەستىكتىڭ 13 گەكتار جەرى بار. كەشەن زەرەندى كولىنىڭ جاعالاۋىنداعى قاراعايلى ورمان قۇشاعىندا ورنالاسقان. مۇندا دەمالۋشىلارعا ساۋىقتىرۋ-ەمدەۋ قىزمەتىنىڭ كەڭ ءتۇرى ۇسىنىلادى. سونىمەن بىرگە, «زەرەن نۇر» ءتۇرلى عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيالار, سەمينارلار جانە بيزنەس كەزدەسۋلەر ورتالىعى رەتىندە دە كوزگە ءتۇسىپ ۇلگەردى. وسىناۋ ءتيىمدى باعدارلاما اۋىل تۇرعىندارىنىڭ قولىن ۇزارتىپ وتىرعانى ءسۇيىنىشتى. ءبىز ساپار بارىسىندا ساندىقتاۋ اۋدانىنداعى «دوكاەۆ د.ك.» جەكە كاسىپشىلىگىنىڭ جۇمىسىمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك الدىق. دوكا دوكاەۆ نەسيە قارجىسى ەسەبىنەن بالقاشىن اۋىلىندا ەڭسەلى تەحنيكالىق بايقاۋ ورتالىعىن اشىپتى. جوعارى تالاپتاعى ستاندارتتارعا ساي ورتالىق اۋدان تۇرعىندارىنا اسا قاجەت قىزمەت ءتۇرىمەن اينالىسادى. ەندى ولار وبلىس ورتالىعى مەن ءىرى قالالارعا شاپقىلايتىن قولايسىزدىقتان ارىلعانىن ايتۋدا. سونداي-اق, ءبىز ساندىقتاۋ اۋىلىندا مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسىپ جاتقان كاسىپكەرلەر قاتارى كوبەيگەنى تۋرالى ماعلۇمات الدىق. جالپى, ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قولعا الىنعان «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى ادامدار ءومىرىنىڭ ساپاسىن ارتتىرعانىن وسى مىسالداردان-اق كورۋگە بولادى. باقبەرگەن امالبەك, «ەگەمەن قازاقستان». اقمولا وبلىسى.ارناۋلى اۆتوكولىكتەر تاپسىرىلدى
جالپى, ەلىمىزدە سوڭعى جىلدارى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا ايرىقشا نازار اۋدارىلۋدا. بۇل باعىتتا بىرنەشە مەملەكەتتىك باعدارلامالار قابىلدانىپ جۇزەگە اسىرىلۋدا. سالانى دامىتۋعا ءبولىنىپ جاتقان قارجى كولەمى جىل سايىن اۋقىمدى بولا تۇسۋدە. سونىڭ ناتيجەسىندە جىل سايىن مال سانى كوبەيىپ كەلەدى. سونداي-اق, مال اۋرۋلارىنىڭ الدىن الۋ جانە بولدىرماۋ ءۇشىن ۆەتەريناريا سالاسىن دامىتۋ, ونىڭ جۇمىسىن جاقسارتۋدا دا ءىلگەرىلەۋ بار. ۆەتەريناريالىق جانە تاماق ءونىمدەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ «اگروبيزنەس-2020» باعدارلاماسىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. وسى ماقساتتا وبلىستا قۇرىلعان ۆەتەريناريالىق ۇيىمداردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى نىعايتىلۋدا. 2013 جىلى اۋداندىق جانە اۋىلدىق ۆەتەريناريالىق پۋنكتتەرگە «نيۆا» اۆتوكولىگى جانە قۇرال-جابدىقتار ساتىپ الىپ بەرىلگەن-ءدى. وتكەن جىلدىڭ قاراشا ايىندا 13 ۆەتەريناريالىق ستانساعا بيولوگيالىق قالدىقتاردى جويۋعا ارنالعان جىلجىمالى ينسينەراتورلار ساتىپ الىندى. بۇعان 400 ميلليون تەڭگەگە جۋىق قارجى جۇمسالدى.
تاياۋدا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى مۇحتار جۇماعازيەۆ اقتوبە قالاسى مەن اۋداندىق اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ۆەتەريناريا بولىمدەرىنىڭ باسشىلارىنا مال تاسۋعا ارنالعان 13 ارناۋلى «كاماز» اۆتوكولىكتەرىنىڭ كىلتتەرىن تابىس ەتتى. بۇل اۆتوكولىكتەر جول تالعامايتىندىعىمەن ەرەكشەلەنەدى جانە مالدى تيەۋگە ىڭعايلى ەلەكترومەحانيكالىق ساتىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن, سانيتارلىق مالداردى مال سويۋ ورىندارىنا تاسۋعا ارنالعان.
ساتىبالدى ءساۋىرباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقتوبە وبلىسى.
