سوڭعى 2-3 جىلدا ول باسقاراتىن توپ ميكروفليۋيديكا سالاسىندا ىرگەلى ەكى جوبانى قولعا العان. الدىمەن ميكروفليۋيديكا دەگەن نە؟ سوعان توقتالايىق. بۇگىندە ميكروفليۋيديكا سالاسىنىڭ قولدانۋ اياسى كەڭ. بۇعان ەلەكتروتەحنيكادان باستاپ, مەديتسيناعا دەيىن سالالالار كىرەدى. قىسقاسى, ميكروكانالى بار جانە كىشكەنتاي مولشەردەگى سۇيىقتىقتارمەن ارەكەت ەتەتىن قۇرىلعىلاردى ميكروفليۋيدتى قۇرىلعى دەيمىز. مىسالى, قان نەمەسە تەر سۇيىقتىق سانالادى. وسى سۇيىقتىقتاردى زەرتتەۋ ارقىلى ادام اعزاسىندا قانداي وزگەرىس بولاتىنىن بايقايمىز. نەگىزىنەن, بۇل تەرمين دياگنوستيكا سالاسىنا ارناپ جاسالعان چيپتەردى جانە سەنسورلاردى سيپاتتاۋعا قولدانىلادى. ماسەلەن, اسا قىمبات ءدارى-دارمەكتەردى زەرتتەۋدە از مولشەرىمەن تاجىريبە جاساۋعا ميكروفليۋيدتىك قۇرىلعىلاردى پايدالانۋ وتە ءتيىمدى. سونداي-اق ميكروفليۋيدتى قۇرىلعىداعى سۇيىقتىقتاردىڭ ديناميكالىق جاعدايدا قوزعالىستا بولۋى دا ماڭىزدى. ميكروكانالدار ادامنىڭ اعزاسىندا بولىپ جاتقان كوپتەگەن ديناميكالىق ۇدەرىستى يميتاتسيالاۋعا ىڭعايلى. مىسالى, ادام اعزاسىنداعى قان تامىرلار – كاپيلليارلار ميكروفليۋيدتى قۇرىلعىلاردىڭ ميكروكانالدارىنا ۇقسايدى. سول ارقىلى سۇيىقتىقتاردى ايداپ, ديناميكالىق قوزعالىسقا قول جەتكىزەدى.
«ميكروفليۋيدتى قۇرالداردىڭ ادام اعزاسىنداعى كەيبىر ۇدەرىستەردى يميتاتسيالاۋ قابىلەتىن قولدانۋ – ءبىزدىڭ توپتىڭ كەيىنگى 2-3 جىلداعى باستى ماقساتى بولدى. وسى باعىتتا ءبىزدىڭ توپ باۋىر جانە وكپە جاسۋشالارىن ميكروفليۋيدتىك قۇرىلعىلارعا ورنالاستىرىپ, ارنايى وپتيكالىق سەنسورلار ارقىلى ديناميكالىق جاعدايدا ءوسۋىن زەرتتەدىك. قازىر ورگان جاسۋشالارىنىڭ زەرتحانادا ءوسۋىن ادام اعزاسىنداعى وسۋىنە بارىنشا ۇقساتىپ ارنايى ميكروفليۋيدتى قۇرىلعىلاردى جاساۋمەن اينالىساتىن بولەك سالا دامىپ وتىر. ول «چيپتەگى ورگان» دەپ اتالادى. ميكروفليۋيديكانىڭ ءبىرتۇتاس سالاسى سانالاتىن بۇل سالا كەيىنگى 10-12 جىل ىشىندە ەرەكشە دامىدى», دەيدى عالىم.
گ.قۇلشاروۆانىڭ ايتۋىنشا, بۇل سالانىڭ نەگىزگى ماقساتى – ءدارى-دارمەكتى زەرتتەۋ كەزىندە جۇمسالاتىن قارجى كولەمى مەن ونىڭ تەكسەرۋ ۋاقىتىن ۇنەمدەۋ. مىسالى, شەتەلدە ورتاشا ەسەپپەن ءبىر ءدارىنى توكسيكالىق تەكسەرىستەن تولىق وتكىزۋ ءۇشىن 10 جىل ۋاقىت قاجەت. بۇعان قوماقتى قارجى جۇمسالادى. سونداي-اق الدىمەن زەرتحانادا, ودان كەيىن جانۋارلاردا تەكسەرىپ, «قاۋىپسىز» دەپ سانالعان ءدارى-دارمەك كەيدە كلينيكالىق تەكسەرىستە زياندى بولىپ شىعادى. سوندىقتان ءدارىنى زەرتحانادا تەكسەرەتىن ادىستەر مەن قۇرىلعىلاردى دامىتۋ ارقىلى ونىڭ زياندىلىعىن ەرتە انىقتاسا, وندا قارجى مەن ۋاقىت ۇنەمدەلەدى. ميكروفليۋيدتى قۇرالدار وسىعان بالاما ءادىس سانالادى.
ء«بىزدىڭ عىلىمي توپ باستاپقىدا باۋىر جاسۋشالارى وسە الاتىنداي ارنايى بيوۇيلەسىمدى ماتەريالدان ديزاين مەن ۇلگى جاساپ, ارنايى ميكروكانالدارى بار ميكروفليۋيدتى قۇرىلعىلار جاساۋمەن اينالىستى. ودان كەيىن مۇنداي قۇرىلعىلارعا بيولوگ ارىپتەستەرىمىز باۋىر جاسۋشالارىن ورنىقتىرىپ توقتاۋسىز اعىن جاعدايىندا, ياعني ديناميكالىق جاعدايدا ارنايى زەرتتەۋ جۇرگىزدى. مۇنداي ميكروفليۋيدتى قۇرىلعىلاردىڭ باسقا وندىرىستە قولدانىلاتىن جاسۋشا وسىرۋگە ارنالعان پەتري توستاعانىنان نەمەسە باسقا ىدىستاردان ايىرماشىلىعى – وندا جاسۋشالار ستاتيكالىق جاعدايدا وسەدى. ياعني سۇيىقتىق جانە قورەكتى زاتتار جاسۋشالار وسەتىن توستاعان ستاتيكادا تۇرادى. ال ميكروفليۋيدتى قۇرىلعىلاردا سۇيىقتىق ارقاشان قوزعالىستا بولىپ, جاسۋشالار ادام اعزاسىنداعى ۇدەرىستەرگە ۇقساس جاعدايدا ءوسۋى مۇمكىن. بۇنداي قۇرىلعىلار بىزگە ناتيجە الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مۇنى ءبىزدىڭ باۋىر جاسۋشاسىنا جۇرگىزگەن تاجىريبەمىز كورسەتتى», دەدى ول.
عىلىمي توپتىڭ بۇل ەڭبەگى الەمدەگى بەدەلدى جۋرنالداردا جاريالانىپ, حالىقارالىق عىلىمي كونفەرەنتسيالاردا باياندالدى. سونىمەن بىرگە وسى جوبامەن «ABC Incubation» اتتى ستارتاپتارعا كومەك كورسەتۋ باعدارلاماسىنا قاتىسىپ, قورىتىندىسىندا 200 قاتىسۋشى توپتىڭ اراسىنان ءبىرىنشى وندىققا ەندى.
عالىمدارعا ەكىنشى جوبانىڭ يدەياسى كوروناۆيرۋس پاندەمياسى كەزىندە تۋدى. وكپەنىڭ فيزيولوگياسى مەن مەحانيكاسىن مودەلدەۋگە مۇمكىندىك بەرە الاتىن ميكروفليۋيدتى قۇرال جاساۋدى گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى كورسەتتى. ولار «Emulate» اتتى كومپانيا قۇرىپ, وكپەنىڭ الۆەولا دەگەن ءبىر بولىگىن يميتاتسيا جاسايتىن ميكروفليۋيدتى قۇرىلعى جاسادى. عالىمدار ەندى وسىعان ۇقساس چيپتەر شىعارا باستادى. بىراق بۇل قۇرىلعىلار ءالى دە جەتىلدىرىلە تۇسەدى. ماسەلەن, شىعارىلعان پلاتفورمالاردىڭ كوپشىلىگى وكپەدەگى قان تامىرلارىنىڭ قاباتتارىن بولەتىن مەمبرانا جاساۋ ءۇشىن PDMS دەگەن ماتەريالعا نەگىزدەلگەن. الايدا بۇل ماتەريالدىڭ كەمشىلىگى دە بار: ونىڭ سۋعا جاعىمسىزدىعى, توزىمسىزدىگى. سونىمەن بىرگە ماتەريال قوسىلىستار مەن مەتابوليتتەردى ءسىڭىرىپ الادى. ءبىر جاعىنان بيولوگيالىق مەمبرانانى قولدانۋعا قيىن.
«سوندىقتان عىلىمي توپ ەلەكتروسپيننينگ ءادىسى ارقىلى جاسالعان نانوفيبرالىق ماتەريالدان جاسالعان مەمبرانا دامىتۋمەن جانە وعان ارنالعان ميكروفليۋيدتى قۇرىلعىنىڭ ديزاينىن جاساپ مودەلدەۋمەن اينالىستى. جۇمىس بارىسىندا نانوفيبرالىق ماتەريالعا نەگىزدەلگەن مەمبرانانى قولدانىپ, ونى ميكروفليۋيدتى چيپكە ينتەگراتسيا جاساپ, ارنايى سەنسورلار جانە ميكروسكوپيا ارقىلى جاسۋشا ءوسىرىپ زەرتتەدى. بۇل جۇمىسىمىز جۋىردا ميكروفليۋيديكا سالاسىنداعى رەيتىنگى جوعارى «Lab on a Chip» جۋرنالىندا جارىق كوردى. سونىمەن قاتار بۇل جوبا وڭتۇستىك كورەيادا وتكەن «IEEE Nanotechnology» اتتى اۋقىمدى عىلىمي كونفەرەنتسيادا تالقىلاندى», دەدى ول.
جالپى, گ.قۇلشاروۆانىڭ عىلىمي باعىتى ينجەنەرلىك سالامەن بايلانىستى. ول اقش-تىڭ يللينويس مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە ينجەنەرلىك فيزيكا بويىنشا باكالاۆر, ەلەكترتەحنيكا جانە ەسەپتەۋ تەحنيكاسى بويىنشا ماگيستر دارەجەسىن العان. سودان كەيىن لوندون ۋنيۆەرسيتەتتىك كوللەدجىنە PhD-گە تۇسەدى. بيومەديتسينا سالاسىندا ءبىراز زەرتتەۋ جۇرگىزگەن.
«عىلىمي جوبام: بيومەديتسينالىق ينجەنەريا سالاسىندا ارنالعانىمەن, العاشقى باعىتىم ەلەكترتەحنيكا ينجەنەرياسى بولدى. سول سەبەپتەن مەن ميكروفليۋيدتى قۇرىلعىلارعا بيومەديتسينالىق قولدانىس ءۇشىن سەنسورلىق جانە ميكروسحەمالىق ينتەگراتسيا جۇرگىزەمىن. قازىرگى تاڭدا پانارالىق سالالار قارقىندى دامىپ وتىر. مەنىڭشە, XXI عاسىر – جاساندى ينتەللەكت, بيومەديتسينا جانە فيزيولوگيا ءداۋىرى. ويتكەنى ءبىز ءالى كۇنگە دەيىن ادام اعزاسىنىڭ قالاي تولىققاندى قىزمەت ەتەتىنىن بىلمەيمىز. فيزيولوگياداعى كوپتەگەن ۇدەرىس قالاي جۇرەتىنى ءالى دە تولىق زەرتتەلۋ كەرەك. ءبىز زەرتتەپ جۇرگەن ميكروفليۋيديكا بىرنەشە سالانى قامتيدى. سوندىقتان بيومەديتسيناداعى ماڭىزدى ماسەلەلەردى زەرتتەپ, ۇدەرىستەردى ينجەنەرلىك قۇرالدار مەن ەلەكترتەحنيكالىق سەنسورلار ارقىلى شەشۋگە تىرىسامىز», دەيدى عالىم.
قازىر ەلىمىزدە بيومەديتسينالىق ينجەنەريا سالاسى ويداعىداي دامىپ كەلەدى. بولاشاقتا بۇدان دا ءارى قارقىن الادى. سوعان ءوز ۇلەستەرىن قوسىپ جۇرگەن نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى عالىمدارىنىڭ ەڭبەگى اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا تۇرارلىق.
