«قىزى ەدىم مەن ءبىر بايدىڭ «ولەڭ» دەگەن, ولەڭنىڭ تەكتىلىگىن دالەلدەگەن. جاساۋىم – توقسان توعىز بولسا داعى, دۇرىستاپ, قالىڭمالى تولەنبەگەن...», – دەپ جىرلايتىن ءحانبيبى ەسەنقاراقىزى اپامىز دا حالىقتىڭ اياۋلى اقىن قىزدارىنىڭ ءبىرى. «ولەڭ – مەنىڭ شاقىرماي كەلەتىن قوناعىم» دەيتىن شايىردىڭ تالاي سوزىنە تالاي ءان جازىلعان. الايدا, سولاردىڭ ىشىندە «نۇريكامال» ءانىنىڭ تۇعىرى باسقا!
ءوز سۇحباتتارىندا: «ولەڭ شىركىن, كۇندە تۋا بەرمەيدى. اپتالاپ, ايلاپ, قالام-قاعازعا جولاماي كەتەتىن كەزدەرىڭ بولادى. وندايدا ءوزىڭدى ءوزىڭ ءمۇجىپ, ۇنەمى ىشتەي جازعىرىپ جۇرەسىڭ. وزىڭە-ءوزىڭ ريزالىق تانىتپاساڭ دا, مۇنداي كەزدەرى شارق ۇرىپ, گۇلدەن گۇلگە قونعان بال اراسى سەكىلدى اينالاڭنان ازىق ىزدەيسىڭ. ءبىرشاما «شيكىزات» جينالدى دەلىك. ەندى ونى بالعا اينالدىرۋ پروتسەسى (كەزەڭى) كەلەدى. ولەڭگە اينالدىراتىن زەردەڭە «ينۆەستيتسيا» قۇياسىڭ, ياعني قالعىپ-مۇلگىگەن سانا-سەزىمىڭنىڭ ويانۋ قابىلەتىنە قارىز سالاسىڭ. ال قارىز دەگەن – جاۋاپكەرشىلىك. قارىز-پارىزعا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ اقىننىڭ اقىنىنىڭ عانا قولىنان كەلمەك. ولەڭ تۋدى دەلىك. ولپى-سولپى جەرى جوق پا سىني كوزبەن قاراپ شىعاسىڭ. قاتال تالابىڭنان وتكەن ولەڭدى عانا وقىرمانعا ۇسىنۋعا قۇقىلىسىڭ», دەيتىن ءحانبيبى اقىننىڭ سوزىنە جازىلعان «نۇريكامال» ءانىنىڭ شىعۋ تاريحى ەندى قايتالانا قويماس؟!
جيىرما جىلدان بەرى ايتىلىپ كەلە جاتقان «نۇريكامال» ءانىنىڭ قايىرماسىنا قوسىلمايتىن قازاق جوق. بىراق, وسى ءاننىڭ كىمگە ارنالعاندىعىن, ال ونىڭ اقىنمەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەندىگىن جۇرت بىلە بەرمەس. ءحانبيبى حانىمنىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, ءاننىڭ ءسوزى ءوزىنىڭ جولداسى عاشىق بولىپ قالعان ءبىر قىزعا ارنالعان. سازگەرلىك ونەرى بار جولداسىنىڭ اياق استىنان ءب ۇلىنىپ جۇرگەنىن كورگەندە اقىن جۇرەكتىڭ جىلاعانى راس. بىراق, ءۇش بالانىڭ اناسى ءوزىن سابىرعا شاقىرا ءبىلدى. بىردە جولداسىنىڭ پيانينودا كۇننىڭ باتىسىنان تاڭنىڭ اتىسىنا دەيىن ىڭىلداپ وتىرعانىن كورىپ, تاڭعى بەستەر شاماسىندا جانىنا كەلەدى دە: «ايتقىڭ كەلگەنى وسى ما؟» دەپ, ولەڭ جولدارىن اعىلتا جونەلەدى. ءسوز تاپقانعا قولقا جوق. ونىڭ ۇستىنە جۇيەلى سوزدەن ورىلگەن جىر جولدارى جولداسىنىڭ ويىن ءدوپ باسىپ وتىر. اياۋلى جارىنىڭ اقىلدىعىنا, سابىرلىعىنا, اقىندىعىنا ريزا بولعان جولداسى باسىن ءتۇسىرىپ, «ءيا» دەيدى دە ءۇنسىز قالادى. وسىلايشا, قوس جۇرەكتى جارالاعان ايگىلى ءان دۇنيەگە كەلەدى. «اقىنداردىڭ باسىم كوپشىلىگى عاشىقتارىنا ارناعان ولەڭدەرىندە قىزدارىنىڭ ەسىمدەرىن وزگەرتىپ جاتادى. بىراق, مەن وعان قارسى بولدىم. وسىلايشا, ءاننىڭ اتى وزگەرۋسىز قالدى», دەيدى ەكەن اقىن.
ال ەندى بۇل ءان ساحناعا قالاي سامعادى؟ قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, ونەرتانۋ پروفەسسورى كەنجەعالي مىرجىقباەۆتىڭ شىعارماشىلىق كونتسەرتتەرى «نۇريكامال» ءانىنسىز وتپەيدى. ءان ورىنداۋشىسىن قالاي تاپتى دەگەن ساۋالىمىزعا وپەرا ساڭلاعى بىلاي دەيدى:
– سودان بەرى دە جيىرما جىل ءوتىپتى عوي. 1994-95 جىلدارى اباي شىعارماشىلىعىن ناسيحاتتاپ, تاشكەنت قالاسىنا جانە ماڭايىنداعى قازاق اۋىلدارىنا بارىپ قايتتىم. قايتار جولدا شىمكەنتكە سوقتىم. سوندا ءحانبيبى ەسەنقاراقىزى ۇيىنە قوناققا شاقىردى. مىنا ءاندى تىڭداشى دەدى. ۇنادى. سويتسەم, بۇل ءاندى ءبىر-ەكى جىل بۇرىن فاريزا اپامىز دا تىڭداپ كورىپتى. ول كىسى: «نۇريكامالدى» قور قىلماي, كەنجەعاليعا بەرىڭدەر!» دەگەن ەكەن. سودان ساندىقتىڭ تۇبىنە ساقتاپ قويعان عوي. الدىم. مەن بىلەتىن ءاننىڭ تاريحى مىناداي: وڭتۇستىك وبكومىنا قىزمەتكە ارقادان نۇريكامال دەگەن ادەمى, سۇلۋ قىز بارادى عوي. ءحانبيبىنىڭ كۇيەۋى تۇردىقىلىش ىزتاەۆ نۇريكامالعا عاشىق بولىپ قالادى. اقىن دەگەن سەزىمتال كەلەدى ەمەس پە؟ مۇنى بايقاپ جۇرگەن ءحانبيبى كۇيەۋىنىڭ الدىنا ءتورت شۋماق ولەڭ قاتارىن تاستاي سالادى. وعان دا كەرەگى سول, بىردەن ءان شىعارىپ جىبەرەدى. ءان سولاي دۇنيەگە كەلگەن. «نۇريكامال, كامالىم-اي, كۇندەي اشىق جانارىڭ-اي, قولىم جەتپەي, ءسوزىم دە وتپەي, جاۋتاڭدادىم قاباعىڭا-اي, قاراعىم-اي» دەگەن ادەمى سوزدەرى بار. سول نۇريكامال قازىر استانادا.
وسىلايشى, «نۇريكامالدى» تىڭدارمانىمەن تابىستىرعان كەنجەعالي مىرجىقباەۆ ونى كومپوزيتور قالاي جازسا, سول نۇسقادا, كلاسسيكالىق ناقىشتا ورىنداپ كەلە جاتقانىن ايتادى. كەيىنگى جىلدارى جۇبانىش جەكسەن ۇلىنىڭ دا ءانشى رەتىندە اتىن شىعارعان ءۇش ءان بولسا, ونىڭ العاشقىسى – «نۇريكامال» ەكەنى داۋسىز. دەگەنمەن, جۇبانىشتىڭ ورىنداۋىندا رومانتيكالىق تۇرعىداعى ەسترادالىق سارىن بار.
اقىن مارجان ەرشۋ «حانبيبىنىڭ كۇرسىنىسى, مۇڭ-شەرى, وي-يدەياسى, ءسوز تىركەستەرى كەسەك-كەسەگىمەن كەيىنگى تولقىن جاس اقىن قىزداردىڭ پوەزياسىندا شاشىلىپ تۇسكەن داندەي بوپ ءورىپ ءجۇر», دەيدى. ال سۇلۋ اندەگى نۇريكامالدىڭ بەينەسى عاشىعىنا قولى جەتپەگەن تىڭدارمان قيالىندا كەزىپ ءجۇر...
نۇريكامال ءانىن گازەت سايتىنداعى ماقالا تىركەلىمىنەن تىڭداپ, ءماتىندى وقي الاسىزدار.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.
