كۇرشىم – كولەمدى اۋدان. كەڭدىگىنە قاراي كليمات پەن جەر بەدەرىنىڭ الۋاندىعى دا بار. ايتالىق, سولتۇستىگى بۇقتىرما سۋ قويماسىمەن, وڭتۇستىك-باتىسى زايسان قازانشۇڭقىرىمەن, شىعىسى التاي الديلەگەن مارقاكولىمەن بايتاق سۋعا كەنەلىپ جاتقان اۋدان اۋماعىندا كولبەي سوزىلعان جازىق تا, اي اجارىنداي قيىنكەرىشتىڭ ءشولدى ءتۇزى دە, ورمان-توعايلى تاۋ اڭعارى دا تابانى توزباي ارالاعان ادامدى تاڭعالدىرماي قويمايدى. تەڭىز ساپىرعان داۋىل, كوكجيەكتى ساعىمعا وراعان اپتاپ, ەلىمىزدەگى ەڭ قاتتى سارىشۇناق اياز, بەلۋاردان تۇسەتىن قار – كۇرشىمگە ءتان. مىنە, وسى تابيعاتى تاڭداي قاقتىراتىن اۋدانعا تاياۋدا جولىمىز ءتۇستى. پارومعا ءمىنىپ, قاراڭعى تۇسە اۋدان ورتالىعىنا جەتتىك. كەلەسى كۇنى اۋدان اكىمى التايبەك سەيىتوۆ ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنداعى وزگەرىستەرمەن تانىستىردى. قىتاي ەلىمەن شەكارادا جاتقان شالعاي اۋدان بولعانىمەن, سوڭعى جىلدارى ساتىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جاعىمدى جاڭالىقتار كۇرشىمدە مول.
العاشقى اربات پەن امبەباپ سپورت كەشەنى
اۋدان ورتالىعىندا بوي كوتەرىپ كەلە جاتقان داڭق مەموريالدىق كەشەنىنىڭ اۋماعى 5 گەكتاردى قۇرايدى. ەكى سەكتورعا بولىنگەن اۋماقتىڭ ءبىر جاعى تۇرعىنداردىڭ سەيىلدەۋىنە ارنالعان. وندا گۇلزار, سۋبۇرقاق, ورىندىقتار مەن اللەيا ورنالاسپاق. ال ەكىنشى سەكتور بوزداقتارعا ارنالعان قاسيەتتى ورىن سانالادى. الىستان كوز تارتاتىن كورنەكتى تاسقا قابىرعاسى بەتوننان قۇيىلعان. سوعىستان قايتپاعان 5 315 بوزداقتىڭ اتى-ءجونى گاببرو تاسقا ويىپ جازىلىپتى. مەموريال كەشەنى ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىندا اشىلادى دەپ كۇتىلۋدە.
كەڭەستىك كەزەڭدەگى ماشينا-تراكتور ستانسالارىنىڭ عيماراتتارى توقسانىنشى جىلدارى جاپپاي كۇيرەگەنى بەلگىلى. كۇرشىمدىكتەر ورتالىقتا عايىپتان تايىپ ساقتالىپ قالعان وسىنداي عيماراتتى قايتا جوندەۋدەن وتكىزگەن ەكەن. الدىڭعى يەسى جەكەشەلەندىرىلگەن عيماراتتى دۇرىس پايدالانا الماسا كەرەك. ونىڭ ۇستىنە الىپ عيماراتتى جىلىتۋ قوماقتى قارجىنى قاجەت ەتەدى. عيماراتتىڭ توبەسى شاتىرمەن جابىلىپ, ىستىق جانە سۋىق سۋ مەن جىلۋ قۇبىرلارى تارتىلدى. عيماراتتا گيمناستيكا, بوكس, كۇرەس زالدارى بار.
التايبەك سەيىت ۇلى بالالار مەن ءجاسوسپىرىمدەردىڭ سپورت مەكتەبى وسى كەشەنگە كوشىرىلەتىنىن جەتكىزدى. وقۋشىلار جاڭا كەشەندە وقۋ كابينەتتەرى, ۇيىرمەلەر, جاتتىعۋ زالدارى, جۋىنۋ بولمەلەرى جانە اسحانامەن قامتىلادى. اپاتتى جاعدايداعى عيماراتقا مەردىگەرلەر سەيسميكالىق كۇشەيتۋ جۇمىستارىن ءجۇرگىزىپ, الىپ تەمىر باعاندارمەن بەكىتكەنىن اڭدادىق. امبەباپ سپورت كەشەنىنىڭ عيماراتىنا 27 ميلليون تەڭگە بولىنگەن. جالپى, اۋدان ورتالىعىندا سپورتپەن شۇعىلدانۋعا جاقسى مۇمكىندىكتەر جاسالعانىن كورۋگە بولادى. شاعىن فۋتبول الاڭدارى, ۇلكەن ستاديون جارىستار مەن جاتتىعۋلاردان بوسامايدى, دەيدى كۇرشىمدىكتەر.
وسىدان ەكى جىل بۇرىن پايدالانۋعا بەرىلگەن كوپقاباتتى ءۇي – ورتالىقتىڭ كوركى. وندا وقۋىن ءبىتىرىپ, اۋدانعا «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسى بويىنشا كەلگەن جاس ماماندارعا 64 پاتەر بەرىلگەن. ولاردىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر, دارىگەرلەر, ۇستازدار, تولىق ەمەس وتباسىلار مەن جەتىم بالالار بار. بۇگىندە الىستان كوز تارتاتىن كورىكتى باسپانا كۇرشىمگە كەلگەن قوناقتىڭ نازارىن ەرىكسىز اۋدارادى.
امبەباپ سپورت كەشەنى مەن كوپقاباتتى ءۇيدىڭ ورتاسىنان جاڭا مەشىتتىڭ قۇرىلىسى باستالعان. قۇلشىلىق ءۇيىنىڭ قۇرىلىسى مەكتەپ تۇلەكتەرى مەن جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر قاراجاتىنا سالىنباق.
اباتتاندىرۋ ماقساتىندا اۋداندا العاش رەت «اربات» سالىنىپ جاتقانىنىڭ كۋاسى بولدىق. كۇرشىمنىڭ كىندىگىندەگى 300 مەترگە جۋىق كوشەنىڭ ەكى جاق شەتى بەكىتىلگەندىكتەن, كوشەدە كولىك قوزعالىسى بولمايدى. «اربات» اۋدان حالقى مەن قوناقتارىنىڭ سەيىلدەيتىن ورنى رەتىندە گۇلزارمەن, دەكوراتيۆتى مۇسىندەرمەن كومكەرىلەدى. قاپتالىندا مەكتەپ ورنالاسقاندىقتان, وقۋشىلاردىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن دە ءتيىمدى بولماق. شاعىن «ارباتتى» سالۋعا 7 ميلليون تەڭگە قاراجات بولىنگەن.
– البەتتە, اۋىلدى جەرلەردە «اربات» سالۋ ءۇردىسى جوق. كۇرشىمنىڭ كوشەلەرى كەڭ بولعاندىقتان, زاماناۋي تالاپقا ساي كورىكتەندىرۋدى قولعا الدىق. اۋدانىمىزدا ونەرلى جاندار كوپ. ولاردىڭ اراسىندا زەرگەرلەر, توقىماشىلار, سۋرەتشىلەر, اقىندار بار. سوندىقتان, بۇل ونەر كوشەسىنە اينالادى. الداعى ۋاقىتتا مۇندا ونەرلى تۇرعىندارىمىز باس قوسىپ, ءوز بۇيىمدارى مەن تۋىندىلارىن ۇسىنادى دەگەن جوسپارىمىز بار, – دەدى اۋدان اكىمى.
ينفراقۇرىلىم يگىلىكتەرى
كۇرشىمنىڭ كوشەلەرى تاقتايداي تەگىس. بيىل اۋدان ورتالىعىندا 7 شاقىرىمنان استام كوشە, جالپى, سوڭعى ءۇش جىلدا 18 شاقىرىم كوشە اسفالتتالىپ, بۇل شارۋا اعىمداعى جىلى تولىعىمەن اياقتالعان ەكەن.
– ايتۋعا وڭاي. وسىدان بەس جىل بۇرىنعى كۇرشىمنىڭ كوشەلەرى سيىقسىز ەدى. اسفالت جوق, بارىنىڭ ءوزى ويدىم, جاياۋ ادام سۇرىنەتىن شوقالاق. كۇرشىم – كەڭەس وكىمەتى كەزىندە دە اسفالت وركەنيەتىنەن تىس قالعان ءوڭىر بولاتىن. قازىر كوشە شەتى جاسىل جەلەكپەن كومكەرىلىپ, جاياۋ ءجۇرگىنشى جولدارى سالىندى, جيەكتاستار قويىلدى. وسىلايشا, قالا جاعدايىنا جاقىنداپ قالدىق. كوشەلەرگە تاس توسەلگەن سوڭ شاڭ باسىلدى. بۇل تۇرعىنداردى ءمادەنيەتتىلىككە باۋليدى. قازىر تۇرعىندار جانىنداعى جول جوندەلگەن سوڭ ءۇيى مەن قورشاۋلارىن زامان تالابىنا ساي رەتكە كەلتىرە باستادى. اۋلالاردىڭ جوندەلۋى تۇرعىندارعا كاسىپ كوزىن تاۋىپ بەرىپ وتىر. قاشا دايىندايتىن تسەحتار اشىلىپ, ولار ءوز ونىمدەرىن وتكىزۋدە. بۇل جەرگىلىكتى جۇرتقا دا قولايلى. ءويتكەنى, ءوز ءونىمىمىز قالا باعاسىمەن سالىستىرعاندا ارزانعا تۇسەدى, – دەدى اۋدان باسشىسى.
كۇرشىمدە ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدا وڭ وزگەرىستەر بار. بيىل بۇرىنعى مارقاكول اۋدانىنىڭ ورتالىعى بولعان تەرەكتى اۋىلىندا ۇزىندىعى 400 مەتر كوشەگە اسفالت توسەلگەن. تەرەكتى – تىرەك اۋىلداردىڭ ءبىرى. سونداي-اق, كوشەنى جارىقتاندىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلدى. تەرەكتى, بوران, سارىولەڭ اۋىلدارى دا تۇنگى سامالاداي وتتارىمەن كوز تارتارلىق كورىنىسكە يە. تەرەكتىدەن اقجايلاۋ, ۇرانحاي اۋىلدارىنا دەيىنگى تاۋ اڭعارى جارىقپەن قامتىلىپ, اۋداندا اتالعان ماسەلە بىرقاتار رەتتەلدى. كۇرشىم اۋىلىنداعى سۋ قۇبىرى بيىل تاعى ءبىر شاقىرىمعا ۇزارتىلىپ, تۇرعىندار قۇبىردى ءۇي ىشىنە دەيىن كىرگىزىپ الۋدا. بيىل اۋداندا اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋ 65 پايىزدى قۇراپ وتىر.
كۇرشىمدەگى كورىكتى ورىنداردىڭ ءبىرى – استاناداعى جوبامەن سالىنعان «قازاق ەلى» مونۋمەنتىنىڭ شاعىن كوشىرمەسى ەكى جىل بۇرىن اشىلعانى ەسىمىزدە. اۋداننىڭ بارلىق سالتاناتتى ءىس-شارالارى وسى مونۋمەنت جانىندا وتەدى, سونىمەن قاتار, توي-تومالاققا كەلگەن قوناقتار قىدىرىستايتىن ورىن. ءمارمار تاستان سالىنعان مونۋمەنتتە تۇپنۇسقاداعىداي ەلباسى تۇلعاسى, جاستار, ءوندىرىس, باتىرلار بەينەسى بەدەرلەنگەن. «قازاق ەلى» كەشەنىنىڭ شاعىن كوشىرمەسى ورنالاسقان ساياباقتى قاق جارىپ اعىپ جاتقان كانالدىڭ جاعالاۋى بەكىتىلىپ, سۋبۇرقاق جاسالىپتى.
التايدا مىس وندىرىلەدى
كاسىپورىندارعا كەلەر بولساق, اۋداندا بالىق وڭدەۋ زاۋىتى جۇمىس ىستەيدى. جوعارى دەڭگەيدە وڭدەلگەن بالىق فيلەسى ەۋروپا ەلدەرىنە ەكسپورتتالادى. بالىقتىڭ سۇيەگىنە دەيىن ۇن جاساپ, وڭىردەگى قۇس فابريكالارىنا جەم رەتىندە وتكىزەتىن قالدىقسىز كاسىپورىندا 50 ادام جۇمىسپەن قامتىلىپ وتىر. اۋدان تۇرعىندارىنىڭ ىرىزدىعى بولىپ وتىرعان زايساننىڭ جاعالاۋىنداعى 8 اۋىل بالىقشى بريگادالارىنا توپتاستىرىلعان. سالىق كوميتەتىنە تىركەلگەن بريگادالار ايدىننان اۋلاعان بالىقتاردى اتالعان زاۋىتقا وتكىزەدى. بۇل – حالىقارالىق كوميسسيا اتتەستاتتاۋدان وتكىزىپ, سەرتيفيكات بەرگەن ەكسپورتتىق الەۋەتى بار كاسىپورىن سانالادى. بيىل كۇرشىمدىك بالىقشىلارعا 700 توننا بالىق اۋلاۋعا رۇقسات بەرىلگەن ەكەن. ونىڭ ىشىندە كوكسەركە, تابان سىندى بالىقتىڭ بارلىق تۇرلەرى بار.
التايدىڭ ءبىر پۇشپاعىن جايلاعان ءوڭىردىڭ التىن وندىرۋمەن اتاعى شىققانى بەلگىلى. بۇل تۋرالى اڭىزعا بەرگىسىز اڭگىمەلەر دە كوپ ەل ىشىندە. سونىڭ ءبىرى بۇگىندە باراق باتىردىڭ ەسىمى بەرىلگەن بۇرىنعى «دارستۆەننىي» اۋىلى.
قازىرگى كەزدە اۋداندا «التاي زولوتو», «ۆيزول» سىندى كاسىپورىندار التىن وندىرەدى. «ۆوستوك كەنت» جشس ءۇش جىل بويى بارلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن ەكەن. كەلەسى جىلى مارالدىدا التىن وڭدەۋ فابريكاسىن سالماق. ياعني, تالايلاردىڭ كوزقۇرتى بولعان التايدىڭ التىنى ءالى بار.
سونىمەن قاتار, اقبۇلاقتا مىس ءوندىرۋمەن شۇعىلداناتىن «قارشىعا» جشس ءوز جۇمىسىن باستادى. وندا مىس ءوندىرۋ كەشەنى سالىناتىن بولادى. جاقىن ارادا ينجەنەرلىك جۇمىستار جۇرگىزىلىپ, ۆاحتالىق كەنت پەن جول قۇرىلىسى, ەلەكتر جەلىلەرىن تارتۋ باستالادى. سوعىسقا دەيىن كۇرشىمدە التىن ءبىرشاما وندىرىلگەنىمەن, مىسقا سۇرانىس بولماعانى بەلگىلى. جاڭا كاسىپورىن جىلدىق قۋاتى 740 مىڭ توننا كەن ءوندىرىپ, 22 مىڭ توننا تازا كاتودتى مىس شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىر. جوبانىڭ قۇنى – 16,5 ميلليارد تەڭگە. كاسىپورىن ىسكە قوسىلعان كەزدە 450 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلادى. ال قۇرىلىس بارىسىندا 750 ادامعا جۇمىس تابىلادى. ۇكىمەت قاۋلىسى بويىنشا بۇگىندە جاڭا وندىرىسكە جەر تەلىمدەرى ءبولىندى. جوسپار بويىنشا, اتالعان كەن ورنى وڭىردەگى ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنا ەنگىزىلگەن ءىرى ءوندىرىس ورىندارىنىڭ ءبىرى بولادى.
كۇرشىم مەن تەرەكتى اراسىن جالعايتىن جولدىڭ جارتىسى جاسالدى. بۇل جۇمىستار جالعاسىن تابادى. كۇرەجولدىڭ شەتىندە ورنالاسقان اسفالت زاۋىتى كەلەر جىلعا تاستى ۇگىتىپ دايىنداپ جاتقانىنا كۋا بولدىق. ەلباسىنىڭ «نۇرلى جول» باعدارلاماسى ارقىلى قارقىن الار قۇرىلىس تا وسى بولۋى ءتيىس.
اۋداننىڭ نەگىزگى برەندتەرىنىڭ ءبىرى – قاربىز. وبلىس ورتالىعى مەن ءوڭىردى قاۋىن-قاربىزبەن قامتاماسىز ەتەتىن كۇرشىمدىكتەر ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قارساڭىندا كورشى رەسەي ەلىنە قوماقتى ءونىم جونەلتۋگە مۇمكىندىك الدى. جاڭا نارىققا جول اشۋدىڭ ءناتيجەسىندە اقشي, توپتەرەك سياقتى اۋىل ديقاندارىنىڭ ەڭبەك ونىمدىلىگى ارتتى.
مادەنيەت پەن ءبىلىم جولعا قويىلعان
كۇرشىمنىڭ كۇرەجولىنا شىققاننان كوپ ۇزاماي, الدىڭىزدان سارىولەڭ قارسى الادى. اتاۋىندا تۇرعانداي, كەمەلىنە كەلىپ, جارقىراپ تۇرعان ەلدى مەكەننىڭ ءبىرى وسى. اۋىل شەتىندەگى جول تاقتايداي تەگىس, قوس قاپتالعا اعاش وتىرعىزىلعان. بارلىق كوشەلەرى جارىقتاندىرىلعان اۋىلدا 2 مىڭعا جۋىق حالىق تۇرادى. «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» باعدارلاماسى بويىنشا ەسەنبەك توقتاعانوۆ ەسىمدى تۇرعىننىڭ جۋىردا اشقان مەيرامحاناسى جول جيەگىندە ورنالاسقان. تەحنيكا جوندەۋ ورتالىعى مەن شارۋا قوجالىعى بار ازامات اۋىل تۇرعىندارىنا جۇمىس بەرىپ وتىر. وسىدان 3 جىل بۇرىن اشىلعان بالالاردىڭ «بالداۋرەن» دەمالىس لاگەرى دە وسىندا. بيىلعى جاز ماۋسىمىندا 2 مىڭعا تارتا بالا دەمالدى. كۇزگى, قىسقى كانيكۋلدا دا بالالار قابىلدايتىن «بالداۋرەن» اۋدان كولەمىندەگى التى دەمالىس لاگەرىنىڭ ءبىرى. وعان وڭىردەگى وزگە اۋدانداردىڭ بالالارى دا كەلەدى. اۋىل ىشىندە اشىلعان ساياباقتا سۋبۇرقاق ورناتىلىپ, كوگالداندىرىلىپ, قورشالعان. سارىولەڭدە توبەسى ورتاسىنا تۇسكەن ەسكى كلۋبتى قايتا جوندەۋدەن وتكىزگەن ەكەن. قازىر مادەنيەت ءۇيى رەتىندە قىزمەت اتقارىپ تۇرعان عيماراتتىڭ 184 ورىندىق كورەرمەن زالى, كىتاپحاناسى بار.
– قازىر كىتاپحانامىزدا ەسكى قوردان الىنعان 2 مىڭنان اسا كىتاپ, جاڭا قورعا تۇسكەن 3 مىڭعا جۋىق كىتاپ بار. گاۋھار سماعۇلقىزى مەكتەپتىڭ ءبىر سىنىبىن سۇراپ الىپ, بۇرىنعى كىتاپحانانىڭ كىتاپتارىن كۇن كوزىنە جەلىنۋدەن, تامشىدان ب ۇلىنۋدەن ساقتاپ قالدى. كىتاپحانا ەلباسى, قازاقستان جازۋشىلارى مەن شەتەل جازۋشىلارى, جەرلەس قالامگەرلەرگە ارنالعان بولىمدەردەن قۇرالعان, – دەدى مادەنيەت ءۇيىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بەكەش كەڭەسوۆ.
ايتا كەتەرلىگى, جەتى جىل بۇرىن بۇكىل اۋداندا 8 مادەنيەت ءۇيى عانا بولسا, ءبۇگىندە 29 اۋىلدا مادەنيەت ءۇيى جۇمىس ءىستەيدى. ال كىتاپحانا سانى 7-دەن 24-كە دەيىن كوبەيدى. اۋداندا 52 مەكتەپ بولسا, ونىڭ ىشىندە 40 مەكتەپتە جىلىجاي جۇمىس ىستەيدى. وندا وقۋشىلار مەكتەپ اسحاناسىنا قاجەتتى كوكونىس ونىمدەرىن وسىرۋدە.
دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان».
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
كۇرشىم اۋدانى.
ينفراقۇرىلىم يگىلىكتەرى
كۇرشىمنىڭ كوشەلەرى تاقتايداي تەگىس. بيىل اۋدان ورتالىعىندا 7 شاقىرىمنان استام كوشە, جالپى, سوڭعى ءۇش جىلدا 18 شاقىرىم كوشە اسفالتتالىپ, بۇل شارۋا اعىمداعى جىلى تولىعىمەن اياقتالعان ەكەن.
– ايتۋعا وڭاي. وسىدان بەس جىل بۇرىنعى كۇرشىمنىڭ كوشەلەرى سيىقسىز ەدى. اسفالت جوق, بارىنىڭ ءوزى ويدىم, جاياۋ ادام سۇرىنەتىن شوقالاق. كۇرشىم – كەڭەس وكىمەتى كەزىندە دە اسفالت وركەنيەتىنەن تىس قالعان ءوڭىر بولاتىن. قازىر كوشە شەتى جاسىل جەلەكپەن كومكەرىلىپ, جاياۋ ءجۇرگىنشى جولدارى سالىندى, جيەكتاستار قويىلدى. وسىلايشا, قالا جاعدايىنا جاقىنداپ قالدىق. كوشەلەرگە تاس توسەلگەن سوڭ شاڭ باسىلدى. بۇل تۇرعىنداردى ءمادەنيەتتىلىككە باۋليدى. قازىر تۇرعىندار جانىنداعى جول جوندەلگەن سوڭ ءۇيى مەن قورشاۋلارىن زامان تالابىنا ساي رەتكە كەلتىرە باستادى. اۋلالاردىڭ جوندەلۋى تۇرعىندارعا كاسىپ كوزىن تاۋىپ بەرىپ وتىر. قاشا دايىندايتىن تسەحتار اشىلىپ, ولار ءوز ونىمدەرىن وتكىزۋدە. بۇل جەرگىلىكتى جۇرتقا دا قولايلى. ءويتكەنى, ءوز ءونىمىمىز قالا باعاسىمەن سالىستىرعاندا ارزانعا تۇسەدى, – دەدى اۋدان باسشىسى.
كۇرشىمدە ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدا وڭ وزگەرىستەر بار. بيىل بۇرىنعى مارقاكول اۋدانىنىڭ ورتالىعى بولعان تەرەكتى اۋىلىندا ۇزىندىعى 400 مەتر كوشەگە اسفالت توسەلگەن. تەرەكتى – تىرەك اۋىلداردىڭ ءبىرى. سونداي-اق, كوشەنى جارىقتاندىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلدى. تەرەكتى, بوران, سارىولەڭ اۋىلدارى دا تۇنگى سامالاداي وتتارىمەن كوز تارتارلىق كورىنىسكە يە. تەرەكتىدەن اقجايلاۋ, ۇرانحاي اۋىلدارىنا دەيىنگى تاۋ اڭعارى جارىقپەن قامتىلىپ, اۋداندا اتالعان ماسەلە بىرقاتار رەتتەلدى. كۇرشىم اۋىلىنداعى سۋ قۇبىرى بيىل تاعى ءبىر شاقىرىمعا ۇزارتىلىپ, تۇرعىندار قۇبىردى ءۇي ىشىنە دەيىن كىرگىزىپ الۋدا. بيىل اۋداندا اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋ 65 پايىزدى قۇراپ وتىر.
كۇرشىمدەگى كورىكتى ورىنداردىڭ ءبىرى – استاناداعى جوبامەن سالىنعان «قازاق ەلى» مونۋمەنتىنىڭ شاعىن كوشىرمەسى ەكى جىل بۇرىن اشىلعانى ەسىمىزدە. اۋداننىڭ بارلىق سالتاناتتى ءىس-شارالارى وسى مونۋمەنت جانىندا وتەدى, سونىمەن قاتار, توي-تومالاققا كەلگەن قوناقتار قىدىرىستايتىن ورىن. ءمارمار تاستان سالىنعان مونۋمەنتتە تۇپنۇسقاداعىداي ەلباسى تۇلعاسى, جاستار, ءوندىرىس, باتىرلار بەينەسى بەدەرلەنگەن. «قازاق ەلى» كەشەنىنىڭ شاعىن كوشىرمەسى ورنالاسقان ساياباقتى قاق جارىپ اعىپ جاتقان كانالدىڭ جاعالاۋى بەكىتىلىپ, سۋبۇرقاق جاسالىپتى.
التايدا مىس وندىرىلەدى
كاسىپورىندارعا كەلەر بولساق, اۋداندا بالىق وڭدەۋ زاۋىتى جۇمىس ىستەيدى. جوعارى دەڭگەيدە وڭدەلگەن بالىق فيلەسى ەۋروپا ەلدەرىنە ەكسپورتتالادى. بالىقتىڭ سۇيەگىنە دەيىن ۇن جاساپ, وڭىردەگى قۇس فابريكالارىنا جەم رەتىندە وتكىزەتىن قالدىقسىز كاسىپورىندا 50 ادام جۇمىسپەن قامتىلىپ وتىر. اۋدان تۇرعىندارىنىڭ ىرىزدىعى بولىپ وتىرعان زايساننىڭ جاعالاۋىنداعى 8 اۋىل بالىقشى بريگادالارىنا توپتاستىرىلعان. سالىق كوميتەتىنە تىركەلگەن بريگادالار ايدىننان اۋلاعان بالىقتاردى اتالعان زاۋىتقا وتكىزەدى. بۇل – حالىقارالىق كوميسسيا اتتەستاتتاۋدان وتكىزىپ, سەرتيفيكات بەرگەن ەكسپورتتىق الەۋەتى بار كاسىپورىن سانالادى. بيىل كۇرشىمدىك بالىقشىلارعا 700 توننا بالىق اۋلاۋعا رۇقسات بەرىلگەن ەكەن. ونىڭ ىشىندە كوكسەركە, تابان سىندى بالىقتىڭ بارلىق تۇرلەرى بار.
التايدىڭ ءبىر پۇشپاعىن جايلاعان ءوڭىردىڭ التىن وندىرۋمەن اتاعى شىققانى بەلگىلى. بۇل تۋرالى اڭىزعا بەرگىسىز اڭگىمەلەر دە كوپ ەل ىشىندە. سونىڭ ءبىرى بۇگىندە باراق باتىردىڭ ەسىمى بەرىلگەن بۇرىنعى «دارستۆەننىي» اۋىلى.
قازىرگى كەزدە اۋداندا «التاي زولوتو», «ۆيزول» سىندى كاسىپورىندار التىن وندىرەدى. «ۆوستوك كەنت» جشس ءۇش جىل بويى بارلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن ەكەن. كەلەسى جىلى مارالدىدا التىن وڭدەۋ فابريكاسىن سالماق. ياعني, تالايلاردىڭ كوزقۇرتى بولعان التايدىڭ التىنى ءالى بار.
سونىمەن قاتار, اقبۇلاقتا مىس ءوندىرۋمەن شۇعىلداناتىن «قارشىعا» جشس ءوز جۇمىسىن باستادى. وندا مىس ءوندىرۋ كەشەنى سالىناتىن بولادى. جاقىن ارادا ينجەنەرلىك جۇمىستار جۇرگىزىلىپ, ۆاحتالىق كەنت پەن جول قۇرىلىسى, ەلەكتر جەلىلەرىن تارتۋ باستالادى. سوعىسقا دەيىن كۇرشىمدە التىن ءبىرشاما وندىرىلگەنىمەن, مىسقا سۇرانىس بولماعانى بەلگىلى. جاڭا كاسىپورىن جىلدىق قۋاتى 740 مىڭ توننا كەن ءوندىرىپ, 22 مىڭ توننا تازا كاتودتى مىس شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىر. جوبانىڭ قۇنى – 16,5 ميلليارد تەڭگە. كاسىپورىن ىسكە قوسىلعان كەزدە 450 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلادى. ال قۇرىلىس بارىسىندا 750 ادامعا جۇمىس تابىلادى. ۇكىمەت قاۋلىسى بويىنشا بۇگىندە جاڭا وندىرىسكە جەر تەلىمدەرى ءبولىندى. جوسپار بويىنشا, اتالعان كەن ورنى وڭىردەگى ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنا ەنگىزىلگەن ءىرى ءوندىرىس ورىندارىنىڭ ءبىرى بولادى.
كۇرشىم مەن تەرەكتى اراسىن جالعايتىن جولدىڭ جارتىسى جاسالدى. بۇل جۇمىستار جالعاسىن تابادى. كۇرەجولدىڭ شەتىندە ورنالاسقان اسفالت زاۋىتى كەلەر جىلعا تاستى ۇگىتىپ دايىنداپ جاتقانىنا كۋا بولدىق. ەلباسىنىڭ «نۇرلى جول» باعدارلاماسى ارقىلى قارقىن الار قۇرىلىس تا وسى بولۋى ءتيىس.
اۋداننىڭ نەگىزگى برەندتەرىنىڭ ءبىرى – قاربىز. وبلىس ورتالىعى مەن ءوڭىردى قاۋىن-قاربىزبەن قامتاماسىز ەتەتىن كۇرشىمدىكتەر ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قارساڭىندا كورشى رەسەي ەلىنە قوماقتى ءونىم جونەلتۋگە مۇمكىندىك الدى. جاڭا نارىققا جول اشۋدىڭ ءناتيجەسىندە اقشي, توپتەرەك سياقتى اۋىل ديقاندارىنىڭ ەڭبەك ونىمدىلىگى ارتتى.
مادەنيەت پەن ءبىلىم جولعا قويىلعان
كۇرشىمنىڭ كۇرەجولىنا شىققاننان كوپ ۇزاماي, الدىڭىزدان سارىولەڭ قارسى الادى. اتاۋىندا تۇرعانداي, كەمەلىنە كەلىپ, جارقىراپ تۇرعان ەلدى مەكەننىڭ ءبىرى وسى. اۋىل شەتىندەگى جول تاقتايداي تەگىس, قوس قاپتالعا اعاش وتىرعىزىلعان. بارلىق كوشەلەرى جارىقتاندىرىلعان اۋىلدا 2 مىڭعا جۋىق حالىق تۇرادى. «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» باعدارلاماسى بويىنشا ەسەنبەك توقتاعانوۆ ەسىمدى تۇرعىننىڭ جۋىردا اشقان مەيرامحاناسى جول جيەگىندە ورنالاسقان. تەحنيكا جوندەۋ ورتالىعى مەن شارۋا قوجالىعى بار ازامات اۋىل تۇرعىندارىنا جۇمىس بەرىپ وتىر. وسىدان 3 جىل بۇرىن اشىلعان بالالاردىڭ «بالداۋرەن» دەمالىس لاگەرى دە وسىندا. بيىلعى جاز ماۋسىمىندا 2 مىڭعا تارتا بالا دەمالدى. كۇزگى, قىسقى كانيكۋلدا دا بالالار قابىلدايتىن «بالداۋرەن» اۋدان كولەمىندەگى التى دەمالىس لاگەرىنىڭ ءبىرى. وعان وڭىردەگى وزگە اۋدانداردىڭ بالالارى دا كەلەدى. اۋىل ىشىندە اشىلعان ساياباقتا سۋبۇرقاق ورناتىلىپ, كوگالداندىرىلىپ, قورشالعان. سارىولەڭدە توبەسى ورتاسىنا تۇسكەن ەسكى كلۋبتى قايتا جوندەۋدەن وتكىزگەن ەكەن. قازىر مادەنيەت ءۇيى رەتىندە قىزمەت اتقارىپ تۇرعان عيماراتتىڭ 184 ورىندىق كورەرمەن زالى, كىتاپحاناسى بار.
– قازىر كىتاپحانامىزدا ەسكى قوردان الىنعان 2 مىڭنان اسا كىتاپ, جاڭا قورعا تۇسكەن 3 مىڭعا جۋىق كىتاپ بار. گاۋھار سماعۇلقىزى مەكتەپتىڭ ءبىر سىنىبىن سۇراپ الىپ, بۇرىنعى كىتاپحانانىڭ كىتاپتارىن كۇن كوزىنە جەلىنۋدەن, تامشىدان ب ۇلىنۋدەن ساقتاپ قالدى. كىتاپحانا ەلباسى, قازاقستان جازۋشىلارى مەن شەتەل جازۋشىلارى, جەرلەس قالامگەرلەرگە ارنالعان بولىمدەردەن قۇرالعان, – دەدى مادەنيەت ءۇيىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بەكەش كەڭەسوۆ.
ايتا كەتەرلىگى, جەتى جىل بۇرىن بۇكىل اۋداندا 8 مادەنيەت ءۇيى عانا بولسا, ءبۇگىندە 29 اۋىلدا مادەنيەت ءۇيى جۇمىس ءىستەيدى. ال كىتاپحانا سانى 7-دەن 24-كە دەيىن كوبەيدى. اۋداندا 52 مەكتەپ بولسا, ونىڭ ىشىندە 40 مەكتەپتە جىلىجاي جۇمىس ىستەيدى. وندا وقۋشىلار مەكتەپ اسحاناسىنا قاجەتتى كوكونىس ونىمدەرىن وسىرۋدە.
دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان».
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
كۇرشىم اۋدانى.
