الدىنا كەۋدەلى ماقساتتار قويىپ, بيىك مەجەلەرگە قول سوزعان ەل ءۇشىن قوعامنىڭ ءاربىر مۇشەسىنىڭ بەلسەندىلىك تانىتۋى اسا ماڭىزدى. قازاقستاننىڭ ىسكەر ايەلدەرى قاۋىمداستىعى وسى رەتتە قىز-كەلىنشەكتەردىڭ ەلدىك مۇراتقا ۇمتىلۋداعى ءرولىن بۇرىنعىدان دا ەسەلەي ءتۇسۋدى ءوزىنىڭ الدىنا قويعان باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى سانايدى.
ءبىزدىڭ ءتىلشىمىز قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتiنiڭ جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونiندەگi ۇلتتىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى, قازاقستاننىڭ ىسكەر ايەلدەرى قاۋىمداستىعىنىڭ ءتورايىمى راۋشان سارسەمباەۆاعا جولىعىپ, وعان وسى تۇرعىدا اتقارىپ جۇرگەن جۇمىستار جايىن ايتىپ بەرۋىن سۇراعان ەدى.
– راۋشان بىرگەبايقىزى, قاۋىمداستىقتىڭ اتىنىڭ ءوزى سىزدەردىڭ نەگىزىنەن قىز-كەلىنشەكتەردىڭ ىسكەرلىگىن ارتتىرۋعا قىزمەت ەتەتىندەرىڭىزدى بىلدىرەدى. قازىرگى تاڭدا نازىك جاندىلاردىڭ ىسكەرلىك قابىلەتتەرىن ارتتىرۋدا قانداي قادامدار قاجەت دەپ سانايسىز جانە ايەلدەردىڭ الەۋەتىن قوعام دامۋىندا پايدالانۋ ءدارەجەسى جەتكىلىكتى دەڭگەيدە دەپ ويلايسىز با؟
– ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆ «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى حالىققا جولداۋىندا 2050 جىلعا دەيىن دامىعان ەكونوميكا مەن جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامى مۇمكىنشىلىكتەرى نەگىزىندە بەرەكەلى قوعام قۇرۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. جالپى العاندا, قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋدا قاراپايىم ادامنىڭ الەۋمەتتىك حال-جاعدايىنىڭ تەگەۋرىندى بولۋى ەڭ ماڭىزدى ينديكاتوردىڭ ءبىرى دەر ەدىم. ال مەملەكەت باسشىسى قويعان ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ – قازىرگى قارجىلىق-ەكونوميكالىق داعدارىسقا بايلانىستى ورىن الىپ جاتقان كوپتەگەن جاھاندىق وزگەرىستەرگە توتەپ بەرە الاتىن, ءتيىمدى دە ارەكەتشىل الەۋمەتتىك مودەل قىزمەت ىستەگەندە عانا مۇمكىن بولماق.
ارەكەتشىل الەۋمەتتىك مودەلدى ايەلدەر قاۋىمىنسىز ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس. تاريحىمىزعا كوز جىبەرسەك, قازاق ايەلىنىڭ قوعامدا ءوز ورنى بولعانى ايقىن اڭدالادى. كەشەگى اتتارى اڭىزعا اينالعان قازاق قىزدارىنىڭ سىڭلىلەرى ولاردىڭ زاڭدى جالعاسى, بۇگىنگى تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ ەركىن تىنىستى قىزدارى قوعامداعى قاي ىستەن دە شەت قالماۋى ءتيىس. كەي جاعدايدا ولاردىڭ قاجەتتى اقپاراتتارمەن قامتىلۋى, وزدەرىن جانە وتباسىلارىن الەۋمەتتىك جاعىنان قورعاۋدا بىلىكتىلىكتەرى جەتپەي جاتۋى مۇمكىن. بىراق, قايتكەندە دە, قازاق قىزى قارەكەتسىز ەمەس. وسى تۇرعىدا ويلاسا كەلە, ءونىمدى ەڭبەكپەن قامتاماسىز ەتۋگە, الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ دەڭگەيىنە سايما-ساي جاعداي جاساۋعا جاردەمدەسۋگە جانە حالىققا الەۋمەتتىك تۇرعىدان قولداۋ كورسەتۋگە قاتىستى ءبىراز جۇمىستار اتقارۋدامىز.
2011 جىلدان بەرى قازاقستاندا «ەڭبەكپەن قامتۋ-2020» جول كارتاسى» ىسكە اسىرىلۋدا. ول باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا ءبىرىنشى كەزەكتە باستى نازار وقىتىپ-ۇيرەتۋگە, جۇمىسقا ورنالاستىرۋعا, ءوز ءىسىن اشۋعا جانە ونى كەڭەيتۋگە, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىن ازايتۋعا اۋدارىلىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن الەۋمەتتىك-ەڭبەك سالاسىندا قۇقىق قورعاۋ بويىنشا اقپاراتتاندىرىلۋ دەڭگەيىن جانە «ەڭبەكپەن قامتۋ-2020» جول كارتاسىنا» قاتىسۋ مۇمكىنشىلىكتەرىن ارتتىرۋدى ماقسات تۇتتىق. وسى ويمەن ءوز ءىسىن اشۋ جانە جۇمىسقا ورنالاسۋ ارقىلى ايەلدەردىڭ الەۋمەتتىك حال-احۋالىن جاقسارتۋدى كوزدەگەن «الەۋمەتتىك-ەڭبەك سالاسىنداعى ايەلدەر اراسىندا جۇرگىزىلەتىن اقپاراتتىق-ناسيحات جۇمىسى» جوباسىن قولعا الدىق. ءسويتىپ, 3 وڭىردە – الماتى, قوستاناي جانە اتىراۋ وبلىستارىندا اقپاراتتىق-ناسيحات جۇمىستارى ءجۇرىپ, سەمينارلار ءوتىپ, ولاردا نىسانالى توپتاردى ايقىندادىق.
اتاپ ايتساق, ونىڭ ءبىرىنشىسى – جۇمىسسىز جانە ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ايەلدەر جانە جاس قىزدار, ەكىنشىسى – رەپرودۋكتيۆتى جاستاعى ايەلدەر, ۇشىنشى–زەينەت الدىنداعى جانە زەينەتكەرلىك جاستاعى ايەلدەر. وسى ساناتتارداعى ادامدارمەن اقپاراتتىق-ناسيحات جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, ولاردىڭ قانداي قۇقىقتارى بار, وزدەرىن قورعاي الۋدى بىلە مە, زەينەتاقى جۇيەسىنىڭ رەفورمالانۋىنا قاتىستى وزگەرىستەردەن قانشالىقتى حاباردار, جالپى, ايەلدەردىڭ جەكە ءوز بيزنەستەرىن اشۋداعى بيزنەس-جوسپارلار جاساۋلارى ءتارىزدى تولىپ جاتقان پايدالى كەڭەستەر بەرىلگەن سەمينارلار وتكىزدىك. ولاردىڭ قورىتىندىسىندا 50-دەن استام ايەلدىڭ وزدەرىنىڭ ءىسىن اشۋعا مۇددەلى ەكەندىكتەرى انىقتالدى.
– سىزدەردىڭ تاراپتارىڭىزدان وسىنداي تالابى بار ايەلدەرگە قانداي دا ءبىر كومەك كورسەتىلە مە؟
– بۇگىنگى كۇنى اۋىلدى جەرلەردە تىگىن, اسحانا, شاشتاراز ىستەرىمەن اينالىسقىسى كەلەتىندەر بارشىلىق, ءبىز سونىڭ ىشىنەن بيزنەس-جوسپارلارى ناقتىلانعان جانە ولاردى ءساتتى قورعاپ شىققان 57 ايەلگە قولداۋ كورسەتتىك. ول قانداي كومەك؟ «ەڭبەكپەن قامتۋ-2020» جول كارتاسى» بويىنشا ءىس باستايمىن دەگەن ايەل 3 ملن. تەڭگەگە دەيىن ءتيىمدى ميكرونەسيە الا الادى. 6 پايىزدىق وسىممەن عانا قايتارىلاتىن بۇل نەسيەنىڭ بيزنەستى ەندى باستاپ جاتقان ادامعا كومەگى اجەپتاۋىر. ءبىز ىسكەرلىكتىڭ الىپپەسىن جوعارىدا جوبالارى ىرىكتەلىپ شىققان ايەلدەرگە ۇيرەتتىك, جوبالارىن قورعاپ شىققاندار ەندى سول ميكرونەسيەلەرىن كۇتىپ وتىر, ولار ءوز ىستەرىن اشادى دەپ ۇمىتتەنەمىز.
الەۋمەتتىك ەڭبەك قاتىناستارى سالاسىنداعى ايەلدەر اراسىندا اقپاراتتىق-ناسيحات جۇمىستارىن ءبىز ەكى كەزەڭگە ءبولىپ وتكىزۋدى جوسپارلاعان بولاتىنبىز. سونىڭ العاشقىسى, وتكەن جىلعى 1 قىركۇيەك پەن 30 قازان ارالىعىندا جوعارىدا ايتىلعان 3 وبلىستا سەمينارلار وتكىزۋ ەدى, وعان 1500 ادام قاتىستى, ەكىنشى كەزەكتە, ايەلدەردىڭ قۇقىقتىق ماسەلەلەرىنە قاتىستى تۋىندايتىن بارلىق سۇراقتارعا جاۋاپ بەرەتىن ارنايى ماماندار تاراپىنان كەڭەستەر بەرۋگە «جەدەل بايلانىس» جەلىسىن اشۋ بولاتىن. 10 جەلتوقساندا ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن بريفينگتە بارشا قازاقستاندىقتارعا وسى تۋرالى حابارلانىپ, سودان بەرى «Beeline» كومپانياسى ۇسىنعان 69-69 قىسقا بايلانىس ءنومىرىنىڭ كومەگىمەن قازىر تەگىن كەڭەستەر بەرىلۋدە. ال «Beeline» ابونەنتتەرى ءۇشىن بايلانىس مۇلدە اقىسىز. استانا قالاسىنىڭ تۇرعىندارى 78-25-69, 48-12-36 نومىرلەرىنە تەلەفون شالىپ, كەڭەستەر الۋلارىنا بولادى.
جانە ءبىر ايتا كەتەرلىگى, جوبانى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا 50-دەن اسقاندارعا كەشەندى «(50+باستاما)» جاردەمدەسۋ جوسپارىنا ەرەكشە ماڭىز بەرىلدى. قازاقستان حالقى قارتايۋعا بەت العان مەملەكەتتەر قاتارىنا جاتقىزىلادى, سول سەبەپتەن زەينەتالدى جانە زەينەت جاسىنا كەلگەن حالىق كاتەگورياسىمەن جۇمىس جۇرگىزۋ باعدارلاماسى بۇگىنگى ءبىزدىڭ قوعامدا جوعارى سۇرانىسقا يە جانە وزەكتى دە كوكەيكەستى ماسەلە بولىپ تابىلادى.
ال اتالعان حالىق كاتەگورياسى – ەكونوميكاداعى ەڭبەك نارىعىنا قوسىمشا ادامي رەسۋرس رەتىندە ىسكە قوسىپ جىبەرەتىن مۇلدەم جاڭا, سونى كاتەگوريا. زەينەت جاسىنىڭ كەزەڭ-كەزەڭمەن كوتەرىلەتىندىگىن ەسكەرسەك, ەڭبەك تۇرعىسىنان كەمسىتۋشىلىككە كوبىرەك ۇشىرايتىندار زەينەتالدى جاسىنداعى ادامدار, ونىڭ ىشىندە ايەلدەر.
كومپانيالار جۇمىسقا كوبىنەسە جاس ادامداردى العاندى ءجون كورەدى. كوپ جاعدايدا تاجىريبەلى, بىلىكتى ماماندار جاسى ۇلعايعاندىقتان, ەشكىمگە كەرەكسىز بولىپ, كوپتەگەن قازاقستاندىقتار كەمسىتۋشىلىكتەرگە اشىقتان-اشىق ۇشىراپ جاتادى. جۇمىسقا تۇرۋ جونىندەگى وتىنىشتەردىڭ جارتىسىنان استام بولىگىندە جاس ەرەكشەلىكتەرىنە قاتىستى شەكتەۋلەر قويىلاتىنى انىق. اسىرەسە, بۇل شەكتەۋلەر 40-45 جاستاعى ايەلدەرگە قاتىستى. سونداي-اق, جۇمىسقا قابىلداۋ تۋرالى حابارلاندىرۋلاردان دا ءتۇرلى شەكتەۋلەردى كورۋگە بولادى. ولاردىڭ ىشىندە, ەڭ ءجيى كەزدەسەتىندەرى – جىنىسى انىق كورسەتىلگەن شاقىرۋلار – جاس مولشەرى انىق كورسەتىلگەن شاقىرۋلار – مۇگەدەكتىگىنە بايلانىستى جۇمىسقا قابىلداۋدان باس تارتۋ جونىندەگى ەسكەرتۋلەر. حابارلاندىرۋلاردى وتە مۇقيات قارايتىن بولساڭىز, جۇكتى ايەلدەرگە قاتىستى شەكتەۋلەردى كەزدەستىرۋىڭىز ەكىتالاي, الايدا, ءىس جۇزىندە, 5-7 ايلىق جۇكتى ايەلدى جۇمىسقا قابىلداۋعا ءازىر جۇمىس بەرۋشىنى تابۋىڭىز ەكىتالاي. ءتىپتى, تابا المايسىز دا.
– سوندا نە ىستەۋ كەرەك؟
– ىسكەر ايەلدەر قاۋىمداستىعىنىڭ ءجۇرگىزىلگەن جۇمىستار بارىسىندا كوز جەتكىزگەنى – قۇزىرەتتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىسقا الۋ بارىسىندا جول بەرگەن گەندەرلىك جانە جاس ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى كەمسىتۋشىلىكتەرىن انىقتاۋ ءۇشىن مونيتورينگ ءادىسىن قولدانۋ قاجەتتىگى. وسى رەتتە, جۇمىسقا ورنالاسۋ بارىسىنداعى كەمسىتۋشىلىك فاكتىلەرىنە پارمەندى تويتارىس بەرۋدىڭ ماڭىزى اسا جوعارى. ءبىزدىڭ كەڭەس بەرەتىن «جەدەل بايلانىس» قىزمەتكەرلەرى وسى تارىزدەس كەلەڭسىزدىكتەر ورىن العاندا نە ىستەۋ كەرەكتىگى جايىندا دا اقىل قوسادى.
جالپى العاندا, ايەلدەرگە قاتىستى تۇيتكىلدى ماسەلەلەر كوپ. ەڭبەك كودەكسىنىڭ 194-1-بابىنا سايكەس, ايەلدىڭ جۇكتىلىگىنە جانە بوسانۋىنا قاتىستى دەمالىسىنا جاسالعان تولەمنەن قور ەسەبىنەن جاسالعان تولەمدى شەگەرىپ تاستاۋ ەرىكتى تۇردە ەڭبەك, ۇجىمدىق كەلىسىمشارتتاردا جانە جۇمىس بەرۋشىنىڭ اكتىسىندە قاراستىرىلعان بولسا عانا جاسالادى. الايدا, ءىس جۇزىندە اتالعان ايىرماشىلىقتى جۇمىس بەرۋشىلەر تولەي بەرمەيدى. وسى ماسەلەلەردى رەتتەۋ ماقساتىندا جانە بارلىق جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ اتالعان نورمانى ورىنداۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اتالعان ايىرماشىلىقتىڭ مىندەتتى تۇردە جۇمىس بەرۋشى تاراپىنان تولەنۋ مۇمكىندىگىن قاراۋ قاجەت سياقتى.
سونىمەن قاتار, جاستار, ونىڭ ىشىندە جاس قىزدار پروبلەماسى دا بار. ماسەلەن, جۇمىس بەرۋشىلەر ەندى عانا ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىنان شىققان تۇلەكتەن گورى ەڭبەك تاجىريبەسى بار, ءوزى جاس, ءوزى دايىن ماماندى جۇمىسقا قابىلداۋعا ىنتالى. سول سەبەپتەن, قازىرگى تاڭدا, كادر نارىعىندا ۇلكەن ۇيلەسىمسىزدىك (ديسبالانس) ورىن الىپ وتىرعاندىعى بايقالادى: جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تۇلەكتەرىنە تاجىريبەسىنىڭ جوقتىعىنان, ال 55 جاستان اسقان ادامدارعا جاسىنىڭ ەگدەلىگىنەن جۇمىسقا ورنالاسۋ وتە قيىنعا تۇسۋدە. اتالعان جاس مولشەرىنە جاتاتىن ازاماتتار كاتەگورياسىنىڭ ومىرلىك دەڭگەيىن كوتەرۋ ماقساتىندا ولارعا جەتكىلىكتى زەينەتاقى جيناق قورىن جاساقتاۋعا كومەكتەسۋ مەن جۇمىسسىزدىقتىڭ جالپى دەڭگەيىن تومەندەتۋ ءۇشىن 55 جاستان اسقان ادامدارعا ارناپ ءىشىنارا ەڭبەكپەن قامتۋ ستراتەگياسىن ازىرلەپ, ىسكە قوسۋ قاجەت.
شەتەلدەردە كەڭىنەن قولدانىس تاۋىپ وتىرعان 55 جاستان اسقان ادامدارعا ارناپ جۇمىس ورىندارىن كۆوتالاۋ تاجىريبەسى ارنايى نازارعا لايىق. گەرمانيادا وسى باعدارلاماعا دەگەن كاسىپكەرلەردىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ ماقساتىندا كۆوتالاۋمەن قاتار, 50-دەن اسقان جۇمىسكەرلەردى جۇمىسقا العان جاعدايدا, جاڭادان الىنعان جۇمىسشىلاردىڭ جالاقىلارىنا سۋبسيديا جاساۋ قاراستىرىلعان. ەگدە ادامداردىڭ جۇمىسپەن ءىشىنارا قامتىلۋى تۋرالى زاڭعا ساي – 55 جاسقا تولعان جالدانبالى جۇمىسكەرلەر الدىڭعى 5 جىل ىشىندە, از دەگەندە, 1080 كۇنتىزبەلىك كۇن (ياعني, جوبامەن 3 جىل) مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋعا جاتاتىن ەڭبەك قاتىناسىندا بولاتىن بولسا, نەتتو-جالاقىنىڭ 70%-ى (مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر ءۇشىن 83%) ساقتالا وتىرىپ, تولىق جۇمىس كۇنىن ەكى ەسە ازايتۋعا قۇقىلى.
جۇمىس بەرۋشىنى وسى قادامعا ىنتالاندىرۋ ءۇشىن ەڭبەكپەن قامتۋ جانە جۇمىس بەرۋشىلەر وداعى تاراپىنان زاڭدى تۇردە قارجىلىق دەمەۋشىلىك جاساۋ قاراستىرىلسا نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. قىسقارتىلعان جۇمىس كۇنى جۇمىس بەرۋشىمەن كەلىسىلگەننەن كەيىن جۇمىسكەرگە قولايلى اپتا, اي نەمەسە جىل ىشىندەگى مەرزىمگە بولىنەدى. بۇل زاڭ الدىڭعى بەس جىل ىشىندە ءۇش جىلدىڭ جەكە كەزەڭدەرىندە جاردەماقى نەمەسە جۇمىسسىز وتىرعان كەزىندە كومەك العان بولسا (ونىڭ قاتارىنا اۋرۋى سەبەبىمەن العان جاردەماقى دا جاتادى) نەمەسە تولىق ەمەس كۇن نەمەسە اپتا رەجىمىندە جۇمىس ىستەگەندەرگە قاتىستى. فرانتسيادا ءىرى كاسىپورىندار 50 جاستان اسقان جۇمىسكەرلەرىنە جالاقى مولشەرىن ساقتاي وتىرىپ ەڭبەكپەن ءىشىنارا قامتۋدى (قىسقارتىلعان جۇمىس كۇنىن) ۇسىنادى.
كەيبىر مەملەكەتتەردە (بولگاريا, رەسەي, ماكەدونيا جانە ۋكراينادا) ەگدە جاستاعى جۇمىسكەرلەر جالاقى تولەنەتىن قوعامدىق جۇمىستار باعدارلاماسىنا ەنگىزىلگەن. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە شەتەلدىك ءتاجىريبەگە سۇيەنە وتىرىپ, 50 جاستان اسقانداردى ەڭبەكپەن قامتۋ بويىنشا كەشەندى ەڭبەكپەن قامتۋ جوسپارىنا (50+ باستاماسى) ەنگىزگەن ءجون. بۇل جوسپاردىڭ ماقساتى قازىرگى تاڭدا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان مەملەكەتتىك جانە سالالىق باعدارلامالار شەڭبەرىندەگى جۇمىس ورنىن ۇيىمداستىرۋ شارالارىن قامتۋعا ءتيىس. اتاپ ايتاتىن بولساق, ايەلدەردىڭ ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلامالارعا بەلسەندى قاتىسۋى, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020-عا» 50 جاستان اسقانداردىڭ قاتىسۋىن ىنتالاندىرۋ قاراستىرىلعانمەن, الايدا, اتالعان شارالاردىڭ ورىندالۋ مونيتورينگى ىسكە اسىرىلىپ جاتقان جوق.
اعىلشىن جازۋشىسى گيلبەرت چەستەرتون «كىم دە بولسا اقپاراتتىڭ ادال, رياسىز, شىنايى جانە ءوزىنىڭ كوزقاراسىنا سايكەس بولعانىن قالايدى» دەپ جازعان ەكەن. جوبا بويىنشا ەلىمىزدىڭ الماتى, اتىراۋ جانە قوستاناي وبلىستارىندا جۇرگىزىلگەن اقپاراتتىق-ناسيحات جۇمىستارى تاپ وسى ماقساتتى كوزدەگەن بولاتىن. قويىلعان مىندەتتەردى ساپالى ىسكە اسىرۋ ءناتيجەسىندە جوبا ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋ مۇمكىن بولدى, اتاپ ايتساق: ەلىمىزدە مەملەكەت جۇرگىزىپ وتىرعان ساياسات بويىنشا ايەلدەردىڭ قۇقىقتارىن ساقتاۋ جونىندەگى اقپاراتتىلىق دەڭگەيى كوتەرىلدى; بارلىق كاتەگورياداعى ايەلدەردىڭ, اسىرەسە, زەينەتالدى جاستاعى جانە زەينەت جاسىنداعى ايەلدەردىڭ الەۋمەتتىك احۋالى جاقسارۋىنا سەپتىگىن تيگىزدى.
– جوعارىدا بۇل جوبانىڭ 3 وبلىس كولەمىندە جۇرگىزىلگەنىن ايتتىڭىز, ال كەلەشەكتە ول جالعاسىن تابا ما؟
– دۇرىس ايتاسىز, ءاربىر جاقسى جوبا جالعاسسا عانا ونىڭ تيىمدىلىگى ارتا تۇسەدى. وسى قاناتقاقتى جوبا ارقىلى ءبىز دە ءبىراز تاجىريبە جيناقتادىق. جۇرگىزىلگەن جۇمىس بارىسىندا ءبىر اۋديتوريادا جاستار مەن ورتا جانە زەينەت جاسىنداعى ايەلدەردى ارالاستىرۋعا بولمايتىنىنا كوزىمىز جەتتى, سەبەبى, ءاربىر كاتەگوريانىڭ مىندەتتەرى ءارتۇرلى, سونىڭ سالدارىنان ءبىرىن قىزىقتىراتىن ماسەلەنىڭ ەكىنشىسىندە وزەكتىلىگى تومەن, نەمەسە كەرىسىنشە. سوندىقتان شاراعا كەلگەن ادامداردى ماقساتتى توپتارعا بولگەن دۇرىس تا ءتيىمدى بولماق. قازاقستاننىڭ ىسكەر ايەلدەر قاۋىمداستىعى جۇمىسىن اۋىلداعى زەينەتالدى جاستاعى ايەلدەرمەن جالعاستىرۋعا دايىن, ارينە. ال جاستارعا قاتىستى جۇمىستاردى ەلىمىزدىڭ بارلىق وبلىستارىندا كوپتەپ سانالاتىن جاستار ۇيىمدارى جۇرگىزە الار ەدى.
جوبانى ىسكە اسىرۋ تاجىريبەسى حالىقتىڭ ءاربىر جەكە كاتەگورياسىنا ارناپ اتاۋلى وقىتۋ باعدارلامالارىن ازىرلەۋ قاجەتتىگىن كورسەتىپ بەردى. مىسالى, جاستارعا ارنالعان باعدارلامادا پسيحولوگ جۇرگىزەتىن جۇمىستاردى قامتۋ كەرەك, سەبەبى, ولار جۇمىس بەرۋشىمەن قارىم-قاتىناستى پسيحولوگيالىق تۇرعىدان دۇرىس ورناتۋدى, جۇمىستاعى شيەلەنىستى جاعدايلاردى شەشە ءبىلۋدى ۇيرەنەدى. ال زەينەتالدى جاسىنداعى ايەلدەر ءۇشىن ينتەرنەتپەن جانە باسقا دا ۇتقىر قۇرىلعىلارمەن جۇمىس ىستەۋدى ۇيرەنۋ, كاسىبي بىلىكتىلىكتى جەتىلدىرەتىن كۋرستار, زەينەتاقى ەسەپتەۋ جولدارىمەن زەينەتتىك اننۋيتەتتى الۋ ادىستەرىن ۇيرەنۋ وتە ماڭىزدى. زەينەتتەگىلەردى, ءبىرىنشى كەزەكتە, قارجىلىق قىزمەتتەر (ساقتاۋ, ساقتاندىرۋ, نەسيەلەۋ), سونداي-اق, كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋ جانە شيپاجايلىق ەمگە قولجەتىمدىلىك ماسەلەلەرى تولعاندىرادى. سوندىقتان وسىنداي كوپتەگەن ەرەكشەلىكتەردى ەكشەگەن جوبانىڭ جالعاستى بولۋىن قالايمىز.
بارلىق قىز-كەلىنشەكتەرگە قاجەتتى كەڭەس الۋ ءۇشىن قىسىلماي «Beeline» جەلسىندەگى 69-69 قىسقا بايلانىس نومىرىنە جانە استانا قالاسىنىڭ تۇرعىندارىنا 78-25-69, 48-12-36 نومىرلەرىنە قوڭىراۋ شالىڭىزدار, ءوز قۇقىقتارىڭىزدى قورعاۋدى ۇيرەنىڭىزدەر دەگىم كەلەدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
انار تولەۋحانقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
استانا.
– ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆ «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى حالىققا جولداۋىندا 2050 جىلعا دەيىن دامىعان ەكونوميكا مەن جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامى مۇمكىنشىلىكتەرى نەگىزىندە بەرەكەلى قوعام قۇرۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. جالپى العاندا, قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋدا قاراپايىم ادامنىڭ الەۋمەتتىك حال-جاعدايىنىڭ تەگەۋرىندى بولۋى ەڭ ماڭىزدى ينديكاتوردىڭ ءبىرى دەر ەدىم. ال مەملەكەت باسشىسى قويعان ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ – قازىرگى قارجىلىق-ەكونوميكالىق داعدارىسقا بايلانىستى ورىن الىپ جاتقان كوپتەگەن جاھاندىق وزگەرىستەرگە توتەپ بەرە الاتىن, ءتيىمدى دە ارەكەتشىل الەۋمەتتىك مودەل قىزمەت ىستەگەندە عانا مۇمكىن بولماق.
ارەكەتشىل الەۋمەتتىك مودەلدى ايەلدەر قاۋىمىنسىز ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس. تاريحىمىزعا كوز جىبەرسەك, قازاق ايەلىنىڭ قوعامدا ءوز ورنى بولعانى ايقىن اڭدالادى. كەشەگى اتتارى اڭىزعا اينالعان قازاق قىزدارىنىڭ سىڭلىلەرى ولاردىڭ زاڭدى جالعاسى, بۇگىنگى تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ ەركىن تىنىستى قىزدارى قوعامداعى قاي ىستەن دە شەت قالماۋى ءتيىس. كەي جاعدايدا ولاردىڭ قاجەتتى اقپاراتتارمەن قامتىلۋى, وزدەرىن جانە وتباسىلارىن الەۋمەتتىك جاعىنان قورعاۋدا بىلىكتىلىكتەرى جەتپەي جاتۋى مۇمكىن. بىراق, قايتكەندە دە, قازاق قىزى قارەكەتسىز ەمەس. وسى تۇرعىدا ويلاسا كەلە, ءونىمدى ەڭبەكپەن قامتاماسىز ەتۋگە, الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ دەڭگەيىنە سايما-ساي جاعداي جاساۋعا جاردەمدەسۋگە جانە حالىققا الەۋمەتتىك تۇرعىدان قولداۋ كورسەتۋگە قاتىستى ءبىراز جۇمىستار اتقارۋدامىز.
2011 جىلدان بەرى قازاقستاندا «ەڭبەكپەن قامتۋ-2020» جول كارتاسى» ىسكە اسىرىلۋدا. ول باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا ءبىرىنشى كەزەكتە باستى نازار وقىتىپ-ۇيرەتۋگە, جۇمىسقا ورنالاستىرۋعا, ءوز ءىسىن اشۋعا جانە ونى كەڭەيتۋگە, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىن ازايتۋعا اۋدارىلىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن الەۋمەتتىك-ەڭبەك سالاسىندا قۇقىق قورعاۋ بويىنشا اقپاراتتاندىرىلۋ دەڭگەيىن جانە «ەڭبەكپەن قامتۋ-2020» جول كارتاسىنا» قاتىسۋ مۇمكىنشىلىكتەرىن ارتتىرۋدى ماقسات تۇتتىق. وسى ويمەن ءوز ءىسىن اشۋ جانە جۇمىسقا ورنالاسۋ ارقىلى ايەلدەردىڭ الەۋمەتتىك حال-احۋالىن جاقسارتۋدى كوزدەگەن «الەۋمەتتىك-ەڭبەك سالاسىنداعى ايەلدەر اراسىندا جۇرگىزىلەتىن اقپاراتتىق-ناسيحات جۇمىسى» جوباسىن قولعا الدىق. ءسويتىپ, 3 وڭىردە – الماتى, قوستاناي جانە اتىراۋ وبلىستارىندا اقپاراتتىق-ناسيحات جۇمىستارى ءجۇرىپ, سەمينارلار ءوتىپ, ولاردا نىسانالى توپتاردى ايقىندادىق.
اتاپ ايتساق, ونىڭ ءبىرىنشىسى – جۇمىسسىز جانە ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ايەلدەر جانە جاس قىزدار, ەكىنشىسى – رەپرودۋكتيۆتى جاستاعى ايەلدەر, ۇشىنشى–زەينەت الدىنداعى جانە زەينەتكەرلىك جاستاعى ايەلدەر. وسى ساناتتارداعى ادامدارمەن اقپاراتتىق-ناسيحات جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, ولاردىڭ قانداي قۇقىقتارى بار, وزدەرىن قورعاي الۋدى بىلە مە, زەينەتاقى جۇيەسىنىڭ رەفورمالانۋىنا قاتىستى وزگەرىستەردەن قانشالىقتى حاباردار, جالپى, ايەلدەردىڭ جەكە ءوز بيزنەستەرىن اشۋداعى بيزنەس-جوسپارلار جاساۋلارى ءتارىزدى تولىپ جاتقان پايدالى كەڭەستەر بەرىلگەن سەمينارلار وتكىزدىك. ولاردىڭ قورىتىندىسىندا 50-دەن استام ايەلدىڭ وزدەرىنىڭ ءىسىن اشۋعا مۇددەلى ەكەندىكتەرى انىقتالدى.
– سىزدەردىڭ تاراپتارىڭىزدان وسىنداي تالابى بار ايەلدەرگە قانداي دا ءبىر كومەك كورسەتىلە مە؟
– بۇگىنگى كۇنى اۋىلدى جەرلەردە تىگىن, اسحانا, شاشتاراز ىستەرىمەن اينالىسقىسى كەلەتىندەر بارشىلىق, ءبىز سونىڭ ىشىنەن بيزنەس-جوسپارلارى ناقتىلانعان جانە ولاردى ءساتتى قورعاپ شىققان 57 ايەلگە قولداۋ كورسەتتىك. ول قانداي كومەك؟ «ەڭبەكپەن قامتۋ-2020» جول كارتاسى» بويىنشا ءىس باستايمىن دەگەن ايەل 3 ملن. تەڭگەگە دەيىن ءتيىمدى ميكرونەسيە الا الادى. 6 پايىزدىق وسىممەن عانا قايتارىلاتىن بۇل نەسيەنىڭ بيزنەستى ەندى باستاپ جاتقان ادامعا كومەگى اجەپتاۋىر. ءبىز ىسكەرلىكتىڭ الىپپەسىن جوعارىدا جوبالارى ىرىكتەلىپ شىققان ايەلدەرگە ۇيرەتتىك, جوبالارىن قورعاپ شىققاندار ەندى سول ميكرونەسيەلەرىن كۇتىپ وتىر, ولار ءوز ىستەرىن اشادى دەپ ۇمىتتەنەمىز.
الەۋمەتتىك ەڭبەك قاتىناستارى سالاسىنداعى ايەلدەر اراسىندا اقپاراتتىق-ناسيحات جۇمىستارىن ءبىز ەكى كەزەڭگە ءبولىپ وتكىزۋدى جوسپارلاعان بولاتىنبىز. سونىڭ العاشقىسى, وتكەن جىلعى 1 قىركۇيەك پەن 30 قازان ارالىعىندا جوعارىدا ايتىلعان 3 وبلىستا سەمينارلار وتكىزۋ ەدى, وعان 1500 ادام قاتىستى, ەكىنشى كەزەكتە, ايەلدەردىڭ قۇقىقتىق ماسەلەلەرىنە قاتىستى تۋىندايتىن بارلىق سۇراقتارعا جاۋاپ بەرەتىن ارنايى ماماندار تاراپىنان كەڭەستەر بەرۋگە «جەدەل بايلانىس» جەلىسىن اشۋ بولاتىن. 10 جەلتوقساندا ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن بريفينگتە بارشا قازاقستاندىقتارعا وسى تۋرالى حابارلانىپ, سودان بەرى «Beeline» كومپانياسى ۇسىنعان 69-69 قىسقا بايلانىس ءنومىرىنىڭ كومەگىمەن قازىر تەگىن كەڭەستەر بەرىلۋدە. ال «Beeline» ابونەنتتەرى ءۇشىن بايلانىس مۇلدە اقىسىز. استانا قالاسىنىڭ تۇرعىندارى 78-25-69, 48-12-36 نومىرلەرىنە تەلەفون شالىپ, كەڭەستەر الۋلارىنا بولادى.
جانە ءبىر ايتا كەتەرلىگى, جوبانى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا 50-دەن اسقاندارعا كەشەندى «(50+باستاما)» جاردەمدەسۋ جوسپارىنا ەرەكشە ماڭىز بەرىلدى. قازاقستان حالقى قارتايۋعا بەت العان مەملەكەتتەر قاتارىنا جاتقىزىلادى, سول سەبەپتەن زەينەتالدى جانە زەينەت جاسىنا كەلگەن حالىق كاتەگورياسىمەن جۇمىس جۇرگىزۋ باعدارلاماسى بۇگىنگى ءبىزدىڭ قوعامدا جوعارى سۇرانىسقا يە جانە وزەكتى دە كوكەيكەستى ماسەلە بولىپ تابىلادى.
ال اتالعان حالىق كاتەگورياسى – ەكونوميكاداعى ەڭبەك نارىعىنا قوسىمشا ادامي رەسۋرس رەتىندە ىسكە قوسىپ جىبەرەتىن مۇلدەم جاڭا, سونى كاتەگوريا. زەينەت جاسىنىڭ كەزەڭ-كەزەڭمەن كوتەرىلەتىندىگىن ەسكەرسەك, ەڭبەك تۇرعىسىنان كەمسىتۋشىلىككە كوبىرەك ۇشىرايتىندار زەينەتالدى جاسىنداعى ادامدار, ونىڭ ىشىندە ايەلدەر.
كومپانيالار جۇمىسقا كوبىنەسە جاس ادامداردى العاندى ءجون كورەدى. كوپ جاعدايدا تاجىريبەلى, بىلىكتى ماماندار جاسى ۇلعايعاندىقتان, ەشكىمگە كەرەكسىز بولىپ, كوپتەگەن قازاقستاندىقتار كەمسىتۋشىلىكتەرگە اشىقتان-اشىق ۇشىراپ جاتادى. جۇمىسقا تۇرۋ جونىندەگى وتىنىشتەردىڭ جارتىسىنان استام بولىگىندە جاس ەرەكشەلىكتەرىنە قاتىستى شەكتەۋلەر قويىلاتىنى انىق. اسىرەسە, بۇل شەكتەۋلەر 40-45 جاستاعى ايەلدەرگە قاتىستى. سونداي-اق, جۇمىسقا قابىلداۋ تۋرالى حابارلاندىرۋلاردان دا ءتۇرلى شەكتەۋلەردى كورۋگە بولادى. ولاردىڭ ىشىندە, ەڭ ءجيى كەزدەسەتىندەرى – جىنىسى انىق كورسەتىلگەن شاقىرۋلار – جاس مولشەرى انىق كورسەتىلگەن شاقىرۋلار – مۇگەدەكتىگىنە بايلانىستى جۇمىسقا قابىلداۋدان باس تارتۋ جونىندەگى ەسكەرتۋلەر. حابارلاندىرۋلاردى وتە مۇقيات قارايتىن بولساڭىز, جۇكتى ايەلدەرگە قاتىستى شەكتەۋلەردى كەزدەستىرۋىڭىز ەكىتالاي, الايدا, ءىس جۇزىندە, 5-7 ايلىق جۇكتى ايەلدى جۇمىسقا قابىلداۋعا ءازىر جۇمىس بەرۋشىنى تابۋىڭىز ەكىتالاي. ءتىپتى, تابا المايسىز دا.
– سوندا نە ىستەۋ كەرەك؟
– ىسكەر ايەلدەر قاۋىمداستىعىنىڭ ءجۇرگىزىلگەن جۇمىستار بارىسىندا كوز جەتكىزگەنى – قۇزىرەتتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىسقا الۋ بارىسىندا جول بەرگەن گەندەرلىك جانە جاس ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى كەمسىتۋشىلىكتەرىن انىقتاۋ ءۇشىن مونيتورينگ ءادىسىن قولدانۋ قاجەتتىگى. وسى رەتتە, جۇمىسقا ورنالاسۋ بارىسىنداعى كەمسىتۋشىلىك فاكتىلەرىنە پارمەندى تويتارىس بەرۋدىڭ ماڭىزى اسا جوعارى. ءبىزدىڭ كەڭەس بەرەتىن «جەدەل بايلانىس» قىزمەتكەرلەرى وسى تارىزدەس كەلەڭسىزدىكتەر ورىن العاندا نە ىستەۋ كەرەكتىگى جايىندا دا اقىل قوسادى.
جالپى العاندا, ايەلدەرگە قاتىستى تۇيتكىلدى ماسەلەلەر كوپ. ەڭبەك كودەكسىنىڭ 194-1-بابىنا سايكەس, ايەلدىڭ جۇكتىلىگىنە جانە بوسانۋىنا قاتىستى دەمالىسىنا جاسالعان تولەمنەن قور ەسەبىنەن جاسالعان تولەمدى شەگەرىپ تاستاۋ ەرىكتى تۇردە ەڭبەك, ۇجىمدىق كەلىسىمشارتتاردا جانە جۇمىس بەرۋشىنىڭ اكتىسىندە قاراستىرىلعان بولسا عانا جاسالادى. الايدا, ءىس جۇزىندە اتالعان ايىرماشىلىقتى جۇمىس بەرۋشىلەر تولەي بەرمەيدى. وسى ماسەلەلەردى رەتتەۋ ماقساتىندا جانە بارلىق جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ اتالعان نورمانى ورىنداۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اتالعان ايىرماشىلىقتىڭ مىندەتتى تۇردە جۇمىس بەرۋشى تاراپىنان تولەنۋ مۇمكىندىگىن قاراۋ قاجەت سياقتى.
سونىمەن قاتار, جاستار, ونىڭ ىشىندە جاس قىزدار پروبلەماسى دا بار. ماسەلەن, جۇمىس بەرۋشىلەر ەندى عانا ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىنان شىققان تۇلەكتەن گورى ەڭبەك تاجىريبەسى بار, ءوزى جاس, ءوزى دايىن ماماندى جۇمىسقا قابىلداۋعا ىنتالى. سول سەبەپتەن, قازىرگى تاڭدا, كادر نارىعىندا ۇلكەن ۇيلەسىمسىزدىك (ديسبالانس) ورىن الىپ وتىرعاندىعى بايقالادى: جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تۇلەكتەرىنە تاجىريبەسىنىڭ جوقتىعىنان, ال 55 جاستان اسقان ادامدارعا جاسىنىڭ ەگدەلىگىنەن جۇمىسقا ورنالاسۋ وتە قيىنعا تۇسۋدە. اتالعان جاس مولشەرىنە جاتاتىن ازاماتتار كاتەگورياسىنىڭ ومىرلىك دەڭگەيىن كوتەرۋ ماقساتىندا ولارعا جەتكىلىكتى زەينەتاقى جيناق قورىن جاساقتاۋعا كومەكتەسۋ مەن جۇمىسسىزدىقتىڭ جالپى دەڭگەيىن تومەندەتۋ ءۇشىن 55 جاستان اسقان ادامدارعا ارناپ ءىشىنارا ەڭبەكپەن قامتۋ ستراتەگياسىن ازىرلەپ, ىسكە قوسۋ قاجەت.
شەتەلدەردە كەڭىنەن قولدانىس تاۋىپ وتىرعان 55 جاستان اسقان ادامدارعا ارناپ جۇمىس ورىندارىن كۆوتالاۋ تاجىريبەسى ارنايى نازارعا لايىق. گەرمانيادا وسى باعدارلاماعا دەگەن كاسىپكەرلەردىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ ماقساتىندا كۆوتالاۋمەن قاتار, 50-دەن اسقان جۇمىسكەرلەردى جۇمىسقا العان جاعدايدا, جاڭادان الىنعان جۇمىسشىلاردىڭ جالاقىلارىنا سۋبسيديا جاساۋ قاراستىرىلعان. ەگدە ادامداردىڭ جۇمىسپەن ءىشىنارا قامتىلۋى تۋرالى زاڭعا ساي – 55 جاسقا تولعان جالدانبالى جۇمىسكەرلەر الدىڭعى 5 جىل ىشىندە, از دەگەندە, 1080 كۇنتىزبەلىك كۇن (ياعني, جوبامەن 3 جىل) مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋعا جاتاتىن ەڭبەك قاتىناسىندا بولاتىن بولسا, نەتتو-جالاقىنىڭ 70%-ى (مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر ءۇشىن 83%) ساقتالا وتىرىپ, تولىق جۇمىس كۇنىن ەكى ەسە ازايتۋعا قۇقىلى.
جۇمىس بەرۋشىنى وسى قادامعا ىنتالاندىرۋ ءۇشىن ەڭبەكپەن قامتۋ جانە جۇمىس بەرۋشىلەر وداعى تاراپىنان زاڭدى تۇردە قارجىلىق دەمەۋشىلىك جاساۋ قاراستىرىلسا نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. قىسقارتىلعان جۇمىس كۇنى جۇمىس بەرۋشىمەن كەلىسىلگەننەن كەيىن جۇمىسكەرگە قولايلى اپتا, اي نەمەسە جىل ىشىندەگى مەرزىمگە بولىنەدى. بۇل زاڭ الدىڭعى بەس جىل ىشىندە ءۇش جىلدىڭ جەكە كەزەڭدەرىندە جاردەماقى نەمەسە جۇمىسسىز وتىرعان كەزىندە كومەك العان بولسا (ونىڭ قاتارىنا اۋرۋى سەبەبىمەن العان جاردەماقى دا جاتادى) نەمەسە تولىق ەمەس كۇن نەمەسە اپتا رەجىمىندە جۇمىس ىستەگەندەرگە قاتىستى. فرانتسيادا ءىرى كاسىپورىندار 50 جاستان اسقان جۇمىسكەرلەرىنە جالاقى مولشەرىن ساقتاي وتىرىپ ەڭبەكپەن ءىشىنارا قامتۋدى (قىسقارتىلعان جۇمىس كۇنىن) ۇسىنادى.
كەيبىر مەملەكەتتەردە (بولگاريا, رەسەي, ماكەدونيا جانە ۋكراينادا) ەگدە جاستاعى جۇمىسكەرلەر جالاقى تولەنەتىن قوعامدىق جۇمىستار باعدارلاماسىنا ەنگىزىلگەن. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە شەتەلدىك ءتاجىريبەگە سۇيەنە وتىرىپ, 50 جاستان اسقانداردى ەڭبەكپەن قامتۋ بويىنشا كەشەندى ەڭبەكپەن قامتۋ جوسپارىنا (50+ باستاماسى) ەنگىزگەن ءجون. بۇل جوسپاردىڭ ماقساتى قازىرگى تاڭدا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان مەملەكەتتىك جانە سالالىق باعدارلامالار شەڭبەرىندەگى جۇمىس ورنىن ۇيىمداستىرۋ شارالارىن قامتۋعا ءتيىس. اتاپ ايتاتىن بولساق, ايەلدەردىڭ ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلامالارعا بەلسەندى قاتىسۋى, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020-عا» 50 جاستان اسقانداردىڭ قاتىسۋىن ىنتالاندىرۋ قاراستىرىلعانمەن, الايدا, اتالعان شارالاردىڭ ورىندالۋ مونيتورينگى ىسكە اسىرىلىپ جاتقان جوق.
اعىلشىن جازۋشىسى گيلبەرت چەستەرتون «كىم دە بولسا اقپاراتتىڭ ادال, رياسىز, شىنايى جانە ءوزىنىڭ كوزقاراسىنا سايكەس بولعانىن قالايدى» دەپ جازعان ەكەن. جوبا بويىنشا ەلىمىزدىڭ الماتى, اتىراۋ جانە قوستاناي وبلىستارىندا جۇرگىزىلگەن اقپاراتتىق-ناسيحات جۇمىستارى تاپ وسى ماقساتتى كوزدەگەن بولاتىن. قويىلعان مىندەتتەردى ساپالى ىسكە اسىرۋ ءناتيجەسىندە جوبا ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋ مۇمكىن بولدى, اتاپ ايتساق: ەلىمىزدە مەملەكەت جۇرگىزىپ وتىرعان ساياسات بويىنشا ايەلدەردىڭ قۇقىقتارىن ساقتاۋ جونىندەگى اقپاراتتىلىق دەڭگەيى كوتەرىلدى; بارلىق كاتەگورياداعى ايەلدەردىڭ, اسىرەسە, زەينەتالدى جاستاعى جانە زەينەت جاسىنداعى ايەلدەردىڭ الەۋمەتتىك احۋالى جاقسارۋىنا سەپتىگىن تيگىزدى.
– جوعارىدا بۇل جوبانىڭ 3 وبلىس كولەمىندە جۇرگىزىلگەنىن ايتتىڭىز, ال كەلەشەكتە ول جالعاسىن تابا ما؟
– دۇرىس ايتاسىز, ءاربىر جاقسى جوبا جالعاسسا عانا ونىڭ تيىمدىلىگى ارتا تۇسەدى. وسى قاناتقاقتى جوبا ارقىلى ءبىز دە ءبىراز تاجىريبە جيناقتادىق. جۇرگىزىلگەن جۇمىس بارىسىندا ءبىر اۋديتوريادا جاستار مەن ورتا جانە زەينەت جاسىنداعى ايەلدەردى ارالاستىرۋعا بولمايتىنىنا كوزىمىز جەتتى, سەبەبى, ءاربىر كاتەگوريانىڭ مىندەتتەرى ءارتۇرلى, سونىڭ سالدارىنان ءبىرىن قىزىقتىراتىن ماسەلەنىڭ ەكىنشىسىندە وزەكتىلىگى تومەن, نەمەسە كەرىسىنشە. سوندىقتان شاراعا كەلگەن ادامداردى ماقساتتى توپتارعا بولگەن دۇرىس تا ءتيىمدى بولماق. قازاقستاننىڭ ىسكەر ايەلدەر قاۋىمداستىعى جۇمىسىن اۋىلداعى زەينەتالدى جاستاعى ايەلدەرمەن جالعاستىرۋعا دايىن, ارينە. ال جاستارعا قاتىستى جۇمىستاردى ەلىمىزدىڭ بارلىق وبلىستارىندا كوپتەپ سانالاتىن جاستار ۇيىمدارى جۇرگىزە الار ەدى.
جوبانى ىسكە اسىرۋ تاجىريبەسى حالىقتىڭ ءاربىر جەكە كاتەگورياسىنا ارناپ اتاۋلى وقىتۋ باعدارلامالارىن ازىرلەۋ قاجەتتىگىن كورسەتىپ بەردى. مىسالى, جاستارعا ارنالعان باعدارلامادا پسيحولوگ جۇرگىزەتىن جۇمىستاردى قامتۋ كەرەك, سەبەبى, ولار جۇمىس بەرۋشىمەن قارىم-قاتىناستى پسيحولوگيالىق تۇرعىدان دۇرىس ورناتۋدى, جۇمىستاعى شيەلەنىستى جاعدايلاردى شەشە ءبىلۋدى ۇيرەنەدى. ال زەينەتالدى جاسىنداعى ايەلدەر ءۇشىن ينتەرنەتپەن جانە باسقا دا ۇتقىر قۇرىلعىلارمەن جۇمىس ىستەۋدى ۇيرەنۋ, كاسىبي بىلىكتىلىكتى جەتىلدىرەتىن كۋرستار, زەينەتاقى ەسەپتەۋ جولدارىمەن زەينەتتىك اننۋيتەتتى الۋ ادىستەرىن ۇيرەنۋ وتە ماڭىزدى. زەينەتتەگىلەردى, ءبىرىنشى كەزەكتە, قارجىلىق قىزمەتتەر (ساقتاۋ, ساقتاندىرۋ, نەسيەلەۋ), سونداي-اق, كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋ جانە شيپاجايلىق ەمگە قولجەتىمدىلىك ماسەلەلەرى تولعاندىرادى. سوندىقتان وسىنداي كوپتەگەن ەرەكشەلىكتەردى ەكشەگەن جوبانىڭ جالعاستى بولۋىن قالايمىز.
بارلىق قىز-كەلىنشەكتەرگە قاجەتتى كەڭەس الۋ ءۇشىن قىسىلماي «Beeline» جەلسىندەگى 69-69 قىسقا بايلانىس نومىرىنە جانە استانا قالاسىنىڭ تۇرعىندارىنا 78-25-69, 48-12-36 نومىرلەرىنە قوڭىراۋ شالىڭىزدار, ءوز قۇقىقتارىڭىزدى قورعاۋدى ۇيرەنىڭىزدەر دەگىم كەلەدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
انار تولەۋحانقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
استانا.
